यक्षेश्वरावतारं च शृणु शंभोर्मुनीश्वर
नन्दीश्वर उवाच
यक्षेश्वरावतारं च शृणु शंभोर्मुनीश्वर ।
गर्विणं गर्वहन्तारं सताम्भक्तिविवर्द्धनम्
॥१॥पुरा देवाश्च दैत्याश्च पीयूषार्थम्महाबलाः ।
क्षीरोदधिं ममन्थुस्ते सुकृत स्वार्थ सन्धयः
॥२॥मथ्यमानेऽमृते पूर्वं क्षीराब्धेस्सुरदानवैः ।
अग्नेः समुत्थितं तस्माद्विषं कालानलप्रभम्
॥३॥तं दृष्ट्वा निखिला देवा दैत्याश्च भयविह्वलाः ।
विद्रुत्य तरसा तात शंभोस्ते शरणं ययुः
॥४॥दृष्ट्वा तं शंकरं सर्वे सर्वदेवशिखामणिम् ।
प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या साच्युता नतमस्तकाः
॥५॥ततः प्रसन्नो भगवाच्छङ्करो भक्तवत्सलः ।
पपौ विषं महाघोरं सुरासुरगणार्दनम्
॥६॥पतिं तं विषमं कण्ठे निदधे विषमुल्बणम् ।
रेजेतेनाति स विभुर्नीलकण्ठो बभूव ह
॥७॥ततः सुरा सुरगणा ममन्थुः पुनरेव तम् ।
विषदाहविनिर्मुक्ताः शिवानुग्रहतोऽखिलाः
॥८॥तातो बहूनि रत्नानि निस्सृतानि ततो मुने ।
अमृतं च पदार्थं हि सुरदानवयोर्मुने
॥९॥तत्पपुः केवलन्देवा नासुराः कृपया हरेः ।
ततो बभूव सुमहद्रत्नं तेषां मिथोऽकदम्
॥१०॥द्वन्द्वयुद्धम्बभूवाथ देवदानवयोर्मुने ।
तत्र राहुभयाच्चन्द्रो विदुद्राव तदर्दितः
॥११॥जगाम सदनं शंभोः शरणम्भय विह्वलः ।
सुप्रणम्य च तुष्टाव पाहिपाहीति संवदन्
॥१२॥ततस्सतामभयदः शंकरो भक्तवत्सलः ।
दध्रे शिरसि चन्द्रं स विभुश्शरणमागतम्
॥१३॥अथागतस्तदा राहुस्तुष्टाव सुप्रणम्य तम् ।
शंकरं सकलाधीशं वाग्भिरिष्टाभिरादरात्
॥१४॥शंभुस्तन्मतमाज्ञाय तच्छिरांस्यच्युतेन ह ।
पुरा छिन्नानि वै केतुसंज्ञानि निदधे गले
॥१५॥ततो युद्धेऽसुराः सर्वे देवैश्चैव पराजिताः ।
पीत्वाऽमृतं सुरास्सर्व्वे जयम्प्रापुर्महाबलाः
॥१६॥विष्णुप्रभृतयः सर्व्वे बभूवुश्चातिगर्विताः ।
बलानि चांकुरंतोन्तश्शिवमायाविमोहिताः
॥१७॥ततस्स शंकरो देवः सर्वाधीशोथ गर्वहा ।
यक्षो भूत्वा जगामाशु यत्र देवाः स्थिता मुने
॥१८॥सर्वान्दृष्ट्वाच्युतमुखान्देवान्यक्षपतिस्स वै ।
महागर्वाढ्यमनसा महेशाः प्राह गर्वहा
॥१९॥यक्षेश्वर उवाच
किमर्थं संस्थिता यूयमत्र सर्वे सुरा मिथः ।
किमु काष्ठाखिलम्ब्रूत कारणं मेनुपृच्छते
॥२०॥देवा ऊचुः
अभूदत्र महान्देव रणः परमदारुणः ।
असुरा नाशितास्सर्वेऽवशिष्टा विद्रुता गताः
॥२१॥वयं सर्वे महावीरा दैत्यघ्ना बलवत्तराः ।
अग्रेस्माकं कियन्तस्ते दैत्य क्षुद्रबलास्सदा
॥२२॥नन्दीश्वर उवाच
इति श्रुत्वा वचस्तेषां सुराणां गर्वगर्भितम् ।
गर्वहासौ महादेवो यक्षरूपो वचोऽब्रवीत्
॥२३॥यक्षेश्वर उवाच
हे सुरा निखिला यूयं मद्वचश्शृणुतादरात् ।
यथार्थं वच्मि नासत्यं सर्वगर्वापहारकम्
॥२४॥गर्व्वमेनं न कुरुत कर्त्ता हर्त्ताऽपरः प्रभुः ।
विस्मृताश्च महेशानं कथयध्वम्वृथाबलाः
॥२५॥युष्माकञ्चेत्स हि मदो जानतां स्वबलम्महत् ।
मत्स्थापितं तृणमिदं छिन्त स्वास्त्रैश्च तैस्सुराः
॥२६॥नन्दीश्वर उवाच
इत्युक्त्वैकतृणन्तेषां निचिक्षेप पुरस्ततः ।
जह्रे सर्वमदं यक्षरूप ईशस्सतांगतिः
॥२७॥अथ सर्वे सुरा विष्णुप्रमुखा वीरमानिनः ।
कृत्वा स्वपौरुषन्तत्र स्वायुधानि विचिक्षिपुः
॥२८॥तत्रासन् विफलान्याशु तान्यस्त्राणि दिवौकसाम् ।
शिवप्रभावतस्तेषां मूढगर्वापहारिणः
॥२९॥अथासीत्तु नभोवाणी देवविस्मयहारिणी ।
यक्षोऽयं शंकरो देवाः सर्वगर्वापहारकः
॥३०॥कर्ता हर्त्ता तथा भर्त्ताऽयमेव परमेश्वरः ।
एतद्बलेन वलिनो जीवाः सर्वेऽन्यथा न हि
॥३१॥अस्य मायाप्रभावाद्वै मोहिताः स्वप्रभुं शिवम् ।
मदतो बुबुधु नैवाद्यापि बोधतनुम्प्रभुम्
॥३२॥नन्दीश्वर उवाच
इति श्रुत्वा नभोवाणीं बुबुधुस्ते गतस्मयाः ।
यक्षेश्वरम्प्रणेमुश्च तुष्टुवुश्च तमीश्वरम्
॥३३॥देवा ऊचुः
देवदेव महादेव सर्वगर्वापहारक ।
यक्षेश्वरमहालील माया तेत्यद्भुता प्रभो
॥३४॥मोहिता माययाद्यापि तव यक्षस्वरूपिणः ।
सगर्वमभिभाषन्तस्त्वत्पुरो हि पृथङ्मयाः
॥३५॥इदानीं ज्ञानमायातन्तवैव कृपया प्रभो ।
कर्ता हर्ता च भर्ता च त्वमेवान्यो न शंकर
॥३६॥त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः ।
निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः
॥३७॥यक्षेश्वरस्वरूपेण सर्वेषां नो मदो हृतः ।
इतो मन्यामहे तत्तेनुग्रहो हि कृपालुना
॥३८॥अथो स यक्षनाथोऽनुगृह्य वै सकलान् सुरान् ।
विबोध्य विविधैर्वाक्यैस्तत्रैवान्तरधीयत
॥३९॥इत्थं स वर्णितः शम्भोरवतारः सुखावहः ।
यक्षेश्वराख्यस्सुखदस्सतान्तुष्टोऽभयंकरः
॥४०॥इदमाख्यानममलं सर्वगर्वापहारकम् ।
सतां सुशान्तिदन्नित्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्
॥४१॥य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा सुधीः पुमान् ।
सर्वकामानवाप्नोति ततश्च लभते गतिम्
॥४२॥इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां यक्षेश्वरावतारवर्णनं नाम षोडशोध्यायः ॥ १६ ॥