vṛṣavāhaneśvaramāhāmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi caturthaṃ rudramuttamam ||
vṛṣabheśvaranāmānaṃ kalpaliṃgaṃ surapriyam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि चतुर्थं रुद्रमुत्तमम् ॥
वृषभेश्वरनामानं कल्पलिंगं सुरप्रियम्
bālarūpī mahādevi yatra brahmā svayaṃ sthitaḥ ||
tasyaiva cottare bhāge dhanuṣāṃ tritaye sthitam
||2||बालरूपी महादेवि यत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः ॥
तस्यैव चोत्तरे भागे धनुषां त्रितये स्थितम्
ādyaṃ mahāprabhāvaṃ hi nāpuṇyo veda mānavaḥ ||
tasyaiva kalpanāmāni sāṃprataṃ prabravīmi te
||3||आद्यं महाप्रभावं हि नापुण्यो वेद मानवः ॥
तस्यैव कल्पनामानि सांप्रतं प्रब्रवीमि ते
pūrvakalpe mahādevi brahmeśvara iti smṛtaḥ ||
brahmaṇārādhitaḥ pūrvaṃ varṣāṇāmayutaṃ priye
||4||पूर्वकल्पे महादेवि ब्रह्मेश्वर इति स्मृतः ॥
ब्रह्मणाराधितः पूर्वं वर्षाणामयुतं प्रिये
sṛṣṭikāmena devena tatastuṣṭo maheśvaraḥ ||
caturvidhāṃ bhūtasṛṣṭiṃ tataścakre pitāmahaḥ
||5||सृष्टिकामेन देवेन ततस्तुष्टो महेश्वरः ॥
चतुर्विधां भूतसृष्टिं ततश्चक्रे पितामहः
brahmaṇastvīśabhāvena gatastuṣṭiṃ yato haraḥ ||
tena brahmeśvaraṃ nāma tasmim̐lliṃge purā'bhavat
||6||ब्रह्मणस्त्वीशभावेन गतस्तुष्टिं यतो हरः ॥
तेन ब्रह्मेश्वरं नाम तस्मिँल्लिंगे पुराऽभवत्
tato dvitīyakalpe tu saṃprāpte varavarṇini ||
raivateśvaranāmeti prakhyātaṃ dharaṇītale
||7||ततो द्वितीयकल्पे तु संप्राप्ते वरवर्णिनि ॥
रैवतेश्वरनामेति प्रख्यातं धरणीतले
raivato nāma rājā'bhūdbrahmāṃḍe sacarācare ||
jagadyonirjigāyedaṃ talliṃgasya prabhāvataḥ
||8||रैवतो नाम राजाऽभूद्ब्रह्मांडे सचराचरे ॥
जगद्योनिर्जिगायेदं तल्लिंगस्य प्रभावतः
raivateśvaranāmābhūttena liṃgaṃ mahāprabham ||
punastṛtīyakalpe tu saṃprāpte varavarṇini
||9||रैवतेश्वरनामाभूत्तेन लिंगं महाप्रभम् ॥
पुनस्तृतीयकल्पे तु संप्राप्ते वरवर्णिनि
vṛṣabheśvaranāmābhūttasya liṃgasya bhāmini ||
mamaiva vāhanaṃ yo'sau dharmoyaṃ vṛṣarūpadhṛk
||10||वृषभेश्वरनामाभूत्तस्य लिंगस्य भामिनि ॥
ममैव वाहनं योऽसौ धर्मोयं वृषरूपधृक्
tena tatpūjitaṃ liṃgaṃ divyābdānāṃ sahasrakam ||
tatastuṣṭena deveśi nītaḥ sāyujyatāṃ vṛṣaḥ
||11||तेन तत्पूजितं लिंगं दिव्याब्दानां सहस्रकम् ॥
ततस्तुष्टेन देवेशि नीतः सायुज्यतां वृषः
tena talliṃgamabhavadvṛṣabheśeti bhūtale ||
tataścaturthe saṃprāpte vārāhekalpa saṃjñite
||12||तेन तल्लिंगमभवद्वृषभेशेति भूतले ॥
ततश्चतुर्थे संप्राप्ते वाराहेकल्प संज्ञिते
aṣṭāviṃśatime tatra tretāyugamukhe tadā ||
ikṣvākurnāma rājā'bhūtsūryavaṃśavibhūṣaṇaḥ
||13||अष्टाविंशतिमे तत्र त्रेतायुगमुखे तदा ॥
इक्ष्वाकुर्नाम राजाऽभूत्सूर्यवंशविभूषणः
sa liṃgaṃ pūjayāmāsa trikālaṃ bhaktibhāvitaḥ ||
ekāhāro jitāhāro bhūbhiśāyī jiteṃdriyaḥ
||14||स लिंगं पूजयामास त्रिकालं भक्तिभावितः ॥
एकाहारो जिताहारो भूभिशायी जितेंद्रियः
evaṃ kāle bahuvidhe tatastuṣṭo maheśvaraḥ ||
dadau rājyaṃ mahodagraṃ saṃtatiṃ putra pautrikīm
||15||एवं काले बहुविधे ततस्तुष्टो महेश्वरः ॥
ददौ राज्यं महोदग्रं संततिं पुत्र पौत्रिकीम्
ikṣvākvīśvaranāmābhūttenedaṃ liṃgamuttamam ||
yastaṃ pūjayate bhaktyā devaṃ vṛṣabhavāhanam ||
saptajanmakṛtaiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ ||
triṃśaddhanuṣpramāṇena tasya kṣetracaturddiśam
||17||इक्ष्वाक्वीश्वरनामाभूत्तेनेदं लिंगमुत्तमम् ॥
यस्तं पूजयते भक्त्या देवं वृषभवाहनम् ॥
सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥
त्रिंशद्धनुष्प्रमाणेन तस्य क्षेत्रचतुर्द्दिशम्
snānaṃ jāpyaṃ baliṃ homaṃ pūjāṃ stotramudīraṇam ||
tasmiṃstīrthe tu yaḥ kuryāttatsarvaṃ cākṣayaṃ bhavet
||18||स्नानं जाप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रमुदीरणम् ॥
तस्मिंस्तीर्थे तु यः कुर्यात्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
catuṣkoṇāṃtarā kṣetramevaṃ mātrāpramāṇataḥ ||
ekarātroṣito bhūtvā tasya liṃgasya sannidhau
||19||चतुष्कोणांतरा क्षेत्रमेवं मात्राप्रमाणतः ॥
एकरात्रोषितो भूत्वा तस्य लिंगस्य सन्निधौ
brahmacaryeṇa jāgartti sa pāpaiḥ saṃpramucyate ||
homajāpyasamādhistho nṛtyagītādivādanaiḥ
||20||ब्रह्मचर्येण जागर्त्ति स पापैः संप्रमुच्यते ॥
होमजाप्यसमाधिस्थो नृत्यगीतादिवादनैः
goghno vā brahmahā pāpī mucyate duṣkṛtairnaraḥ ||
yaḥ saṃprīṇayate viprāṃstatra bhojyaiḥ pṛthagvidhaiḥ
||21||गोघ्नो वा ब्रह्महा पापी मुच्यते दुष्कृतैर्नरः ॥
यः संप्रीणयते विप्रांस्तत्र भोज्यैः पृथग्विधैः
ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā ||
bhairavaṃ caiva kedāraṃ puṣkaraṃ drutijaṃgamam
||22||एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ॥
भैरवं चैव केदारं पुष्करं द्रुतिजंगमम्
vārāṇasī kurukṣetraṃ mahā kālaṃ ca naimiṣam ||
etattīrthāṣṭakaṃ devi tasmim̐lliṃge vyavasthitam
||23||वाराणसी कुरुक्षेत्रं महा कालं च नैमिषम् ॥
एतत्तीर्थाष्टकं देवि तस्मिँल्लिंगे व्यवस्थितम्
māghe kṛṣṇacaturddaśyāṃ tatra yo jāgṛyānniśi ||
saṃpūjya vidhinā devaṃ sa tīrthāṣṭaphalaṃ labhet
||24||माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि ॥
संपूज्य विधिना देवं स तीर्थाष्टफलं लभेत्
dadāti tatra yaḥ piṇḍaṃ naṣṭendau śivasaṃnidhau ||
tṛpyanti pitarastasya yāvadbrahmadināntakam
||25||ददाति तत्र यः पिण्डं नष्टेन्दौ शिवसंनिधौ ॥
तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावद्ब्रह्मदिनान्तकम्
dadhikṣīra ghṛtenaiva paṃcagavyakuśodakaiḥ ||
kuṃkumāgarukarpūraistalligaṃ pūjayenniśi
||26||दधिक्षीर घृतेनैव पंचगव्यकुशोदकैः ॥
कुंकुमागरुकर्पूरैस्तल्लिगं पूजयेन्निशि
saṃmaṃtryāghoramaṃtreṇa dhyātvā devaṃ sadāśivam ||
evaṃ kṛtvā mahādevi mucyate paṃcapātakaiḥ
||27||संमंत्र्याघोरमंत्रेण ध्यात्वा देवं सदाशिवम् ॥
एवं कृत्वा महादेवि मुच्यते पंचपातकैः
aṣṭamyāṃ ca caturddaśyāṃ dadhnā saṃsnāpayedyadi ||
sa brāhmaṇaścaturvedo jāyate nātra saṃśayaḥ
||28||अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां दध्ना संस्नापयेद्यदि ॥
स ब्राह्मणश्चतुर्वेदो जायते नात्र संशयः
kṣīreṇa snāpayeddevi yadi taṃ vṛṣabheśvaram ||
saptadhenusahasrāṇāṃ sa phalaṃ viṃdate mahat
||29||क्षीरेण स्नापयेद्देवि यदि तं वृषभेश्वरम् ॥
सप्तधेनुसहस्राणां स फलं विंदते महत्
janmāṃtareṇa yatpāpaṃ sāṃprataṃ yatkṛtaṃ priye ||
tatsarvaṃ nāśamāyāti ghṛtasnānena bhāmini
||30||जन्मांतरेण यत्पापं सांप्रतं यत्कृतं प्रिये ॥
तत्सर्वं नाशमायाति घृतस्नानेन भामिनि
paṃcagavyena yo devi snāpayedvṛṣabheśvaram ||
sa dahetsarvapāpāni sarvayajñaphalaṃ labhet
||31||पंचगव्येन यो देवि स्नापयेद्वृषभेश्वरम् ॥
स दहेत्सर्वपापानि सर्वयज्ञफलं लभेत्
taddṛṣṭvā brahmahā goghnaḥ steyī ca gurutalpagaḥ ||
śaraṇāgataghātī ca mitraviśraṃbhaghātakaḥ
||32||तद्दृष्ट्वा ब्रह्महा गोघ्नः स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥
शरणागतघाती च मित्रविश्रंभघातकः
duṣṭapāpasamācāro mātṛhā pitṛhā tathā ||
mucyate sarvapāpaistu talliṃgārādhanodyataḥ
||33||दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहा तथा ॥
मुच्यते सर्वपापैस्तु तल्लिंगाराधनोद्यतः
kārtikaṃ sakalaṃ yastu pūjayedbrahmaṇā saha ||
brahmeśvaraṃ mahāliṃgaṃ sa muktaḥ pātakairbhavet
||34||कार्तिकं सकलं यस्तु पूजयेद्ब्रह्मणा सह ॥
ब्रह्मेश्वरं महालिंगं स मुक्तः पातकैर्भवेत्
tena dattaṃ bhavetsarvaṃ guravastena toṣitāḥ ||
śrāddhaṃ kṛtaṃ gayātīrthe tena taptaṃ mahattapaḥ ||
yena devādhidevo'saupūjito vṛṣabheśvaraḥ
||35||तेन दत्तं भवेत्सर्वं गुरवस्तेन तोषिताः ॥
श्राद्धं कृतं गयातीर्थे तेन तप्तं महत्तपः ॥
येन देवाधिदेवोऽसौपूजितो वृषभेश्वरः
iti te kathitaṃ devi māhātmyaṃ devapūjitam ||
vṛṣabheśvaradevasya kalpaliṃgasya bhāmini
||36||इति ते कथितं देवि माहात्म्यं देवपूजितम् ॥
वृषभेश्वरदेवस्य कल्पलिंगस्य भामिनि
yaḥ śṛṇoti mahādevi māhātmyaṃ daivadevatam ||
mūrkho vā paṃḍito vā'pi sa yāti paramāṃ gatim
||37||यः शृणोति महादेवि माहात्म्यं दैवदेवतम् ॥
मूर्खो वा पंडितो वाऽपि स याति परमां गतिम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmya ekādaśarudramāhātmye vṛṣavāhaneśvaramāhāmyavarṇanaṃnāma navatitamo'dhyāyaḥ || 90 ||