बाललीलावर्णनम्
ब्रह्मोवाच
एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह ।
तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्
॥१॥असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः ।
अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्
॥२॥स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् ।
समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह
॥३॥ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् ।
जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः
॥४॥तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः ।
तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर
॥५॥ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने ।
त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे
॥६॥भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् ।
तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः
॥७॥त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्
॥८॥केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् ।
सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत
॥९॥अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः ।
दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्
॥१०॥अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः ।
भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः
॥११॥सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च ।
चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये
॥१२॥अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका ।
विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम
॥१३॥सुमुहूर्तेनाथ दक्षोऽपि स्वपत्न्यां निदधे मुदा ।
दक्षपत्न्यास्तदा चित्ते शिवोवास दयान्विता
॥१४॥आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै
॥१५॥विरेजे वीरिणी तात हृष्टचित्ताधिका च सा ।
शिवावासप्रभावात्तु महामंगल रूपिणी
॥१६॥कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः ।
व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः
॥१७॥उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु ।
वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः
॥१८॥अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः ।
ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः
॥१९॥तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् ।
लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
॥२०॥कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः ।
दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः
॥२१॥गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् ।
गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद
॥२२॥आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने ।
मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके
॥२३॥तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः ।
सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्
॥२४॥तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् ।
दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर
॥२५॥अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः ।
जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्
॥२६॥वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् ।
नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः
॥२७॥दक्ष उवाच
महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि ।
कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि
॥२८॥शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी ।
या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्
॥२९॥यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् ।
तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
॥३०॥यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् ।
तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
॥३१॥यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् ।
तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
॥३२॥रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा ।
त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्
॥३३॥यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् ।
तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता
॥३४॥यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् ।
तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका
॥३५॥ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च ।
जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति
॥३६॥ब्रह्मोवाच
इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता ।
तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न
॥३७॥सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् ।
नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी
॥३८॥देव्युवाच
अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते ।
ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति
॥३९॥ब्रह्मोवाच
एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया ।
आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा
॥४०॥अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः ।
आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः
॥४१॥दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः ।
सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा
॥४२॥उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् ।
दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्
॥४३॥दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा ।
दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा
॥४४॥बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् ।
नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्
॥४५॥अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा ।
मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि
॥४६॥दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् ।
नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः
॥४७॥ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् ।
प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः
॥४८॥तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया ।
प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः
॥४९॥नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः ।
महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः
॥५०॥दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि ।
मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः
॥५१॥अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् ।
प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्
॥५२॥अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् ।
शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ
॥५३॥पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना ।
ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्
॥५४॥तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम ।
शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः
॥५५॥आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा ।
तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः
॥५६॥यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा ।
तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्
॥५७॥ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला ।
तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः
॥५८॥सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् ।
तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः
॥५९॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥