prabhāsapavitranāmakaraṇārkasthalotpattivarṇanam
devyuvāca
yadā bhramisthaḥ savitā takṣitaḥ kṣuradhārayā ||
śvaśureṇa mahādeva jāmātā prītipūrvakam
||1||यदा भ्रमिस्थः सविता तक्षितः क्षुरधारया ॥
श्वशुरेण महादेव जामाता प्रीतिपूर्वकम्
tattejaḥ śātitaṃ bhūri prabhāse yatpapāta vai ||
tadabhūtkiṃ tadā deva prabhāsātkathayasva me
||2||तत्तेजः शातितं भूरि प्रभासे यत्पपात वै ॥
तदभूत्किं तदा देव प्रभासात्कथयस्व मे
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi sūryamāhātmyamuttamam ||
yacchrutvā mānavo bhaktyā mucyate sarvapātakaiḥ
||3||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
dehāvatāro devasya prabhāse'rkasthalasya ca ||
purāṇākhyānamācakṣe tava devi yaśasvini
||4||देहावतारो देवस्य प्रभासेऽर्कस्थलस्य च ॥
पुराणाख्यानमाचक्षे तव देवि यशस्विनि
śākadvīpe mahādevi bhramisthasya tadā raveḥ ||
varṣāṇāṃ tu śataṃ sāgraṃ takṣyamāṇe vibhāvasau
||5||शाकद्वीपे महादेवि भ्रमिस्थस्य तदा रवेः ॥
वर्षाणां तु शतं साग्रं तक्ष्यमाणे विभावसौ
yadādya bhāgajaṃ tejastatprabhāse'patatpriye ||
patitaṃ tatra tattejaḥ sthalākāraṃ vyajāyata
||6||यदाद्य भागजं तेजस्तत्प्रभासेऽपतत्प्रिये ॥
पतितं तत्र तत्तेजः स्थलाकारं व्यजायत
jāṃbūnadamayaṃ devi tatpūrvamabhavatkṣitau ||
tiṣyamāhātmyayogena śailībhūtaṃ ca sāṃpratam
||7||जांबूनदमयं देवि तत्पूर्वमभवत्क्षितौ ॥
तिष्यमाहात्म्ययोगेन शैलीभूतं च सांप्रतम्
tatra cārkamayaṃ rūpaṃ kṛtvā devo divākaraḥ ||
utpannaḥ sarvabhūtānāṃ hitāya dharaṇītale
||8||तत्र चार्कमयं रूपं कृत्वा देवो दिवाकरः ॥
उत्पन्नः सर्वभूतानां हिताय धरणीतले
hiraṇyagarbhanāmeti kṛte sūryeti kīrtitam ||
tretāyāṃ savitānāma dvāpare bhāskaraḥ smṛtaḥ
||9||हिरण्यगर्भनामेति कृते सूर्येति कीर्तितम् ॥
त्रेतायां सवितानाम द्वापरे भास्करः स्मृतः
kalau cārkasthalonāma triṣu lokeṣu kīrtitaḥ ||
avatīrṇamidaṃ devi svayameva pratiṣṭhitam
||10||कलौ चार्कस्थलोनाम त्रिषु लोकेषु कीर्तितः ॥
अवतीर्णमिदं देवि स्वयमेव प्रतिष्ठितम्
yadā svārociṣo devi dvitīyo'bhūnmanuḥ purā ||
tasminkāle'vatīrṇo'sau devastatra divākaraḥ
||11||यदा स्वारोचिषो देवि द्वितीयोऽभून्मनुः पुरा ॥
तस्मिन्कालेऽवतीर्णोऽसौ देवस्तत्र दिवाकरः
bhaktimukti prado devi vyādhiduḥkhavināśakṛt ||
tasya tejodbhavairvyāptaṃ reṇubhiḥ pañcayojanam
||12||भक्तिमुक्ति प्रदो देवि व्याधिदुःखविनाशकृत् ॥
तस्य तेजोद्भवैर्व्याप्तं रेणुभिः पञ्चयोजनम्
dakṣiṇottarato devi pañcapūrvāpareṇa tu ||
uttareṇa samudrasya yāvanmāheśvarī nadī
||13||दक्षिणोत्तरतो देवि पञ्चपूर्वापरेण तु ॥
उत्तरेण समुद्रस्य यावन्माहेश्वरी नदी
nyaṃkumatyāścāparato yāvadeva kṛtasmaram ||
etadvyāptaṃ mahādevi tattejoreṇubhiḥ śubhaiḥ
||14||न्यंकुमत्याश्चापरतो यावदेव कृतस्मरम् ॥
एतद्व्याप्तं महादेवि तत्तेजोरेणुभिः शुभैः
tasya sūkṣmā prabhā yā tu āditejoviniḥsṛtā ||
tayā vyāptaṃ mahādevi yāvaddvādaśayojanam
||15||तस्य सूक्ष्मा प्रभा या तु आदितेजोविनिःसृता ॥
तया व्याप्तं महादेवि यावद्द्वादशयोजनम्
uttare bhāskarasutā dakṣiṇe saritāṃ patiḥ ||
pūrvapaścimato devi rukmiṇīdvitayaṃ smṛtam
||16||उत्तरे भास्करसुता दक्षिणे सरितां पतिः ॥
पूर्वपश्चिमतो देवि रुक्मिणीद्वितयं स्मृतम्
etasminnantare devi sauraṃ tejaḥ prasarppitam ||
tena pāvitryamānītaṃ kṣetraṃ dvādaśayojanam
||17||एतस्मिन्नन्तरे देवि सौरं तेजः प्रसर्प्पितम् ॥
तेन पावित्र्यमानीतं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्
tasya madhyasya yanmadhyaṃ tadgṛhaṃ mama sundari ||
tejomaṇḍalamadhyasthaṃ mama sthānaṃ maheśvari
||18||तस्य मध्यस्य यन्मध्यं तद्गृहं मम सुन्दरि ॥
तेजोमण्डलमध्यस्थं मम स्थानं महेश्वरि
cakṣurmaṃḍalamadhye tu yathā devi kanīnikā ||
pūrvapaścimato devi gomukhādā''śvamedhikam
||19||चक्षुर्मंडलमध्ये तु यथा देवि कनीनिका ॥
पूर्वपश्चिमतो देवि गोमुखादाऽऽश्वमेधिकम्
dakṣiṇottarato devi samudrātkauraveśvarīm ||
etasminnaṃtare kṣetre kṣetrajño'haṃ varānane
||20||दक्षिणोत्तरतो देवि समुद्रात्कौरवेश्वरीम् ॥
एतस्मिन्नंतरे क्षेत्रे क्षेत्रज्ञोऽहं वरानने
yasmādarkasya tejobhirbhāsitaṃ mama tadgṛham ||
tasmātprabhāsanāmeti kalpe'sminprathitaṃ priye
||21||यस्मादर्कस्य तेजोभिर्भासितं मम तद्गृहम् ॥
तस्मात्प्रभासनामेति कल्पेऽस्मिन्प्रथितं प्रिये
tatra paśyati yaḥ sūryamarkkarūpaṃ narottamaḥ ||
sarvapāpavinirmuktaḥ sūryaloke mahīyate
||22||तत्र पश्यति यः सूर्यमर्क्करूपं नरोत्तमः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu tena ceṣṭaṃ mahāmakhaiḥ ||
sarvadānāni dattāni pūrvajāstena toṣitāḥ
||23||स स्नातः सर्वतीर्थेषु तेन चेष्टं महामखैः ॥
सर्वदानानि दत्तानि पूर्वजास्तेन तोषिताः
arkarūpī yataḥ sūryastatra jāto mahītale ||
tasmāttyājyaḥ sadā cārko bhojane'tra na saṃśayaḥ
||24||अर्करूपी यतः सूर्यस्तत्र जातो महीतले ॥
तस्मात्त्याज्यः सदा चार्को भोजनेऽत्र न संशयः
yo dṛṣṭvārkasthalaṃ marttyaścārkapatreṣu bhuṃjati ||
gomāṃsabhakṣaṇaṃ tena kṛtaṃ bhavati bhāmini
||25||यो दृष्ट्वार्कस्थलं मर्त्त्यश्चार्कपत्रेषु भुंजति ॥
गोमांसभक्षणं तेन कृतं भवति भामिनि
bhakṣito bhāskarastena sa kuṣṭhī jāyate naraḥ ||
tasmātsarvaprayatnena cārkapatrāṇi varjayet
||26||भक्षितो भास्करस्तेन स कुष्ठी जायते नरः ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चार्कपत्राणि वर्जयेत्
yātrāyāṃ prathamaṃ devi dṛṣṭo yenārkabhāskaraḥ ||
taṃ dṛṣṭvā mahiṣīṃ dadyādbrāhmaṇāya vipaścite
||27||यात्रायां प्रथमं देवि दृष्टो येनार्कभास्करः ॥
तं दृष्ट्वा महिषीं दद्याद्ब्राह्मणाय विपश्चिते
tāmravarṇaṃ raktavastraṃ tatastuṣyati bhāskaraḥ ||
tasya caiva tu sāṃnidhye vahnikoṇe vyavasthitam
||28||ताम्रवर्णं रक्तवस्त्रं ततस्तुष्यति भास्करः ॥
तस्य चैव तु सांनिध्ये वह्निकोणे व्यवस्थितम्
nātidūre mahābhāge siddheśvaramiti smṛtam ||
sarvasiddhipradaṃ devi liṃgaṃ trailokyapūjitam
||29||नातिदूरे महाभागे सिद्धेश्वरमिति स्मृतम् ॥
सर्वसिद्धिप्रदं देवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम्
jaigīṣavyeśvaraṃnāma pūrvaṃ kṛtayuge'bhavat ||
kalau siddheśvaramiti prasiddhimagamatpriye
||30||जैगीषव्येश्वरंनाम पूर्वं कृतयुगेऽभवत् ॥
कलौ सिद्धेश्वरमिति प्रसिद्धिमगमत्प्रिये
taṃ dṛṣṭvā manujo devi sarvasiddhimavāpnuyāt ||
tatraiva devadeveśi nātidūre vyavasthitam
||31||तं दृष्ट्वा मनुजो देवि सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ॥
तत्रैव देवदेवेशि नातिदूरे व्यवस्थितम्
sūryadakṣiṇanairṛtye pātālavivaraṃ priye ||
maṃdehā rākṣasā yatra tathā śālakaṭaṃkaṭāḥ
||32||सूर्यदक्षिणनैर्ऋत्ये पातालविवरं प्रिये ॥
मंदेहा राक्षसा यत्र तथा शालकटंकटाः
sūryasya tejasā dagdhāḥ pātālamagamanpurā ||
kalau taddvāramevāsti na pātāle gatiḥ priye
||33||सूर्यस्य तेजसा दग्धाः पातालमगमन्पुरा ॥
कलौ तद्द्वारमेवास्ति न पाताले गतिः प्रिये
yoginyastatra rakṣaṃti brāhmyādyā mātarastathā ||
māghekṛṣṇacaturdaśyāṃ rātrau mātṛgaṇānyajet ||
balipuṣpopahāraiśca tataḥ siddhirbhaviṣyati
||34||योगिन्यस्तत्र रक्षंति ब्राह्म्याद्या मातरस्तथा ॥
माघेकृष्णचतुर्दश्यां रात्रौ मातृगणान्यजेत् ॥
बलिपुष्पोपहारैश्च ततः सिद्धिर्भविष्यति
iti hi sakaladharmabhāvahetorharakamalāsanaviṣṇusaṃstutasya ||
tanuparilikhanaṃ niśamya bhānorvrajati divākaralokamāyuṣoṃ'te
||35||इति हि सकलधर्मभावहेतोर्हरकमलासनविष्णुसंस्तुतस्य ॥
तनुपरिलिखनं निशम्य भानोर्व्रजति दिवाकरलोकमायुषोंऽते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye prabhāsapavitranāmakaraṇārkasthalotpattivarṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||