मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 179

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 179

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

evaṃ cinmātramevaikaṃ śuddhaṃ sattvaṃ jagattrayam .

saṃbhavantīha bhūtāni nājñabuddhāni kānicit

||1||

tasmātkutaḥ śarīrādi vastu sapratighaṃ kutaḥ .

yadidaṃ dṛśyate kiṃcittadapratighamātatam

||2||

sthitaṃ cidvyoma cidvyomniśānte śāntaṃ samaṃ sthitam .

sthitamākāśamākāśe jñaptirjñaptau vijṛmbhate

||3||

sarvaṃ saṃvinmayaṃ śāntaṃ satsvapna iva jāgrati .

sthitamapratighākāraṃ kvāsau sapratighā sthitiḥ

||4||

kva dehāvayavāḥ kvāntraveṣṭanī kvāsthipañjaram .

vyomevāpratighaṃ viddhi dehaṃ sapratighopamam

||5||

saṃvitkarau śiraḥ saṃvitsaṃvidindriyavṛndakam .

śāntamapratighaṃ sarvaṃ na sapratighamasti hi

||6||

brahmavyomnaḥ svapnarūpasvabhāvatvājjagatsthiteḥ .

idaṃ sarvaṃ saṃbhavati sahetukamahetukam

||7||

na kāraṇaṃ vinā kāryaṃ bhavatītyupapadyate .

yadyathā yena nirṇītaṃ tattathā tena lakṣyate

||8||

kāraṇena vinā kāryaṃ sadvadityupapadyate .

yathābhāvitamevārthaṃ saṃvidāpnotyasaṃśayam

||9||

yathā saṃbhavati svapne sarvaṃ sarvatra sarvathā .

cinmayatvāttathā jāgratyasti sarvātmarūpatā

||10||

sarvātmani brahmapade nānānānātmani sthitā .

astyakāraṇakāryāṇāṃ sattā kāraṇajāpi ca

||11||

ekaḥ sahasraṃ bhavati yathā hyete kilaindavāḥ .

prayātā bhūtalakṣatvaṃ saṃkalpajagatāṃ gaṇaiḥ

||12||

sahasramekaṃ bhavati saṃvidāṃ ca tathā hi yat .

sāyujye cakrapāṇyādeḥ sargairekaṃ bhavedvapuḥ

||13||

eka eva bhavatyabdhiḥ sravantīnāṃ śatairapi .

eka eva bhavetkāla ṛtusaṃvatsarotkaraiḥ

||14||

saṃvidākāśa evāyaṃ dehaḥ svapna ivoditaḥ .

svapnādrivannirākāraḥ svānubhūtisphuṭo'pi ca

||15||

saṃvittirevānubhavātsaivānanubhavātmikā .

draṣṭṛdṛśyadṛśā bhāti cidvyomaikamato jagat

||16||

vedanāvedanātmaikaṃ nidrāsvapnasuṣuptavat .

vātaspandāvivābhinnau cidvyomekamato jagat

||17||

draṣṭā dṛśyaṃ darśanaṃ ca cidbhānaṃ paramārthakham .

śūnyasvapna ivābhāti cidvyomaikamato jagat

||18||

jagattvamasadeveśe bhrāntyā prathamasargataḥ .

svapne bhayamivāśeṣaṃ parijñātaṃ praśāmyati

||19||

ekasyāḥ saṃvidaḥ svapne yathā bhānamanekadhā .

nānāpadārtharūpeṇa sargādau gagane tathā

||20||

bahudīpe gṛhe cchāyā bahvayo bhāntyekavadyathā .

sarvaśaktestathaivaikā bhāti śaktiranekadhā

||21||

yatsīkarasphuraṇamambunidhau śivākhye

vyomnīva vṛkṣanikarasphuraṇaṃ sa sargaḥ .

vyomnyeṣa vṛkṣanikaro vyatiriktarūpo

brahmāmbudhau na tu manāgapi sargabinduḥ

||22||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhama0 vā0 de0 mo0 ni0 u0 brahma0 brahmamayatvapratipādanaṃ nāmaikonāśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 179 ..