siddheśvarotpattivarṇanam
devyuvāca
yadetadbhavatā proktaṃ māhātmyaṃ sūryadaivatam ||
tanme vistarato brūhi devadeva jagatpate
||1||यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम् ॥
तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते
kathamarkasthalo bhūtaḥ prabhāsakṣetrabhūṣaṇaḥ ||
pūjanīyo mahādevaḥ samyagyātrāphalepsubhiḥ
||2||कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः ॥
पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ke maṃtrāḥ kiṃ vidhānaṃ tu keṣu parvasu pūjayet ||
jaigīṣavyeśvaro bhūtvā hyabhūtsiddheśvaraḥ katham ||
tanme kathaya deveśa vistarātsarvameva hi
||3||के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत् ॥
जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् ॥
तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि
pātāle vivaraṃ tatra yoginyastatra kiṃ purā ||
tathā mātṛgaṇaścaiva kathametadabhūtpurā
||4||पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा ॥
तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा
etatsarvamaśeṣeṇa dayāṃ kṛtvā jagatpate ||
mamācakṣva virūpākṣa yadyahaṃ te priyā hara
||5||एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते ॥
ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर
īśvara uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā devi kathayāmi samāsataḥ ||
siddheśvaro hyabhūdyena jaigīṣavyeśvaro haraḥ
||6||साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः ॥
सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः
pūjāvidhānaṃ vistīrya tanme nigadataḥ śṛṇu ||
āsīdasminkṛte devi sarva jñānaviśāradaḥ
||7||पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु ॥
आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः
putraḥ śatakalākasya jaigīṣavya iti śrutaḥ ||
prabhāsakṣetramāsādya sa cakre duścaraṃ tapaḥ
||8||पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः ॥
प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः
atiṣṭhadvāyubhakṣaśca varṣāṇāṃ śatakaṃ kila ||
ambubhakṣaḥ sahasraṃ tu śākāhāro'yutaṃ tathā
||9||अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल ॥
अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा
cāṃdrāyaṇasahasraṃ ca kṛtaṃ sāṃtapanaṃ punaḥ ||
śoṣayitvā mitāhāro digvāsāḥ samapadyata
||10||चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः ॥
शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत
pūrve kalpe svayaṃ bhūtaṃ mahodayamiti śrutam ||
sa liṃgaṃ devadevasya pratiṣṭhāpyārcayannapi
||11||पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् ॥
स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि
bhasmaśāyī bhasmadigdho nṛtta gītairatoṣayat ||
japena vṛṣanādaiśca tapasā bhāvitaḥ śuciḥ
||12||भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् ॥
जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः
tamevaṃ toṣayāṇaṃ tu bhaktyā paramayā yutam ||
bhagavāṃśca tamabhyetya idaṃ vacanamabravīt
||13||तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् ॥
भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत्
jaigīṣavya mahābuddhe paśya māṃ divyacakṣuṣā ||
tuṣṭo'smi varadaścāhaṃ brūhi yatte manogatam
||14||जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा ॥
तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम्
sa evamukto devena devaṃ dṛṣṭvā trilocanam ||
praṇamya śirasā pādāvidaṃ vacanamabravīt
||15||स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् ॥
प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत्
jaigīṣavya uvāca
bhagavandevadeveśa mama tuṣṭo yadi prabho ||
jñānayogaṃ hi me dehi yaḥ saṃsāranikṛntanam
||16||भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो ॥
ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्
bhagavannānyadicchāmi yogātparataraṃ hitam ||
tvayi bhaktiśca nityaṃ me devyāṃ skande gaṇeśvare
||17||भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् ॥
त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे
na ca vyādhibhayaṃ bhūyānna ca tejo'pamānatā ||
anutsekaṃ tathā kṣāṃtiṃ damaṃ śamamathāpi ca
||18||न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता ॥
अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च
etānvarānmahādeva tvadicchāmi trilocana
||19||एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन
īśvara uvāca
ajaraścāmaraścaiva sarvaśokavivarjitaḥ ||
mahāyogī mahāvīryo yogaiśvaryasamanvitaḥ
||20||अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः ॥
महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः
prabhāvāccāsya kṣetrasya guhyasya mama śāśvatam ||
yogāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ prāpsyase paramaṃ mahat
||21||प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् ॥
योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत्
bhaviṣyasi muniśreṣṭha yogācāryaḥ suviśrutaḥ
||22||भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः
yaścedaṃ tvatkṛtaṃ ligaṃ niyamenārcayiṣyati ||
sarvapāpavinirmukto yogaṃ divyamavāpsyati
||23||यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति
jaigīṣavyaguhāṃ cemāṃ prāpya yogaṃ karoti yaḥ ||
sa saptarātrādyuktātmā saṃsāraṃ saṃtariṣyati
||24||जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः ॥
स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति
māsena pūrvajātiṃ ca janmātītaṃ ca vetsyati ||
ekarātrāttanuṃ śuddhāṃ dvābhyāṃ tārayate pitṝn ||
trirātreṇa vyatītena tvaparānsapta tārayet
||25||मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति ॥
एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् ॥
त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत्
punaśca tava viprarṣe ajeyatvaṃ ca yogibhiḥ ||
icchato darśanaṃ caiva bhaviṣyati ca te mama
||26||पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः ॥
इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम
iti devo varāndattvā tatraivāṃtaradhīyata ||
etatkṛtayuge vṛttaṃ tava devi prabhāṣitam
||27||इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत ॥
एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम्
tretāyuge mahādevi dvāpare'pi tathaiva ca ||
kaliyugapraveśe tu vālakhilyā maharṣayaḥ
||28||त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च ॥
कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः
asminprābhāsike kṣetre sūryasthalasamīpataḥ ||
ārādhayaṃto deveśaṃ guhāmadhyanivāsinam
||29||अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः ॥
आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम्
aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣayaścorddharetasaḥ ||
varṣāyutaṃ tapastaptvā siddhiṃ jagmustadātmikām
||30||अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः ॥
वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्
tataḥ siddheśvaraṃ liṃgaṃ kalau khyātaṃ varānane ||
yadā somena saṃyuktā kṛṣṇā śivacaturdaśī ||
tadaiva tasya devasya darśanaṃ devi durllabham
||31||ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने ॥
यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी ॥
तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम्
brahmāṃḍaṃ sakalaṃ dattvā yatpuṇyamupajāyate ||
tatpuṇyaṃ labhate devi siddhaliṃgasya pūjanāt
||32||ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते ॥
तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye siddheśvarotpattivarṇanaṃnāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||