मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Upaśamaprakaraṇam — Sarga 41

3
Yoga Vāsiṣṭham · Upaśamaprakaraṇam · 41

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

jagadratnasamudgena trailokyādbhutadarśinā .

ityukte padmanābhena jyotsnāśītalayā girā

||1||

prahlādanāmā deho'sau vikāśinayanāmbujaḥ .

mudovāca vaco dhīro gṛhītamananakramaḥ

||2||

prahlāda uvāca .

hitāhitavicāreṇa rājakāryaśatena ca .

atyahaṃ śramito deva kṣaṇaṃ viśrāmatāṃ gataḥ

||3||

bhagavaṃstvatprasādena sthitiḥ samyagathāgatā .

samādhāvasamādhau ca rūpeṇāhaṃ samaḥ sadā

||4||

ciramantarmahādeva dṛṣṭo'syamalayā dhiyā .

punarbahirayaṃ dṛṣṭyā diṣṭyā deva pradṛśyase

||5||

ahamāsamanantāyāmasyāṃ dṛṣṭau maheśvara .

sarvasaṃkalpamuktāyāṃ vyoma vyomnīva nirmale

||6||

na śokena na mohena na ca vairāgyacintayā .

na dehatyāgakāryeṇa na saṃsārabhayena ca

||7||

ekasminvidyamāne hi kutaḥ śokaḥ kutaḥ kṣatiḥ .

kuto dehaḥ kva saṃsāraḥ kva sthitiḥ kva bhayābhaye

||8||

yathecchayaivāmalayā kevalaṃ svayamutthayā .

evamevāhamavasaṃ vitate pāvane pade

||9||

hā virakto'smi saṃsāraṃ tyajāmītīyamīśvara .

aprabuddhadṛśāṃ cintā harṣaśokavikāradā

||10||

dehābhāve na duḥkhāni dehe duḥkhāni me matiḥ .

iti cintāviṣavyālī mūrkhamevāvalumpati

||11||

idaṃ sukhamidaṃ duḥkhamidaṃ nāstīdamasti me .

iti dolāyitaṃ ceto mūḍhameva na paṇḍitam

||12||

ahamanyo'nya evāyamityajñānāṃ tu vāsanā .

dūrodastātmabuddhīnāṃ jayatyasumatāmiha

||13||

idaṃ tyājyamidaṃ grāhyamiti mithyā manobhramaḥ .

nonmattatāṃ nayatyantarjñamajñamiva durdhiyaḥ

||14||

sarvasminnātmani tate tvayi tāmarasekṣaṇa .

heyopādeyapakṣasthā dvitīyā kalanā kutaḥ

||15||

vijñānābhāsamakhilaṃ jagatsadasadutthitam .

kiṃ heyaṃ kimupādeyamiha yattyajyate na vā

||16||

kevalaṃ svasvabhāvena draṣṭradṛśye vicārayan .

kṣaṇaṃ viśrāntavānantaḥ paramātmātmanātmani

||17||

bhāvābhāvavinirmukto heyopādeyavarjitaḥ .

evamāsamahaṃ pūrvamadhunetthaṃ vyavasthitaḥ

||18||

sa mayātmīyamāpannaṃ sarvamātmātmatāṃ gataḥ .

karomyahaṃ mahādeva tubhyaṃ yatparirocate

||19||

tvamayaṃ puṇḍarīkākṣaḥ pūjyastāvajjagattraye .

tanmattaḥ prakṛtiprāptāṃ pūjāmādātumarhasi

||20||

ityuktvā dānavādhīśaḥ puraḥ kṣīrodaśāyinaḥ .

śailendra iva pūrṇendumarghapātramupādade

||21||

sāyudhaṃ sāpsarovṛndaṃ sasuraṃ sakhagādhipam .

pūjayāmāsa govindaṃ satrailokyamathāgragam

||22||

sabāhyābhyantarabhrāntabhuvanaṃ bhuvaneśvaram . .

pūjayitvātha tiṣṭhantamuvāca kamalāpatiḥ

||23||

śrībhagavānuvāca .

uttiṣṭha dānavādhīśa siṃhāsanamupāśraya .

yāvadāśvabhiṣekaṃ te svayameva dadāmyaham

||24||

pāñcajanyaravaṃ śrutvā ya ime samupāgatāḥ .

siddhāḥ sādhyāḥ suraughāste kurvantu tava maṅgalam

||25||

ityuktvā puṇḍarīkākṣo dānavaṃ siṃhaviṣṭare .

yojayāmāsa yogyaṃ taṃ meruśrṛṅga ivāmbudam

||26||

athainaṃ harirāhūtaiḥ kṣīrodādyairmahābdhibhiḥ .

gaṅgādibhiḥ saritpūraiḥ sarvatīrthajalaistathā

||27||

sarvaviprarṣisaṅghaiśca sarvasiddhagaṇaiḥ saha .

punarvidyādharayuto lokapālasamanvitaḥ

||28||

abhyaṣiñcadameyātmā daityarājye mahāsuram .

marudgaṇaiḥ stūyamānaṃ pūrvaṃ svarge hariṃ yathā

||29||

surāsuraiḥ stūyamānaṃ stūyamānaḥ surāsuraiḥ .

abhiṣiktamuvācedaṃ prahlādaṃ madhusūdanaḥ

||30||

śrībhagavānuvāca .

yāvanmerurdharā yāvadyāvaccandrārkamaṇḍale .

akhaṇḍitaguṇaślāghī tāvadrājā bhavānagha

||31||

iṣṭāniṣṭaphalaṃ tyaktvā samadarśanayā dhiyā .

vītarāgabhayakrodho rājyaṃ samanupālaya

||32||

rājye'sminbhogasaṃpūrṇe dṛṣṭānuttamabhūminā .

na gantavyastvayodvegaḥ svarge mānavake'thavā

||33||

deśakālakriyākārairyathāprāptāsu dṛṣṭiṣu .

prakṛtaṃ kāryamātiṣṭha tyaktvā mānasamāssva bho

||34||

atidehatayedaṃtāmamatāparivarjitam .

bhāvābhāve samaṃ kāryaṃ kurvanniha na bādhyase

||35||

dṛṣṭasaṃsāraparyāyastulinātulatatpadaḥ .

sarvaṃ sarvatra jānāsi kimanyadupadiśyate

||36||

vītarāgabhayakrodhe tvayi rājani rājati .

nedānīṃ duḥkhadurgranthirnāsurāndalayiṣyati

||37||

vāṣpaśrīrnāsurīkarṇamañjarīḥ plāvayiṣyati .

vanarājimivonmattā sarittārataraṅgiṇī

||38||

adyaprabhṛtyasaṃprāptadānavāmarasaṃgaram .

nirmandarāmbhonidhivajjagatsvasthamiva sthitam

||39||

devāsurakuṭumbinyo bhartṛṣvantaḥpureṣu ca .

sveṣveva yāntu viśvāsamaparasparamāhṛtāḥ

||40||

bhavabahulaniśānitāntanidrā-

timiramapāsya sadoditāśayaśrīḥ .

danusuta vanitāvilāsaramyāṃ

ciramajitāmupabhuṅkṣva rājyalakṣmīm

||41||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe prahādābhiṣeko nāmaikacatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 41 ..