Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
asmadāderjanasyaitatpratyakṣaṃ nānumānikam .
śuddhabodhaśarīreṇa nādhibhautikarūpiṇā
||1||etadasmajjagatsvapne nānyeṣu kathitaṃ mayā .
anyeṣvasti jagatsvapneṣvevamanyāpi ca sthitiḥ
||2||jagatsvapneṣu cānyeṣu saṃsthānakathanena kim .
na hyaupayogikādanyā kathā bhavati dhīmatām
||3||sarveṣāmuttare merurlokālokaśca dakṣiṇe .
yeṣāmityanumā'śeṣabhūtaughe tena paṇḍitāḥ
||4||pratyakṣametadanyeṣāṃ yatra te'nye jagadbhramāḥ .
nāsmākaṃ viṣaye te hi tathā saṃsthānaśobhinaḥ
||5||sarveṣāmuttare merurlokālokaśca dakṣiṇe .
saptadvīpanivāsānāṃ nānyeṣāmiti niścayaḥ
||6||prakṛtaṃ śrṛṇu he rāma tadbrahmāṇḍakavāṭakam .
yatpramāṇaṃ tato vāri bāhye daśaguṇaṃ sthitam
||7||tadbrahmāṇḍakavāṭaṃ tu tṛṇaṃ tṛṇamaṇiryathā .
dhatte vāri svabhāvena nityaṃ kalpakaratnavat
||8||sarveṣāmeva bhāvānāṃ sthitaḥ kalpakaratnavat .
sarvadā pārthivo bhāgastenātraite patantyalam
||9||jalāddaśaguṇaṃ bāhye sthitaṃ tejo nirindhanam .
ākāśaviśadaṃ śāntastabdhajvālodaropamam
||10||tasmāddaśaguṇo bāhye saṃsthito vāyurāyataḥ .
vāyordaśaguṇaṃ bāhye vyoma tiṣṭhati nirmalam
||11||tataḥ parataraṃ śāntaṃ brahmākāśamanantakam .
na prakāśaṃ na ca tamo mahāciddhanamavyayam
||12||anādimadhyaparyante tasminbrahmamahāmbare .
mahācinnāmni sarvātmanyayonirvāṇarūpiṇi
||13||brahmāṇḍānāṃ tādṛśānāṃ dūre dūre punaḥpunaḥ .
mitholakṣāṇi lakṣāṇi kacantyuparamanti ca
||14||na kiṃcitkacayatyatra same kacanarūpiṇi .
tādṛddhyayaṃ tathārūpaṃ tadātmanyeva saṃsthitam
||15||eṣa te kathitaḥ sarvo dṛśyānubhavanakramaḥ .
adhunā śrṛṇu kiṃvṛttaṃ lokāloke vipaścitaḥ
||16||svabhyastapūrvasaṃskāro vilasanniścayeritaḥ .
lokālokagirermūrghnastamaḥśvabhraṃ papāta saḥ
||17||dadarśa tatra śikharapratimairvihagairvapuḥ .
vikartitaṃ manodehaṃ prasṛtaṃ ca svacintite
||18||deśasya tasya puṇyatvāddehaṃ taccātivāhikam .
ādhibhautikatābodhaṃ nānayannirmalāśayaḥ
||19||tāvanmātraprabodho'sau nādhikaṃ bodhamāgataḥ . cintayitvā'sitaṃ kāryaṃ babhūva prakṛterhitaḥ ..
śrīrāma uvāca .
adehaṃ prasaratyetaccittaṃ kārye kathaṃ mune .
ātivāhikasaṃvitterbodhaḥ syātkīdṛśo'dhikaḥ
||21||śrīvasiṣṭha uvāca .
saṃkalpapathikatvena yathāntaḥpuravāsinaḥ .
idaṃ manaḥ prasarati tathāsya prasṛtaṃ manaḥ
||22||bhrame svapne manorājye mithyājñāne kathāśrutau .
yathā manaḥ prasarati tathā tatprasṛtaṃ manaḥ
||23||patanti tu śarīraṃ tadātivāhikamucyate .
ādhibhautikadhīrbhāti vismṛtyātraiva kālataḥ
||24||te tadāntardhimāyāte sarparajjubhramopame .
ādhibhautikadehe'smiñchiṣyatetvātivāhikaḥ
||25||ātivāhika eṣo'ṅga nipuṇaṃ pravicāryatām .
cinmātravyatirekeṇa yāvadatrānyadasti no
||26||deśāddeśāntaraprāptau yanmadhye saṃvido vapuḥ .
cinmātrasyāsya tadrūpamanantasyaikarūpiṇaḥ
||27||kva dvaitaṃ kva ca vā dveṣaḥ kva rāgādi tu kathyatām .
sarvaṃ śivamanādyantaṃ paro bodha iti smṛtaḥ
||28||nirmanomananaṃ śāntamāsitaṃ bodha uttamaḥ .
ātivāhikadehastho na taṃ bodhamupāgataḥ
||29||vipaścittadvibodho'sau dadarśa visaranmanaḥ .
ātivāhikabodhena garbhavāsopamaṃ tamaḥ
||30||tamaso'nte viriñcāṇḍakavāṭacchedabhūtalam .
vajrasāraṃ hemamayaṃ koṭiyojanavistṛtam
||31||tadante prāpa salilaṃ tasmādaṣṭaguṇaṃ tataḥ .
kapāṭabhūmyaiva samaṃ sthitamarṇavapṛṣṭhavat
||32||tamatītya tataḥ prāpa tejo'rkagaṇabhīṣaṇam .
pralayāgnighanajvālāpiṇḍakoṭarabhāsvaram
||33||dāhaśokādimuktena vapuṣā mānasena tat .
tatra gacchantya bubudhe vahanaṃ pūrvavāsitam
||34||uhyamāno vivedāsāvātmānaṃ tvātivāhikam .
cittamātrātmanaḥ svasya kimivohyata ityapi
||35||iti bodhena dhīrātmā taṃ tatārā'nilārṇavam .
prāpa tadvitataṃ vyoma tasmāddaśaguṇaṃ sthitam
||36||tadatikramya sa prāpa brahmākāśamanantakam .
yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yanna kiṃcicca kiṃcana
||37||manasā prabhramaṃstatra dūrāddūrataraṃ yayau .
tena dṛṣṭaṃ ca pṛthvyāpastejo vāyustathā jagat
||38||punaḥ saṃsāraracanāḥ punaḥ sargāḥ punardiśaḥ .
punarmahīdharā vyoma punardevāḥ punarnarāḥ
||39||punaḥ pañcamahābhūtaparyante brahma nirghanam .
punastatra jagantyuccaiḥ punaḥ sargāḥ punardiśaḥ
||40||brahmākāśastataḥ sargāḥ punaranye tvaniṣṭhitāḥ .
ityasau viharandīrghakālamadyāpi saṃsthitaḥ
||41||svaniścayāccirābhyastānnāsau viratimeti hi .
anto naivāstyavidyāyāḥ sā hi brahmaiva satyatā
||42||vastuto nāstyavidyeha brahmaṇyavikalātmani .
idaṃ dṛśyamavidyeyamityātmaiṣa vikāsitaḥ
||43||yadyathā jāgrati svapne dṛṣṭaṃ drakṣyasi paśyasi .
tattathā brahma sacchāntamāsīdasti bhaviṣyati
||44||ghanatamaḥpravilokanacakrakaṃ
kramajagatpratibhānamidaṃ mahat .
paratayā pratibhātmatayānayā
na ca sadaṅga na vāpyasadākṛti
||45||teṣveva teṣviva ca teṣu tanūtareṣu
brahmodareṣu ciradūrataraṃ jagatsu .
so'dyāpyasaṃviditatattvatayā tayoccaiḥ
khaṇḍeṣu raṅkuriva rāghava baṃbhramīti
||46||i0 śrīvā0 vā0 de0 mo0 ni0 u0 a0 vi0 brahmagītāsu brahmākāśavipaścijjagaccandradarśananāmāṣṭāviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ
||128||