जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे प्रजेश्वर
नारद उवाच
जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे प्रजेश्वर ।
ततः किमभवत्तत्र कृपया तद्वदाधुना
॥१॥ब्रह्मोवाच
जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे मुनीश्वर ।
यज्जातं तच्छृणुष्वाद्य वच्मि ते महदुत्सवम्
॥२॥जीवितस्स शिवापुत्रो निर्व्यग्रो विकृतो मुने ।
अभिषिक्तस्तदा देवैर्गणाध्यक्षैर्गजाननः
॥३॥दृष्ट्वा स्वतनयं देवी शिवा हर्षसमन्विता ।
गृहीत्वा बालकं दोर्भ्यां प्रमुदा परिषस्वजे
॥४॥वस्त्राणि विविधानीह नानालंकरणानि च ।
ददौ प्रीत्या गणेशाय स्वपुत्राय मुदांबिका
॥५॥पूजयित्वा तया देव्या सिद्धिभिश्चाप्यनेकशः ।
करेण स्पर्शितस्सोथ सर्वदुःखहरेण वै
॥६॥पूजयित्वा सुतं देवी मुखमाचुम्ब्य शांकरी ।
वरान्ददौ तदा प्रीत्या जातस्त्वं दुःखितोऽधुना
॥७॥धन्योसि कृतकृत्योसि पूर्वपूज्यो भवाधुना ।
सर्वेषाममराणां वै सर्वदा दुःखवर्जितः
॥८॥आनने तव सिन्दूरं दृश्यते सांप्रतं यदि ।
तस्मात्त्वं पूजनीयोसि सिन्दूरेण सदा नरैः
॥९॥पुष्पैर्वा चन्दनैर्वापि गन्धेनैव शुभेन च ।
नैवेद्ये सुरम्येण नीराजेन विधानतः
॥१०॥तांम्बूलैरथ दानैश्च तथा प्रक्रमणैरपि ।
नमस्कारविधानेन पूजां यस्ते विधास्यति
॥११॥तस्य वै सकला सिद्धिर्भविष्यति न संशयः ।
विघ्नान्यनेकरूपाणि क्षयं यास्यंत्यसंशयम्
॥१२॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्त्वा च तदा देवी स्वपुत्रं तं महेश्वरो ।
नानावस्तुभिरुत्कृष्टं पुनरप्यर्चयत्तथा
॥१३॥ततस्स्वास्थ्यं च देवानां गणानां च विशेषतः ।
गिरिजाकृपया विप्र जातं तत्क्षणमात्रतः
॥१४॥एतस्मिंश्च क्षणे देवा वासवाद्याः शिवं मुदा ।
स्तुत्वा प्रसाद्य तं देवं भक्ता निन्युः शिवांतिकम्
॥१५॥संसाद्य गिरिशं पश्चादुत्संगे सन्न्यवेशयन् ।
बालकं तं महेशान्यास्त्रिजगत्सुखहेतवे
॥१६॥शिवोपि तस्य शिरसि दत्त्वा स्वकरपंकजम् ।
उवाच वचनं देवान् पुत्रोऽयमिति मेऽपरः
॥१७॥गणेशोपि तदोत्थाय नमस्कृत्य शिवाय वै ।
पार्वत्यै च नमस्कृत्य मह्यं वै विष्णवे तथा
॥१८॥नारादाद्यानृषीन्सर्वान्सत्वास्थाय पुरोऽब्रवीत् ।
क्षंतव्यश्चापराधो मे मानश्चैवेदृशो नृणाम्
॥१९॥अहं च शंकरश्चैव विष्णुश्चैते त्रयस्सुराः ।
प्रत्यूचुर्युगपत्प्रीत्या ददतो वरमुत्तमम्
॥२०॥त्रयो वयं सुरवरा यथापूज्या जगत्त्रये ।
तथायं गणनाथश्च सकलैः प्रतिपूज्यताम्
॥२१॥वयं च प्राकृताश्चायं प्राकृतः पूज्य एव च ।
गणेशो विघ्नहर्ता हि सर्वकामफलप्रदः
॥२२॥एतत्पूजां पुरा कृत्वा पश्चात्पूज्या वयं नरैः ।
वयं च पूजितास्सर्वे नायं चापूजितो यदा
॥२३॥अस्मिन्नपूजिते देवाः परपूजाकृता यदि ।
तदा तत्फलहानिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा
॥२४॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्त्वा स गणेशानो नानावस्तुभिरादरात् ।
शिवेन पूजितः पूर्वं विष्णुनानु प्रपूजितः
॥२५॥ब्रह्मणा च मया तत्र पार्वत्या च प्रपूजितः ।
सर्वैर्देवैर्गणैश्चैव पूजितः परया मुदा
॥२६॥सवैर्मिलित्वा तत्रैव ब्रह्मविष्णुहरादिभिः ।
सगणेशश्शिवातुष्ट्यै सर्वाध्यक्षो निवेदितः
॥२७॥पुनश्चैव शिवेनास्मै सुप्रसन्नेन चेतसा ।
सर्वदा सुखदा लोके वरा दत्ता ह्यनेकशः
॥२८॥शिव उवाच
हे गिरीन्द्रसुतापुत्र संतुष्टोहं न संशयः ।
मयि तुष्टे जगत्तुष्टं विरुद्धः कोपि नो भवेत्
॥२९॥बालरूपोपि यस्मात्त्वं महाविक्रमकारकः ।
शक्तिपुत्रस्सुतेजस्वी तस्माद्भव सदा सुखी
॥३०॥त्वन्नाम विघ्नहंतृत्वे श्रेष्ठं चैव भवत्विति ।
मम सर्वगणाध्यक्षः संपूज्यस्त्वं भवाधुना
॥३१॥एवमुक्त्वा शंकरेण पूजाविधिरनेकशः ।
आशिषश्चाप्यनेका हि कृतास्तस्मिंस्तु तत्क्षणात्
॥३२॥ततो देवगणाश्चैव गीत वाद्यं च नृत्यकम् ।
मुदा ते कारयामासुस्तथैवप्सरसां गणाः
॥३३॥पुनश्चैव वरो दत्तस्सुप्रसन्नेन शंभुना ।
तस्मै च गणनाथाय शिवेनैव महात्मना
॥३४॥चतुर्थ्यां त्वं समुत्पन्नो भाद्रे मासि गणेश्वर ।
असिते च तथा पक्षे चंद्रस्योदयने शुभे
॥३५॥प्रथमे च तथा यामे गिरिजायास्सुचेतसः ।
आविर्बभूव ते रूपं यस्मात्ते व्रतमुत्तमम्
॥३६॥तस्मात्तद्दिनमारभ्य तस्यामेव तिथौ मुदा ।
व्रतं कार्यं विशेषेण सर्वसिद्ध्यै सुशोभनम्
॥३७॥यावत्पुनस्समायाति वर्षान्ते च चतुर्थिका ।
तावद्व्रतं च कर्तव्यं तव चैव ममाज्ञया
॥३८॥संसारे सुखमिच्छन्ति येऽतुलं चाप्यनेकशः ।
त्वां पूजयन्तु ते भक्त्या चतुर्थ्यां विधिपूर्वकम्
॥३९॥मार्गशीर्षे तथा मासे रमा या वै चतुर्थिका ।
प्रातःस्नानं तदा कृत्वा व्रतं विप्रान्निवेदयेत
॥४०॥दूर्वाभिः पूजनं कार्यमुपवासस्तथाविधः ।
रात्रेश्च प्रहरे जाते स्नात्वा संपूजयेन्नरः
॥४१॥मूर्तिं धातुमयीं कृत्वा प्रवालसंभवां तथा ।
श्वेतार्कसंभवां चापि मार्द्दिकां निर्मितां तथा
॥४२॥प्रतिष्ठाप्य तदा तत्र पूजयेत्प्रयतः पुमान् ।
गंधैर्नानाविधैर्दिव्यैश्चन्दनैः पुष्पकैरिह
॥४३॥वितस्तिमात्रा दूर्वा च व्यंगा वै मूलवर्जिता ।
ईदृशानां तद्बलानां शतेनैकोत्तरेण ह
॥४४॥एकविंशतिकेनैव पूजयेत्प्रतिमां स्थिताम् ।
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्विविधैर्गणनायकम्
॥४५॥ताम्बूलाद्यर्घसद्द्रव्यैः प्रणिपत्य स्तवैस्तथा ।
त्वां तत्र पूजयित्वेत्थं बालचंद्रं च पूजयेत्
॥४६॥पश्चाद्विप्रांश्च संपूज्य भोजयेन्मधुरैर्मुदा ।
स्वयं चैव ततो भुंज्यान्मधुरं लवणं विना
॥४७॥विसर्जयेत्ततः पश्चान्नियमं सर्वमात्मनः ।
गणेशस्मरणं कुर्य्यात्संपूर्णं स्याद्व्रतं शुभम्
॥४८॥एवं व्रतेन संपूर्णे वर्षे जाते नरस्तदा ।
उद्यापनविधिं कुर्याद्व्रतसम्पूर्त्तिहेतवे
॥४९॥द्वादश ब्राह्मणास्तत्र भोजनीया मदाज्ञया ।
कुंभमेकं च संस्थाप्य पूज्या मूर्तिस्त्वदीयिका
॥५०॥स्थण्डिलेष्टपलं कृत्वा तदा वेदविधानतः ।
होमश्चैवात्र कर्तव्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः
॥५१॥स्त्रीद्वयं च तथा चात्र बटुकद्वयमादरात् ।
भोजयेत्पूजयित्वा वै मूर्त्यग्रे विधिपूर्वकम्
॥५२॥निशि जागरणं कार्यं पुनः प्रातः प्रपूजयेत् ।
विसर्जनं ततश्चैव पुनरागमनाय च
॥५३॥बालकाच्चाशिषो ग्राह्यास्स्वस्तिवाचनमेव च ।
पुष्पांजलिं प्रदद्याच्च व्रतसंपूर्ण हेतवे
॥५४॥नमस्कारांस्ततः कृत्वा नानाकार्यं प्रकल्पयेत् ।
एवं व्रतं कृतं येन तस्येप्सितफलं भवेत्
॥५५॥यो नित्यं श्रद्धया सार्द्धं पूजां चैव स्व शक्तितः ।
कुर्य्यात्तव गणेशान सर्वकामफलाप्तये
॥५६॥सिन्दूरैश्चन्दनैश्चैव तंडुलैः केतकैस्तथा ।
उपचारैरनेकैश्च पूजयेत्त्वां गणे श्वरम्
॥५७॥एवं त्वां पूजयेयुर्ये भक्त्या नानोपचारतः ।
तेषां सिद्धिर्भवेन्नित्यं विघ्ननाशो भवेदिह
॥५८॥सर्वैर्वर्णैः प्रकर्त्तव्या स्त्रीभिश्चैव विशेषतः ।
उदयाभिमुखैश्चैव राजभिश्च विशेषतः
॥५९॥यं यं कामयते यो वै तंतमाप्नोति निश्चितम् ।
अतः कामयमानेन तेन सेव्यस्सदा भवान्
॥६०॥ब्रह्मोवाच
शिवेनैव तदा प्रोक्तं गणेशाय महात्मने ।
तदानीं दैवतैश्चैव सर्वैश्च ऋषिसत्तमैः
॥६१॥तथेत्युक्त्वा तु तैस्सर्वैर्गणैश्शंभुप्रियैर्मुने ।
पूजितो हि गणाधीशो विधिना परमेण सः
॥६२॥ततश्चैव गणास्सर्वे प्रणेमुस्ते गणेश्वरम् ।
समानर्चुर्विशेषेण नानावस्तुभिरादरात्
॥६३॥गिरिजायास्समुत्पन्नो यश्च हर्षो मुनीश्वर ।
चतुर्भिर्वदनैर्वै तमवर्ण्यं च कथं ब्रुवे
॥६४॥देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
जगुर्गंधर्वमुख्याश्च पुष्पवर्षं पपात ह
॥६५॥जगत्स्वास्थ्यं तदा प्राप गणाधीशे प्रतिष्ठिते ।
महोत्सवो महानासीत्सर्वं दुःखं क्षयं गणम्
॥६६॥शिवाशिवौ च मोदेतां विशेषेणाति नारद ।
आसीत्सुमंगलं भूरि सर्वत्र सुखदायकम्
॥६७॥ततो देवगणाः सर्वे ऋषीणां च गणास्तथा ।
समागताश्च ये तत्र जग्मुस्ते तु शिवाज्ञया
॥६८॥प्रशंसंतश्शिवा तत्र गणेशं च पुनः पुनः ।
शिवं चैव तथा स्तुत्वा कीदृशं युद्धमेव च
॥६९॥यदा सा गिरिजा देवी कोपहीना बभूव ह ।
शिवोऽपि गिरिजां तत्र पूर्ववत्संप्रपद्य ताम्
॥७०॥चकार विविधं सौख्यं लोकानां हितकाम्यया ।
स्वात्मारामोऽपि परमो भक्तकार्योद्यतः सदा
॥७१॥विष्णुश्च शिवमापृच्छ्य ब्रह्माहं तं तथैव हि ।
आगच्छाव स्वधामं च शिवौ संसेव्य भक्तितः
॥७२॥नारद त्वं च भगवन्संगीय शिवयोर्यशः ।
आगमो भवनं स्वं च शिवौ पृष्ट्वा मुनीश्वर
॥७३॥एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै शिवयोर्यशः ।
भवत्पृष्टेन विघ्नेश यशस्संमिश्रमादरात्
॥७४॥इदं सुमंगलाख्यानं यः शृणोति सुसंयतः ।
सर्वमंगल संयुक्तस्स भवेन्मंगलालयः
॥७५॥अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम् ।
भायार्थी लभते भार्यां प्रजार्थी लभते प्रजाम्
॥७६॥आरोग्यं लभते रोगी सौभाग्यं दुर्भगो लभेत् ।
नष्टपुत्रं नष्टधनं प्रोषिता च पतिं लभेत्
॥७७॥शोकाविष्टश्शोकहीनस्स भवेन्नात्र संशयः ।
इदं गाणेशमाख्यानं यस्य गेहे च तिष्ठति
॥७८॥सदा मंगलसंयुक्तस्स भवेन्नात्र संशयः ।
यात्राकाले च पुण्याहे यश्शृणोति समाहितः ।
सर्वाभीष्टं स लभते श्रीगणेशप्रसादतः
॥७९॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणेशगणाधिपपदवीवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥