Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
bhuśuṇḍa uvāca .
jagatprasararūpasya na deśa upayujyate .
na kālo dhāraṇe stambha ālokasyāmbare yathā
||1||manomanananirmāṇamātrametajjagattrayam .
śāntaṃ tanu laghu svacchaṃ vātāntaḥ saurabhādapi
||2||ciccamatkṛtimātrasya sādho jagadaṇoḥ kila .
vātāntaḥ saurabhaṃ meruranyānubhavayogataḥ
||3||yaṃ pratyudeti sargoyaṃ sa evainaṃ hi cetati .
padārthaḥ saṃniveśaṃ svamiva svapnaṃ pumāniva
||4||atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam .
yadvṛttaṃ devarājasya trasareṇūdare purā
||5||kvacitkadācitkasmiṃścitkiṃcitkalpadrume'bhavat .
kasyāṃcidyugaśākhāyāṃ phalaṃ jagadudumbaram
||6||sasurāsurabhūtaughamaśakāhitaghuṃghumam .
śailamāṃsalapātāladyubhūmyugrakapāṭakam
||7||ciccamatkṛticārūccairvāsanārasapīvaram .
vividhānubhavāmodaṃ cittāsvādamanoharam
||8||bṛhadbrahmataruprauḍhasattāvratatikoṭigam .
ahaṃkāramahāvṛntaṃ samālokasamujjvalam
||9||mokṣaddhāravikāsyāsyaṃ saridabdhiśirāvṛtam.
mātrāpañcakakośasthaṃ tarattārakasīkaram
||10||kalpāvasānajaraṭhaṃ kākakokilagāmyatha .
patitaṃ śāntimāyātaṃ kvāpyantāvāsanaṃ gatam
||11||tatrābhūdamarādhīśaḥ śakrastribhuvaneśvaraḥ .
kṣaudrakumbhaniṣaṇṇānāṃ kṣudrāṇāmiva nāyakaḥ
||12||gurūpadeśasvābhyāsātsa kṣīṇāvaraṇo'bhavat .
mahātmā bhāvitāntātmā pūrvāparavidāṃ varaḥ
||13||nārāyaṇādiṣu tataḥ kadācidvīryaśāliṣu .
kvacideva nilīneṣu satsvekaḥ sasurādhipaḥ
||14||śastrajvālānalodbhārairayudhyata mahāsuraiḥ .
vijitastairmahāvīryairato vyadravadādrutam
||15||diśo daśa suvegena dudrāvābhidruto'ribhiḥ .
na viśrāmāspadaṃ prāpa paraloka ivādhamaḥ
||16||tadbhāntadṛṣṭiṣvariṣu manāk chidramavāpya saḥ .
praśamaṃ kāyasaṃkalpaṃ nītvā svaṃ svāntare bahiḥ
||17||kamapyarkāṃśukośasthaṃ trasareṇuṃ viveśa saḥ .
saṃvidrūpatayā padmakośaṃ madhukaro yathā
||18||sa tatrāśu viśaśrāma cirādāśvāsamāyayau .
atha vismṛtasaṃgrāmo nivṛttiṃ samupāgamat
||19||kalpitaṃ sadma tatrātha sa kṣaṇādanubhūtavān .
tasminsadmani padmānte reme sva iva viṣṭare
||20||gṛhasthaḥ sa dadarśātha kalpitaṃ nagaraṃ hariḥ .
maṇimuktāpravālādikṛtaprākāramandiram
||21||nagarāntargato'paśyattato janapadaṃ hariḥ .
nānādrigrāmagovāṭapattanāraṇyarājitam
||22||tādṛgratiścetitavānsaśakro bhuvanaṃ tataḥ .
sādryabdhyurvīnadīśāntaṃ sakriyākālakalpanam
||23||tādṛgratiścetitavānsa śakrastrijagattataḥ .
sapātālamahīvyomaviṣṭapārkādiparvatam
||24||tatrātiṣṭhatsureśatve sa bhogabharabhūṣitaḥ .
putro babhūva tasyātha kundo nāmātha vīryavān
||25||tato jīvitaparyante tyaktvā dehamaninditaḥ .
nirvāṇamāyayau śakro niḥsneha iva dīpakaḥ
||26||kundastrailokyarājo'bhūjjanayitvā sutaṃ nijam .
kālena jīvitasyānte jagāma paramaṃ padam
||27||tatputro'pi tathaivātha kṛtvā rājye sutaṃ nijam .
jagāma jīvitasyānte pāvanaṃ paramaṃ padam
||28||evaṃ pautrasahasrāṇi samatītāni sundara .
tatrādyāpi sureśasya yeṣāṃ rājye sthitoṃ'śakaḥ
||29||ityadyayāvadamareśvaravaṃśa eva
saṃkalpite jagati śakrapadaṃ vidhatte .
tasminkṣate'pi galite'pi hate'pi naṣṭe
kvāpyambare dinakarātapapāvanāṇau
||30||ityārṣe śrīvā0 vā 0 de0 mo 0 ni 0 u 0 vidyādharopākhyānāntargatendropākhyāne trasareṇvantarasargasaṃghavarṇanaṃ nāma trayodaśaḥ sargaḥ .. 13 ..