Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
atha śrṛṅgopamāneṣu sthiteṣu śararāśiṣu .
sarvabhīruṣu bhagneṣu vidruteṣu diśo daśa
||1||mātaṅgaśavaśaileṣu viśrāntāmbudapaṅkatiṣu .
yakṣarakṣaḥpiśāceṣu krīḍatsu rudhirārṇave
||2||mahatāṃ dharmaniṣṭhānāṃ śīlaujaḥsattvaśālinām .
śuddhānāṃ kulapadmānāṃ vīrāṇāmanivartinām
||3||dvandvayuddhāni jātāni meghānāmiva garjatām .
mithonigaraṇotkāni milantyāpagapūravat
||4||pañjaraḥ pañjareṇeva gajaughena gajoccayaḥ .
savanaḥ savanenādriradriṇevāmiladvalāt
||5||aśvaugho miladaśvānāṃ vṛndenārāviraṃhasā .
taraṅgaughena ghoṣeṇa taraṅgaugha ivārṇave
||6||narānīkaṃ narānīkaḥ samāyudhamayodhayat .
veṇvoghamiva veṇvogho marullolo marudvalam
||7||rathaughaśca rathaughena niṣpipeṣākhilaṃ vapuḥ .
nagaraṃ nagareṇeva daivenoḍḍīnamāsuram
||8||saraccharabharāsāraracitāpūrvavāridam .
yuyudhe sthagitākāśā dhanurdharapatākinī
||9||viṣamāyudhayuddheṣu yoddhāraḥ pelavāśayāḥ .
yadā yuktyā palāyante raṇakalpānale tadā
||10||militāścakriṇaścakrairdhanurdhārairdhanurdharāḥ .
khaṅgibhiḥ khaṅgayoddhāro bhuśuṇḍībhirbhuśuṇḍayaḥ
||11||musalairmusalodārāḥ kuntinaḥ kuntidhāribhiḥ .
ṛṣṭyāyudhā ṛṣṭidharaiḥ prāsibhiḥ prāsapāṇayaḥ
||12||samudgarā mudgaribhiḥ sagadairvilasadgadāḥ .
śāktikaiḥ śaktiyoddhāraḥ śūlaiḥ śūlaviśāradāḥ
||13||prāsāsanavidaḥ prāsaiḥ paraśūktāḥ paraśvadhaiḥ .
lakuṭodyairlakuṭinaścopalairupalāyudhāḥ
||14||pāśibhiḥ pāśadhāriṇyaḥ śaṅkubhiḥ śaṅkudhāriṇaḥ .
kṣurikābhistu kṣurikā bhindipālaiśca tadgatāḥ
||15||vajramuṣṭidharā vajrairaṅkuśairaṅkuśoddhatāḥ .
halairhalanikāṣajñāstriśūlaiśca triśūlinaḥ
||16||śrṛṅkhalājālino jālaiḥ śrṛṅkhalairalikomalaiḥ .
kṣubhitākalpavikṣubdhasāgarormighaṭā iva
||17||kṣubdhacakradalāvartaḥ śarasīkaramārutaḥ .
prabhramaddhetimakaro vyomaikārṇava ābabhau
||18||utphullāyudhakallolaśirākulajalecaraḥ .
rodorandhrasamudro'sau babhūvāmaradustaraḥ
||19||divyāṣṭakajanānīkaṃ pakṣadvayatayā tayā .
ardhenārdhena kupitaṃ bhūpālābhyāṃ tathā sthitam
||20||madhyadeśādisaṃkhyāne prāgdibhyo'bhyāgatānimān .
līlānāthasya padmasya pakṣe janapadāñchṛṇu
||21||pūrvasyāṃ kosalāḥ kāśimāgadhā mithilotkalāḥ .
mekhalāḥ karkarā mudrāstathā saṃgrāmaśauṇḍakāḥ
||22||mukhyā himā rudramukhyāstāmraliptāstathaiva ca .
prāgjyotiṣā vājimukhā ambaṣṭhāḥ puruṣādakāḥ
||23||varṇakoṣṭhāḥ saviśvotrā āmamīnāśanāstathā .
vyāghravakrāḥ kirātāśca sauvīrā ekapādakāḥ
||24||mālyavānnāma śailo'tra śivirāñjana eva ca .
vṛṣaladhvajapadmādyāstathodayakarogiriḥ
||25||atha prāgdakṣiṇāyāṃ tu ime vindhyādivāsinaḥ .
cedayo vatsadāśārṇā aṅgavaṅgopavaṅgakāḥ
||26||kaliṅgapuṇḍrajaṭharā vidarbhā mekhalāstathā .
śabarānanavarṇāśca karṇātripurapūrakāḥ
||27||kaṇṭakasthalanāmānaḥ pṛthagdīpakakomalāḥ .
karṇāndhrāścaulikāścaiva tathā cārmaṇvatā api
||28||kākakā hemakuḍyāśca tathā śmaśrudharā api .
baligrīvamahāgrīvāḥ kiṣkindhā nālikeriṇaḥ
||29||atha līlāpaterasya dakṣiṇasyāmime nṛpāḥ .
vindhyo'tha kusumāpīḍo mahendro dardurastathā
||30||malayaḥ sūryavāṃścaiva gaṇā rājyasamṛddhakāḥ .
avantīriti vikhyātāstathā śāmbavatīti ca
||31||daśapūrakathācakrāreṣikāturakacchapāḥ .
vanavāsopagirayaste bhadragirayastathā
||32||nāgarā daṇḍakāścaiva gaṇarāṣṭranṛrāṣṭrakāḥ .
sāhā śaivārpyamūkāśca karkoṭā vanavimbalāḥ
||33||pampānivāsinaścaiva kairakāḥ karkavīrakāḥ .
sverikā yāsikāścaiva dharmapattanapañjikāḥ
||34||kāśikāstṛṣṇakhallūlā yādāste tāmraparṇakāḥ .
gonardāḥ kanakāścaiva dīnapattanamāmakāḥ
||35||tāmrīkā dambharākīrṇāḥ sahakauraṇakāstathā .
vaituṇḍakāstumbavanālājinadvīpakarṇikāḥ
||36||karṇikābhāśca śivayaḥ kauṅkaṇāścitrakūṭakāḥ .
karṇāṭamaṇṭavaṭakā mahākaṭakikāstathā
||37||āndhrāśca kolagirayaścāvantikavicerikāḥ .
caṇḍāyattā devanakāḥ krauñcā vāhāstathaiva ca
||38||śilākṣārodabhonandamardanā malayābhidhāḥ .
te citrakūṭaśikharā laṅkārakṣogaṇāḥ smṛtāḥ
||39||atha pratyagdakṣiṇasyāṃ mahārājyasurāṣṭrakāḥ .
sindhusauvīraśūdrākhyā ābhīrā draviḍāstathā
||40||kīkaṭāḥ siddhakhaṇḍākhyāstathā kāliruhā api .
atra hemagiriḥ śailastathā raivatako giriḥ
||41||jayakaccho mayavaro yavanāstatra jantavaḥ .
bāhlīkā mārgaṇāvantā dhūmrāstumbakanāmakāḥ
||42||tathā lājagaṇāścaiva tathātra girivāsinaḥ .
tato'bdhitokaniyutā ete līlāpaterjanāḥ
||43||atha tatpratipakṣasthānimāñjanapadāñśrṛṇu .
paścimāyāṃ diśi prauḍhā ime tāvanmahādrayaḥ
||44||maṇimānnāma śailendraḥ kurārpaṇagiristathā .
vano'rkaho meghabhavaścakravānastaparvataḥ
||45||janāḥ pañcajanā nāma kāśabrahmacayāntakāḥ .
tathaiva bhārakṣatathāḥ pārakāḥ śāntikāstathā
||46||śaivyāramarakāyācchā guhutvā niyamāstathā .
haihayāḥ suhmagāyāśca tājikā hūṇakāstathā
||47||pārśvekatakayoḥ karkā giriparṇāvamāstathā .
saṃtyaktadharmamaryādāste varṇā mlecchajātayaḥ
||48||tato'janapadā bhūmiryojanānāṃ śatadvayam .
tato mahendraśikharī muktāmaṇimayāvaniḥ
||49||yute mahīdharaśatairathāśvo nāma parvataḥ .
tato mahārṇavo bhīmaḥ pāriyātragiristaṭe
||50||paścimottaradigbhāge deśo girimati sthitaḥ .
tathā veṇupatiścaiva tato narapatirmahī
||51||tathā phalguṇakāścaiva māṇḍavyānekanetrakāḥ .
purukundāśca pārāśca bhānumaṇḍalabhāvanāḥ
||52||vanmilā nalinā dīrghā dīrghakeśāṅgabāhavaḥ .
raṅgāśca stanikāścānyā guruhāścaluhāstathā
||53||tataḥ strīrāṣṭramatulaṃ govṛṣāpatyabhojanam .
athottarasyāṃ himavānkrauñco'tha madhumāngiriḥ
||54||kailāso vasumānmerustatpādeṣu janā ubhe .
madrāvārevayaudheyā mālavāḥ śūrasenikāḥ
||55||rājanyāśca tathā jñeyā arjunātanayastathā .
trigarta ekapātkṣudrāmabalāsvastavāsinaḥ
||56||abalāḥ prakhalāḥ śākāḥ kṣemadhūrtaya eva ca .
daśadhānāgāvasanyadaṇḍāhanyasanāstathā
||57||dhānadāḥ sarakāścaiva vāṭadhānāstathaiva ca .
antaradvīpagāndhārāstathāvantisurāstathā
||58||atha takṣaśilā nāma tato vīlavagodhanī .
puṣkarāvartadeśasya yaśovatimahī tataḥ
||59||tato nābhimatirbhūmistikṣā kālavarāstathā .
kāhakaṃ nagaraṃ caiva surabhūtipuraṃ tathā
||60||tathaiva ratikādarśā antarādarśa eva ca .
tataḥ piṅgalapāṇḍavyaṃ yāmune yātudhānakāḥ
||61||mānavā nāṃganā hematālāḥ svasvamukhāstathā .
himavānvasumānkrauñcakailāsāvityagāstathā
||62||tato'janapadā bhūmiraśītiśatayojanā .
atha prāguttarasyāṃ tu kramājjanapadāñchṛṇu
||63||kālutā brahmaputrāśca kuṇidāḥ khadināstathā .
mālavā randhrarājyāśca vanā rāṣṭrāstathaiva ca
||64||keḍavastāḥ siṃhaputrāstathā vāmanatāṃ gatāḥ .
sāvākaccāpalavahāḥ kāmirā daradāstathā
||65||abhisāsadajārvākāḥ palolakuvikautukāḥ .
kirātāyāmupātāśca dīnāḥ svarṇamahī tataḥ
||66||devasthalopavanabhūstadanūditaśrī-
rviśvāvasostadanu mandiramuttamaṃ ca .
kailāsabhūstadanu mañjuvanaśca śailo
vidyādharāmaravimānasamānabhūmiḥ
||67||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlo0 janapadavarṇanaṃ nāma ṣaṭatriṃśaḥ sargaḥ .. 36 ..