śrīsomeśvaramahimavarṇanam
devyuvāca
atyadbhutaṃ mahādeva māhātmyaṃ kathitaṃ mama ||
apūrvaṃ devadeveśa kadācinna śrutaṃ mayā
||1||अत्यद्भुतं महादेव माहात्म्यं कथितं मम ॥
अपूर्वं देवदेवेश कदाचिन्न श्रुतं मया
brahmāṃḍe yāni liṃgāni kīrtitāni tvayā mama ||
teṣāṃ prabhāvenādhikyaṃ someśe tatkathaṃ vada
||2||ब्रह्मांडे यानि लिंगानि कीर्तितानि त्वया मम ॥
तेषां प्रभावेनाधिक्यं सोमेशे तत्कथं वद
kiṃ prabhāvo mahādeva kṣetrasya ca sureśvara ||
tanme brūhi sureśāna yāthātathyaṃ mamāgrataḥ
||3||किं प्रभावो महादेव क्षेत्रस्य च सुरेश्वर ॥
तन्मे ब्रूहि सुरेशान याथातथ्यं ममाग्रतः
īśvara uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyaṃ paramaṃ tava ||
prabhāsakṣetramāhātmyaṃ someśasya varānane
||4||अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव ॥
प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ vratānāṃ paramaṃ vratam ||
jāpyānāṃ paramaṃ jāpyaṃ dhyānānāṃ dhyānamuttamam
||5||तीर्थानां परमं तीर्थं व्रतानां परमं व्रतम् ॥
जाप्यानां परमं जाप्यं ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्
yogānāṃ paramo yogo rahasyaṃ paramaṃ mahat ||
tattehaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu hyekamanā priye
||6||योगानां परमो योगो रहस्यं परमं महत् ॥
तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमना प्रिये
someśaṃ paramaṃ sthānaṃ paṃcavaktrasamanvitam ||
etalliṃgaṃ na muṃcāmi satyaṃsatyaṃ mayoditam
||7||सोमेशं परमं स्थानं पंचवक्त्रसमन्वितम् ॥
एतल्लिंगं न मुंचामि सत्यंसत्यं मयोदितम्
yacca tatparamaṃ devi dhruvamakṣayamavyayam ||
someśaṃ tadvijānīhi mā vikalpamanā bhava
||8||यच्च तत्परमं देवि ध्रुवमक्षयमव्ययम् ॥
सोमेशं तद्विजानीहि मा विकल्पमना भव
nirbhayaṃ nirmalaṃ nityaṃ nirapekṣaṃ nirāśrayam ||
niraṃjanaṃ niṣprapaṃcaṃ niḥsaṃgaṃ nirupadravam
||9||निर्भयं निर्मलं नित्यं निरपेक्षं निराश्रयम् ॥
निरंजनं निष्प्रपंचं निःसंगं निरुपद्रवम्
talliṃgamiti jānīhi prabhāse saṃvyavasthitam ||
apavargamavijñeyaṃ manoramyamanāmayam
||10||तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे संव्यवस्थितम् ॥
अपवर्गमविज्ञेयं मनोरम्यमनामयम्
nityaṃ ca kāraṇaṃ devaṃ makhaghnaṃ sarvatomukham ||
śivaṃ sarvātmakaṃ sūkṣmamanādyaṃ yacca daivatam
||11||नित्यं च कारणं देवं मखघ्नं सर्वतोमुखम् ॥
शिवं सर्वात्मकं सूक्ष्ममनाद्यं यच्च दैवतम्
ātmopalabdhivijñeyaṃ cittaciṃtāvivarjitam ||
gamāgamavinirmuktaṃ bahiraṃtaśca kevalam
||12||आत्मोपलब्धिविज्ञेयं चित्तचिंताविवर्जितम् ॥
गमागमविनिर्मुक्तं बहिरंतश्च केवलम्
ātmopalabdhiviṣayaṃ stutigocaravarjitam ||
niṣkalaṃ vimalātmānaṃ prakaṭaṃ jñānadīpakam
||13||आत्मोपलब्धिविषयं स्तुतिगोचरवर्जितम् ॥
निष्कलं विमलात्मानं प्रकटं ज्ञानदीपकम्
talliṃgamiti jānīhi prabhāse surasuṃdari ||
nirāvakāśarahitaṃ śabdaṃ śabdāṃtagocaram
||14||तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे सुरसुंदरि ॥
निरावकाशरहितं शब्दं शब्दांतगोचरम्
niṣkalaṃ vimalaṃ devaṃ devadevaṃ surātmakam ||
hetupramāṇarahitaṃ kalpanābhāvavarjitam
||15||निष्कलं विमलं देवं देवदेवं सुरात्मकम् ॥
हेतुप्रमाणरहितं कल्पनाभाववर्जितम्
cittāvalokaviṣayaṃ bahiraṃtarasaṃsthitam ||
prabhāse taṃ vijānīhi praṇavaṃ liṃgarūpiṇam
||16||चित्तावलोकविषयं बहिरंतरसंस्थितम् ॥
प्रभासे तं विजानीहि प्रणवं लिंगरूपिणम्
aniṣpaṃdaṃ mahātmānaṃ nirānaṃdāvalokanam ||
lokāvalokamārgasthaṃ viśuddhajñānakevalam
||17||अनिष्पंदं महात्मानं निरानंदावलोकनम् ॥
लोकावलोकमार्गस्थं विशुद्धज्ञानकेवलम्
vidyāviśeṣamārgasthamanekākārasaṃjñitam ||
svabhāvabhāvanāgrāhyaṃ bhāvātītamalakṣaṇam
||18||विद्याविशेषमार्गस्थमनेकाकारसंज्ञितम् ॥
स्वभावभावनाग्राह्यं भावातीतमलक्षणम्
vākprapaṃcādirahitaṃ niṣprapañcātmakaṃ śivam ||
jñānajñeyāvalokasthaṃ hetvābhāsavivarjitam
||19||वाक्प्रपंचादिरहितं निष्प्रपञ्चात्मकं शिवम् ॥
ज्ञानज्ञेयावलोकस्थं हेत्वाभासविवर्जितम्
anāhataṃ śabdagataṃ śabdādigaṇasaṃbhavam ||
evaṃ someśvaraṃ viddhi prabhāse liṃgarūpiṇam
||20||अनाहतं शब्दगतं शब्दादिगणसंभवम् ॥
एवं सोमेश्वरं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम्
śabdabrahmagataṃ śāntaṃ sa śabdāṃtagamāspadam ||
sarvātirikta viṣayaṃ sarvadhyānapade sthitam
||21||शब्दब्रह्मगतं शान्तं स शब्दांतगमास्पदम् ॥
सर्वातिरिक्त विषयं सर्वध्यानपदे स्थितम्
anādimacyutaṃ divyaṃ pramāṇātīta gocaram ||
adhaścordhvaṃ gataṃ nityaṃ jīvākhyaṃ dehasaṃsthitam
||22||अनादिमच्युतं दिव्यं प्रमाणातीत गोचरम् ॥
अधश्चोर्ध्वं गतं नित्यं जीवाख्यं देहसंस्थितम्
hṛdādidvādaśāṃtasthaṃ prāṇāpānodayāstagam ||
agrāhyamindriyātmānaṃ niṣkalaṃkātmakaṃ vibhum
||23||हृदादिद्वादशांतस्थं प्राणापानोदयास्तगम् ॥
अग्राह्यमिन्द्रियात्मानं निष्कलंकात्मकं विभुम्
svarādivyaṃjanātītaṃ varṇādiparivarjitam ||
vācāmavācyaviṣayamahaṃkārārddharūpiṇam
||24||स्वरादिव्यंजनातीतं वर्णादिपरिवर्जितम् ॥
वाचामवाच्यविषयमहंकारार्द्धरूपिणम्
apratarkyamanuccāryaṃ kalanākālavarjitam ||
niḥśabdaṃ niścalaṃ saumyaṃ dehātītaṃ parātparam
||25||अप्रतर्क्यमनुच्चार्यं कलनाकालवर्जितम् ॥
निःशब्दं निश्चलं सौम्यं देहातीतं परात्परम्
bhūtāvagraharahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam ||
avijñeyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ pañcapañcādisaṃbhavam
||26||भूतावग्रहरहितं भावाभावविवर्जितम् ॥
अविज्ञेयं परं सूक्ष्मं पञ्चपञ्चादिसंभवम्
aprameyamanaṃtākhyamakṣayaṃ kāmarūpiṇam ||
prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ bījāṃkurasamudbhavam
||27||अप्रमेयमनंताख्यमक्षयं कामरूपिणम् ॥
प्रभवं सर्वभूतानां बीजांकुरसमुद्भवम्
vyāpakaṃ sarvakāmākhyamakṣaraṃ paramaṃ mahat ||
sthūlasūkṣmavibhāgasthaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam
||28||व्यापकं सर्वकामाख्यमक्षरं परमं महत् ॥
स्थूलसूक्ष्मविभागस्थं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्
kalpakalpāntarahitamanādinidhanaṃ mahat ||
mahābhūtaṃ mahākāyaṃ śivaṃ nirvāṇabhairavam
||29||कल्पकल्पान्तरहितमनादिनिधनं महत् ॥
महाभूतं महाकायं शिवं निर्वाणभैरवम्
evaṃ sadāśivaṃ viddhi prabhāse liṃgarūpiṇam ||
yogakriyā vinirmuktaṃ mṛtyuṃjayamanādimat
||30||एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम् ॥
योगक्रिया विनिर्मुक्तं मृत्युंजयमनादिमत्
sarvopasargarahitaṃ sarvatovyāpakaṃ śivam ||
avyaktaṃ parato nityaṃ kevalaṃ dvaitavarjitam
||31||सर्वोपसर्गरहितं सर्वतोव्यापकं शिवम् ॥
अव्यक्तं परतो नित्यं केवलं द्वैतवर्जितम्
ananyatejasākrāṃtaṃ prabhāsakṣetravāsinam ||
bhūrisvayaṃprabhaprakhyaṃ sarvatejo'dhikaṃ haram
||32||अनन्यतेजसाक्रांतं प्रभासक्षेत्रवासिनम् ॥
भूरिस्वयंप्रभप्रख्यं सर्वतेजोऽधिकं हरम्
śaraṇyaṃdevamīśānamoṃkāraṃ śivarūpiṇam ||
devadevaṃ mahādevaṃ paṃcavaktraṃ vṛṣadhvajam
||33||शरण्यंदेवमीशानमोंकारं शिवरूपिणम् ॥
देवदेवं महादेवं पंचवक्त्रं वृषध्वजम्
nirmalaṃ mānasātītaṃ bhāvagrāhyamanūpamam ||
sadā śāṃtaṃ virūpākṣaṃ śūlahastaṃ jaṭādharam
||34||निर्मलं मानसातीतं भावग्राह्यमनूपमम् ॥
सदा शांतं विरूपाक्षं शूलहस्तं जटाधरम्
hṛtpadmakośamadhyasthaṃ śūnyarūpaṃ nirañjanam ||
evaṃ sadāśivaṃ viddhi prabhāse liṅgarūpiṇam
||35||हृत्पद्मकोशमध्यस्थं शून्यरूपं निरञ्जनम् ॥
एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम्
yo'sau parātparo devo haṃsākhyaḥ parikīrtitaḥ ||
nādākhyaḥ suvrate devi so'sminsthāne sthitaḥ svayam
||36||योऽसौ परात्परो देवो हंसाख्यः परिकीर्तितः ॥
नादाख्यः सुव्रते देवि सोऽस्मिन्स्थाने स्थितः स्वयम्
etadādisvarūpaṃ ca mayā yogabalena tu ||
vijñātaṃ devi gaditaṃ divyamātmānamātmanā
||37||एतदादिस्वरूपं च मया योगबलेन तु ॥
विज्ञातं देवि गदितं दिव्यमात्मानमात्मना
ṛgvedasthastu pūrvāhṇe madhyāhne yajuṣi sthitaḥ ||
aparāhṇe tu sāmastho hyatharvastho niśāgame
||38||ऋग्वेदस्थस्तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने यजुषि स्थितः ॥
अपराह्णे तु सामस्थो ह्यथर्वस्थो निशागमे
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāṃtamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt ||
tameva viditvā na bhavettu mṛtyurnānyaḥ paṃthā vidyate vai janānām
||39||वेदाहमेतं पुरुषं महांतमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥
तमेव विदित्वा न भवेत्तु मृत्युर्नान्यः पंथा विद्यते वै जनानाम्
itīritaste tu mahāprabhāvaḥ someśaliṃgasya kṛtaikadeśaḥ ||
vṛtaṃ na cābdairbahubhiḥ sahasrairvaktuṃ ca kenāpi mukhairna śakyam
||40||इतीरितस्ते तु महाप्रभावः सोमेशलिंगस्य कृतैकदेशः ॥
वृतं न चाब्दैर्बहुभिः सहस्रैर्वक्तुं च केनापि मुखैर्न शक्यम्
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro'pīdaṃ paṭhedyadi ||
nirmuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt
||41||ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रोऽपीदं पठेद्यदि ॥
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye śrīsomeśvaramahimavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||