श्राद्धविधिवर्णनम्
ईश्वर उवाच
अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये पार्वणस्य विधानतः ॥
यथाक्रमं महादेवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये
॥१॥कृत्वापसव्यं पूर्वेद्युः पितृपूर्वं निमंत्रयेत् ॥
भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं च प्रसीदथ
॥२॥सवर्णान्प्रेषयेदाप्तान्द्विजानामुपमन्त्रणे
॥३॥अभोज्यं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रितैः ॥
तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेन निमन्त्रितौः
॥४॥ब्राह्मणान्नं ददेच्छूद्रः शूद्रान्नं ब्राह्मणो ददेत् ॥
उभावेतावभोज्यान्नौ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्
॥५॥उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः ॥
अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः
॥६॥शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कः शूद्रेण च सहासनम् ॥
शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्
॥७॥शूद्रान्नोपहता विप्रा विह्वला रतिलालसाः ॥
कुपिताः किं करिष्यंति निर्विषा इव पन्नगाः
॥८॥नग्नः स्यान्मलवद्वासा नग्नः कौपीनवस्त्रधृक् ॥
द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च
॥९॥नग्नः काषायवस्त्रः स्यान्नग्नश्चार्धपटः स्मृतः ॥
अच्छिन्नाग्रं तु यद्वस्त्रं मृदा प्रक्षालितं तु यत्
॥१०॥अहतं धातुरक्तं वा तत्पवित्रमिति स्थितम् ॥
अग्रतो वसते मूर्खो दूरे चास्य गुणान्वितः
॥११॥गुणान्विते च दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः ॥
यस्त्वासन्नमतिक्रम्य ब्राह्मणं पतितादृते ॥
दूरस्थं पूजयेन्मूढो गुणाढ्यं नरकं व्रजेत्
॥१२॥वेदविद्याव्रतस्नाते श्रोत्रिये गृहमागते ॥
क्रीडन्त्योषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्
॥१३॥संध्ययोरुभयोर्जाप्ये भोजने दंतधावने ॥
पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः ॥
गुरूणां संनिधौ दाने योगे चैव विशेषतः ॥
एतेषु मौनमातिष्ठन्स्वर्गं प्राप्नोति मानवः
॥१५॥यदि वाग्यमलोपः स्याज्जपादिषु कथंचन ॥
व्याहरेद्वैष्णवं मंत्रं स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम्
॥१६॥दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने ॥
देवानामृजवो दर्भाः पितॄणां द्विगुणास्तथा
॥१७॥उदङ्मुखस्तु देवानां पितॄणां दक्षिणामुखः ॥
अग्निना भस्मना वापि यवेनाप्युदकेन वा ॥
द्वारसंक्रमणेनापि पंक्तिदोषो न विद्यते
॥१८॥इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षो वृद्धौ सत्यवसू स्मृतौ ॥
नैमित्तिके कालकामौ काम्ये चाध्वविरोचनौ
॥१९॥पुरूरवा आर्द्रवश्च पार्वणे समुदाहृतौ ॥
पुष्टिं प्रजां च न्यग्रोधे बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्
॥२०॥रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मीर्यं पात्रमुच्यते ॥
सौभाग्यमुत्तमं लोके मधूके समुदाहृतम्
॥२१॥फाल्गुनपात्रे तु कुर्वाणः सर्वकामानवाप्नुयात् ॥
परां द्युतिमथार्के तु प्राकाश्यं च विशेषतः
॥२२॥बिल्वे लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च ॥
क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि
॥२३॥वर्षत्यजस्रं पर्जन्ये वेणुपात्रेषु कुर्वतः ॥
एतेषां लभ्यते पुण्यं सुवर्णै रजतैस्तथा
॥२४॥पलाशफलन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकंकताः ॥
औदुम्बरस्तथा बिल्वं चंदनं यज्ञियाश्च ये
॥२५॥सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा ॥
समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः
॥२६॥श्लेष्मातको नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा ॥
निंबो बिभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः
॥२७॥अनिष्टशब्दां संकीर्णा रूक्षां जन्तुमतीमपि ॥
प्रतिगंधां तु तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत्
॥२८॥त्रैशंकवं त्यजेद्देशंसर्वद्वादशयोजनम् ॥
उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम्
॥२९॥देशस्त्रैशं कवोनाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि ॥
कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च ॥
प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः
॥३०॥ब्राह्मणं तु कृतं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्रियं स्मृतम् ॥
वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्
॥३१॥कृते तु पितरः पूज्यास्त्रेतायां च सुरास्तथा ॥
मुनयो द्वापरे नित्यं पाखंडाश्च कलौ युगे
॥३२॥शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः ॥
कृष्णपक्षेऽपराह्ने तु रौहिणं न विलंघयेत्
॥३३॥रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् ॥
उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः ॥
तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः ॥
स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः
॥३५॥तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः ॥
तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः
॥३६॥पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥
उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्
॥३७॥अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः ॥
हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च ॥
आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते ॥
द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्
॥३९॥दर्व्यादिस्थेन नो तेषां संबन्धो दृश्यते यतः ॥
यश्च शूकरवद्भुंक्ते यश्च पाणितले द्विजः ॥
न तदश्नंति पितरो यः सवाचं समश्नुते
॥४०॥द्विहायनस्य वत्सस्य विशंत्यास्यं यथा सुखम् ॥
तथा कुर्यात्प्रमाणेन पिण्डान्व्यासेन भाषितम्
॥४१॥न स्त्री प्रचालयेत्तानि ज्ञानहीनो न चाव्रतः ॥
स्वयं पुत्रोऽथवा यस्य वाञ्छेदभ्युदयं परम्
॥४२॥भाजनेषु च तिष्ठत्सु स्वस्तिं कुर्वन्ति ये द्विजाः ॥
तदन्नमसुरैर्भुक्तं निराशाः पितरो गताः
॥४३॥अप्स्वेकं प्लावयेत्पिण्डमेकं पत्न्यै निवेदयेत् ॥
एकं वै जुहुयादग्नावेषा तु त्रिविधा गतिः
॥४४॥छन्दोगं भोजयेच्छ्राद्धे वैश्वदेवे च बह्वृचम् ॥
पुष्टिकर्मण्यथाध्वर्युं शान्तिकर्मण्यथर्वणम्
॥४५॥द्वौ देवेऽथर्वणौ विप्रौ प्राङ्मुखौ च निवेशयेत् ॥
पित्र्ये ह्युदङ्मुखान्कुर्याद्बह्वृचाध्वर्युसामगान्
॥४६॥जात्यश्च सर्वा दातव्या मल्लिका श्वेतयूथिका ॥
जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकम्
॥४७॥मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम् ॥
श्राद्धकर्मणि शस्तानि सैंधवं त्रपुसं तथा
॥४८॥ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्योग्निरतिथिश्च वै ॥
तिला दर्भाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः
॥४९॥आपद्यनग्नौ तीर्थे च चंद्रसूर्यग्रहे तथा ॥
नाचरेत्संग्रहे चैव तथैवास्तमुपागते
॥५०॥संशुद्धा स्याच्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला ॥
दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति
॥५१॥द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि ॥
आमश्राद्धं प्रकुर्वीत यस्य भार्या रजस्वला
॥५२॥सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृंगिसरीसृपैः ॥
आत्मनस्त्यागिनां चैव श्राद्धमेषां न कारयेत्
॥५३॥चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युतादपि ॥
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम्
॥५४॥सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् ॥
द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत्
॥५५॥अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् ॥
तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम्
॥५६॥भुंजंति क्रमशः पूर्वे तथा पिंडाशिषो ऽपि च ॥
निमंत्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह
॥५७॥श्रादभुक्प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् ॥
श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः
॥५८॥वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि ॥
मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा
॥५९॥गर्भे वार्धुषिके प्रेते भृत्ये मासानुमासिके ॥
आब्दिके च तथा श्राद्धे नाधिमासो विधीयते
॥६०॥विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः ॥
आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते
॥६१॥यस्मिन्राशौ गते सूर्ये विपत्तिः स्याद्द्विजन्मनः ॥
तद्राशावेव कर्तव्यं पितृकार्यं मृतेऽहनि
॥६२॥वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा ॥
मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्
॥६३॥अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च ॥
वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः
॥६४॥मांगल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत् ॥
नित्यनैमित्तिके कुर्यात्प्रयतः सन्मलिम्लुचे ॥
तीर्थे स्नानं गज च्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च
॥६५॥रसा यत्र प्रशस्यन्ते भोक्तारो बंधुगोत्रिणः ॥
राजवार्तादि संक्रंदो रक्षःश्राद्धस्य लक्षणम्
॥६६॥श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यस्तु भुंक्ते च विह्वलः ॥
पतंति पितरस्तस्य लुप्तपिण्डोदकक्रियाः
॥६७॥तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च ॥
क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दद्याद्गत्वापरेऽहनि
॥६८॥निमन्त्रिता यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमाः ॥
कथंचिदप्यतिक्रामेत्पापः शूकरतां व्रजेत्
॥६९॥दैवे च पितृ श्राद्धे चाप्याशौचं जायते यदा ॥
आशौचान्तेऽथवा तत्र तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते
॥७०॥अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् ॥
दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च ॥
एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्
॥७१॥अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् ॥
ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः
॥७२॥लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे ॥
लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे
॥७३॥अक्षतं चाऽस्तु मे पुण्यं शांतिः पुष्टिर्धृतिश्च मे ॥
यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम
॥७४॥दक्षिणायां तु सर्वत्र बहुदेयं तथास्तु नः ॥
एवमस्त्विति तैर्वाच्यं मूर्ध्ना ग्राह्यं च तेन तत्
॥७५॥पिंडमग्नौ सदा देयाद्भोगार्थी सततं नरः ॥
प्रजार्थं पत्न्यै वै दद्यान्मध्यमं मंत्रपूर्वकम्
॥७६॥उत्तमां द्युतिमविच्छन्गोषु नित्यं प्रदापयेत् ॥
आज्ञामिच्छेद्यशः कीर्तिमप्सु नित्यं प्रवेशयेत्
॥७७॥प्रार्थयन्दीर्घमायुश्च वायसेभ्यः प्रदापयेत् ॥
कुमारलोकमन्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्
॥७८॥आकाशे प्रक्षिपेद्वापि स्थितो वा दक्षिणामुखः ॥
पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिक्तथा
॥७९॥नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् ॥
सर्वस्वेनापि कर्तव्यं क्षिप्रं वै राहुदर्शनात्
॥८०॥उपरागे न कुर्याद्यः पंके गौरिव सीदति ॥
कुर्वाणस्तु तरेत्पापं सा च नौरिव सागरे
॥८१॥कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठाः स्युर्यवशालयः ॥
महायवा व्रीहियवास्तथैव च मसूरिकाः
॥८२॥कृष्णाः श्वेताश्च वा ग्राह्याः श्राद्धकर्मणि सर्वदा ॥
बिल्वामलकमृद्वीकं पनसाम्रातदाडिमम्
॥८३॥भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् ॥
सकोरका बदर्यश्च तालकंदं तथा बिसम्
॥८४॥तमालासनकंदं च मावेल्लं शतकंदली ॥
कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्
॥८५॥मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्रांकुरस्तथा ॥
कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च
॥८६॥प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिंडुकं मधुसाह्वयम् ॥
वैकंकतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्
॥८७॥पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् ॥
आरामस्य तु सीमाऽन्तः संभवं सर्वमेव तु
॥८८॥एवमादीनि चान्यानि पुष्पाणि श्राद्धकर्मणि ॥
मसूराः शतपुष्प्याश्च कुसुमं श्रीनिकेतनम्
॥८९॥वर्या स्वातियवा नित्यं तथा वृषयवासकौ ॥
वंशा करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च
॥९०॥वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः ॥
लशुनं गृंजनं चैव पलांडुं पिण्डमूलकम् ॥
मोगरं चात्र वैदेहं दीर्घमूलकमेव च
॥९१॥दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे ॥
आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं पितृणां नोपतिष्ठते
॥९२॥चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥
वृथा श्राद्धमवाप्नोति दाता च नरकं व्रजेत्
॥९३॥लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च ॥
प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः
॥९४॥संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः ॥
ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते
॥९५॥पञ्चमोऽथ दिनांशो यः स सायाह्न इति स्मृतः
॥९६॥तथा च श्रुतिः ॥
यदैवादित्योऽथ वसन्तो यदा संगविकोऽथ ग्रीष्मो यदा वा माध्यंदिनोऽथ वर्षा यदपराह्णोऽथ शरत् ॥
घदेवास्तमेत्यथ हेमन्त इति
॥९७॥प्रारभ्य कुतपे श्राद्धे कुर्यादारोहणं बुधः ॥
विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं न तु लंघयेत्
॥९८॥अष्टमो यो मुहूर्तश्च कुतपः स निगद्यते ॥
नवमो रौहिणः प्रोक्त इति श्राद्धविदो विदुः
॥९९॥एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नं प्रातर्वै जातकर्मणि ॥
पित्र्यार्थं निर्वपेत्पाकं वैश्वदेवार्थमेव च
॥१००॥वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं न पित्र्यं वैश्वदेविके ॥
कृत्वा श्राद्धं महादेवि ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च
॥१०१॥वैश्वदेवादिकं कर्म ततः कुर्याद्वरानने ॥
बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः
॥१०२॥विधूमे लेलिहाने च कुर्यात्कर्म प्रसिद्धये ॥
अप्रबुद्धे सधूमे च जुहुयाद्यो हुताशने
॥१०३॥यजमानो भवेदन्धः कुपुत्र इति निश्चितम् ॥
दुर्गन्धश्चैव कृष्णश्च नीलश्चैव विशेषतः
॥१०४॥भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् ॥
अर्चिष्मान्पिंगलशिखः सर्पिःकांचनसप्रभः
॥१०५॥स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये ॥
अंजनाभ्यंजनं गंधान्मन्त्रप्रणयनं तथा
॥१०६॥काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् ॥
अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि
॥१०७॥कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च तैलं यत्नात्सुरक्षितम् ॥
चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्
॥१०८॥धूपश्च गौग्गुलः श्रेष्ठस्तौरुष्को धूप एव च ॥
शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च
॥१०९॥गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः ॥
निशिगंधा जपा भिण्डिरूपकः सकुरंटकः
॥११०॥पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः ॥
सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते
॥१११॥रजतस्य तथा किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकम् ॥
कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च
॥११२॥रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत् ॥
अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्
॥११३॥देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च ॥
नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः
॥११४॥आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् ॥
अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम्
॥११५॥पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः ॥
पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च
॥११६॥सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम्
॥११७॥अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् ॥
नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम्
॥११८॥इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयस्तया ॥
तान्नमस्यामि सर्वान्वै पितॄंश्चैवौषधीस्तथा
॥११९॥नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि ॥
द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः
॥१२०॥नमः पितृभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु ॥
स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे
॥१२१॥एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥
पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम्
॥१२२॥अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः ॥
भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः
॥१२३॥सप्तार्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः ॥
स तु सप्तसमुद्रायाः पृथिव्या एकराड्भवेत्
॥१२४॥श्राद्धकल्पं पठेद्यो वै स भवेत्पंक्तिपावनः ॥
अष्टादशानां विद्यानां स च वै पारगः स्मृतः
॥१२५॥पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च ॥
प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः
॥१२६॥एवं प्रभासक्षेत्रे स सरस्वत्यब्धिसंगमे ॥
कुर्याच्छ्राद्धं विधानेन प्रभासे चैव भामिनि
॥१२७॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसंगमे श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०६ ॥