सतीवियोगः
राम उवाच
एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् ।
विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे
॥१॥स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च ।
भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्
॥२॥तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् ।
कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा
॥३॥शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् ।
सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः
॥४॥देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि ।
देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः
॥५॥देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि ।
आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश
॥६॥वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने ।
उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः
॥७॥राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्
॥८॥तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा ।
ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः
॥९॥अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः ।
तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः
॥१०॥सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे ।
उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः
॥११॥आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् ।
अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे
॥१२॥दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् ।
ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः
॥१३॥ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् ।
व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः
॥१४॥महेश उवाच
अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः ।
मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि
॥१५॥सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् ।
वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया ।
राम उवाच ।
इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् ।
विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः
॥१७॥ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा ।
मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा
॥१८॥ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा ।
महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः
॥१९॥महेश उवाच
त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया ।
दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्
॥२०॥जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः ।
अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि
॥२१॥शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया ।
नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये
॥२२॥त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः ।
त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्
॥२३॥मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः ।
यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति
॥२४॥मम बाहुर्मदीयस्तं दक्षिणोऽसौ विधिर्हरे ।
अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि
॥२५॥हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः ।
पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्
॥२६॥अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः ।
नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः
॥२७॥मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् ।
गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्
॥२८॥भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः ।
मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात
॥२९॥राम उवाच
अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् ।
कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः
॥३०॥तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा ।
अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः
॥३१॥सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् ।
नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया
॥३२॥इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया ।
रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च
॥३३॥अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति ।
आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्
॥३४॥निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् ।
अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने
॥३५॥दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम ।
भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति
॥३६॥सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः ।
तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्
॥३७॥महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् ।
यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः
॥३८॥इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् ।
तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः
॥३९॥अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः ।
हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि
॥४०॥स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् ।
प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ
॥४१॥अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः ।
नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता
॥४२॥किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ ।
इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा
॥४३॥गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा ।
विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा
॥४४॥अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः ।
प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्
॥४५॥श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना ।
सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः
॥४६॥अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा ।
दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः
॥४७॥सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः ।
तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः
॥४८॥विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह ।
धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा
॥४९॥शिव उवाच
कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् ।
नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः
॥५०॥ब्रह्मोवाच
इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् ।
पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः
॥५१॥ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः ।
जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः
॥५२॥चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् ।
सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः
॥५३॥व्योमवाण्युवाच
धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः ।
न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः
॥५४॥ब्रह्मोवाच
श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा ।
कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर
॥५५॥इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः ।
नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा
॥५६॥तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् ।
सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने
॥५७॥ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः ।
शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः
॥५८॥शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् ।
सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः
॥५९॥सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा ।
वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्
॥६०॥तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा ।
न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने
॥६१॥महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने ।
स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः
॥६२॥ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् ।
तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा
॥६३॥ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता ।
आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः
॥६४॥कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः ।
निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्
॥६५॥पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः ।
नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे
॥६६॥इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने ।
किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः
॥६७॥शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः ।
स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा
॥६८॥वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ ।
तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः
॥६९॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥