Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrībrahmovāca .
brahmāṇo brāhmaṇā bhānurityuktvā brahmaṇo mama .
brahmanbrahmavidāṃ śreṣṭha tūṣṇīmeva babhūva saḥ
||1||tata uktaṃ mayā tasya ciraṃ saṃcintya cetasā .
bhāno bhāno vadāśu tvaṃ kimanyatsaṃsṛjāmyaham
||2||etāni daśa vidyante kila yatra jaganti vai .
tatrānyo mama sargeṇa ko'rthaḥ kathaya bhāskara
||3||ityukto'tha mayā bhānuḥ saṃcintya suciraṃ dhiyā .
idamatra vaco yuktamuvāca sa mahāmune
||4||bhānuruvāca .
nirīhasya niricchasya ko'rthaḥ sargeṇa te prabho .
vinodamātramevedaṃ sṛṣṭistava jagatpate
||5||niṣkāmādeva bhavataḥ sargaḥ saṃpadyate prabho .
arkādiva jalādityapratibimbamivādhiyaḥ
||6||śarīrasaṃniveśasya tyāge rāge ca te yadā .
niṣkāmo bhagavanbhāvo nābhivāñchati nojjhati
||7||sṛjasīdaṃ tathā deva vinodāyaiva bhūtapa .
punaḥ saṃhṛtya saṃhṛtya dinaṃ dinapatiryathā
||8||tava nityamasaṃsaktaṃ vinodāyaiva kevalam .
idaṃ kartavyameveti jaganna tūdyamecchayā
||9||sṛṣṭiṃ cenna karoṣi tvaṃ maheśa paramātmanaḥ .
nityakarmaparityāgātkimapūrvamavāpsyasi
||10||yathāprāptaṃ hi kartavyamasaktena sadā satā .
mukureṇākalaṅkena pratibimbakriyā yathā
||11||yathaiva karmakaraṇe kāmanā nāsti dhīmatām .
tathaiva karmatyāge kāmanā nāsti dhīmatām
||12||ataḥ suṣuptopamayā dhiyā niṣkāmayā tayā .
suṣuptabuddhasamayā kuru kāryaṃ yathāgatam
||13||sargairathenduputrāṇāṃ toṣameṣi jagatprabho .
tadete toṣayiṣyanti taṃ tvāṃ sargātsureśvara
||14||cittanetrairbhavānetānsargānanyasya no dṛśā .
avaśyaṃ cakṣuṣā sargaṃ sṛṣṭamityeva vetti kaḥ
||15||yenaiva manasā sargo nirmitaḥ parameśvara .
sa eva māṃsanetreṇa taṃ paśyati hi netaraḥ
||16||na caitāndaśa saṃsārāndaśa nīrajasaṃbhavān .
kaścinnāśayituṃ śaktaścittadārḍhyāccirasthitān
||17||karmendriyairyatkriyate tadroddhuṃ kila yujyate .
na manoniścayakṛtaṃ kaścidrodhayituṃ kṣamaḥ
||18||yo baddhapadatāṃ yāto jantormanasi niścayaḥ .
sa tenaiva vinā brahmannānyena vinivāryate
||19||bahukālaṃ yadabhyastaṃ manasā dṛḍhaniścayam .
śāpenāpi na tasyāsti kṣayo naṣṭe'pi dehake
||20||yadbaddhapīṭhamabhito manasi prarūḍhaṃ
tadrūpameva puruṣo bhavatīha nānyat .
tadbodhanāditaramatra kilābhyupāyaṃ
śailaughasekamiva niṣphalameva manye
||21||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 utpattiprakaraṇe ai0 aindavaniścayakathanaṃ nāmāṣṭāśītitamaḥ sargaḥ .. 88 ..