वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनम्
नारद उवाच
श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः ।
अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद
॥१॥पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै ।
किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते
॥२॥ब्रह्मोवाच
श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः ।
नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः
॥३॥पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते ।
अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः
॥४॥सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे ।
चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते
॥५॥गणा ऊचुः
देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् ।
संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्
॥६॥गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना ।
अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा
॥७॥तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् ।
दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः
॥८॥ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो ।
विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा
॥९॥गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया ।
स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्
॥१०॥तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः ।
तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना
॥११॥ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो ।
निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्
॥१२॥अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो ।
दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति
॥१३॥इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद ।
तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु
॥१४॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः ।
सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु
॥१५॥आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन ।
प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्
॥१६॥त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् ।
दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा
॥१७॥पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना ।
तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्
॥१८॥तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् ।
चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः
॥१९॥उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः ।
आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि
॥२०॥तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः ।
संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः
॥२१॥तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः ।
पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः
॥२२॥स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् ।
प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्
॥२३॥कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः ।
जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश
॥२४॥महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः ।
महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता
॥२५॥सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः ।
स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः
॥२६॥अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् ।
कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः
॥२७॥वीरभद्र उवाच
महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन ।
किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो
॥२८॥शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः ।
पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः
॥२९॥क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर ।
क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्
॥३०॥व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर ।
कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्
॥३१॥ममाशक्यं न कुत्रापि त्वत्प्रसादान्महेश्वर ।
पराक्रमेण मत्तुल्यो न भूतो न भविष्यति
॥३२॥यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो ।
तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः
॥३३॥क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते ।
हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः
॥३४॥त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः ।
क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः
॥३५॥लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति ।
तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्
॥३६॥शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् ।
विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्
॥३७॥त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः ।
नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः
॥३८॥शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर ।
तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्
॥३९॥प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् ।
प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्
॥४०॥स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः ।
भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो
॥४१॥हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन ।
शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम
॥४२॥भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः
॥४३॥तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् ।
यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये
॥४४॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः ।
वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः
॥४५॥महेश्वर उवाच
शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा ।
करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्
॥४६॥यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः ।
मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना
॥४७॥तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् ।
पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम
॥४८॥सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन ।
तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
॥४९॥तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा ।
अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः
॥५०॥सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन ।
तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
॥५१॥दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये ।
तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्
॥५२॥प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् ।
नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्
॥५३॥ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः ।
ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया
॥५४॥सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् ।
प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्
॥५५॥तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् ।
स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्
॥५६॥देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः ।
ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्
॥५७॥दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् ।
प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब
॥५८॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः ।
विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः
॥५९॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ॥ ३२ ॥