प्रह्लादेन शुक्रकोपसान्त्वनम्
व्यास उवाच
इति संचिंत्य मनसा तानुवाच हसन्निव ।
वंचिता मत्स्वरूपेण दैत्याः किं गुरुणा किल
॥१॥अहं काव्यो गुरुश्चाऽयं देवकार्यप्रसादकः ।
अनेन वंचिता यूयं मद्याज्या नात्र संशयः
॥२॥मा श्रद्धध्वं वचोऽस्याऽऽर्या दाभिकोऽयं मदा कृतिः ।
अनुगच्छत मां याज्यास्त्यजतैनं बृहस्पतिम्
॥३॥इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दृष्ट्वा तौ सदृशौ पुनः ।
विस्मयं परमं जग्मुः काव्योऽयमिति निश्चिताः
॥४॥स तान्वीक्ष्य सुसंभ्रातान्गुरुर्वाक्यमुवाच ह ।
गुरुर्वो वंचयत्येव मद्रूपोऽयं बृहस्पतिः
॥५॥प्राप्तो वंचयितुं युष्मान्देवकार्यार्थसिद्धये ।
मा विश्वासं वचस्यस्य कुरुध्वं दैत्यसत्तमाः
॥६॥प्राप्ता विद्या मया शंभोर्युष्मानध्याप यामि ताम् ।
देवेभ्यो विजयं नूनं करिष्यामि न संशयः
॥७॥इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं काव्यं रूपधरस्य ते ।
निश्वासं परमं जग्मुः काव्योऽयमिति निश्चयात्
॥८॥काव्येन बहुधा तत्र बोधिताः किल दानवाः ।
बुबुधुर्न गुरोर्मायामोहिताः काल पर्ययात्
॥९॥एवं ते निश्चयं कृत्वा ततो भार्गवमब्रुवन् ।
अयं गुरुर्नो धर्मात्मा बुद्धिदश्च हिते रतः
॥१०॥दशवर्षाणि सततमयं नः शास्ति भार्गवः ।
गच्छ त्वं कुहको भासि नाऽस्माकं गुरुरप्युत
॥११॥इत्युक्त्वा भार्गवं मूढा निर्भर्त्स्य च पुनः पुनः ।
जगृहुस्तं गुरुं प्रीत्या प्रणिपत्या ऽभिवाद्य च
॥१२॥काव्यस्तु तन्मयान्दृष्ट्वा चुकोपाऽथ शशाप च ।
दैत्यान्विबोधि तान्मत्वा गुरुणा चातिवंचितान्
॥१३॥यस्मान्मया बोधिता वै गृह्णीयुर्न च मे वचः ।
तस्मात्प्रनष्टसंज्ञा वै पराभवमवाप्स्यथ
॥१४॥मदवज्ञाफलं कामं स्वल्पे काले ह्यवाप्स्यथ ।
तदाऽस्य कपटं सर्वं परिज्ञातं भविष्यति
॥१५॥व्यास उवाच
इत्युक्त्वाऽसौ जगामाऽशु भार्गवः क्रोधसंयुतः ।
बृहस्पतिर्मुदं प्राप्य तस्थौ तत्र समाहितः
॥१६॥ततः शप्तान्गुरु र्ज्ञात्वा दैत्यांस्तान्भार्गवेण हि ।
जगाम तरसा त्यक्त्वा स्वरूपं स्वं विधाय च
॥१७॥गत्वोवाच तदा शक्रं कृतं कार्यं मया धुवम् ।
शप्ताः शुक्रेण ते दैत्या मया त्यक्ताः पुनः पुनः
॥१८॥निराधारा कृता नूनं यतध्वं सुरसत्तमाः ।
संग्रामार्थं महाभाग शापदग्धा मया कृताः
॥१९॥इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं मघवा मुदमाप्तवान् ।
जहृषुश्च सुराः सर्वे प्रतिपूज्य बृहस्पतिम्
॥२०॥संग्रामाय मतिं चक्रुः संविचार्य मिथः पुनः ।
निर्ययुर्मिलिता सर्वे दानवाऽभिमुखाः सुराः
॥२१॥सुरान्समुद्यतान्ज्ञात्वा कृतोद्योगान्महाबलान् ।
अंतर्हितं गुरुं चैव बभूवुश्चिंतयाऽन्विताः
॥२२॥परस्परमथोचुस्ते मोहितास्तस्य मायया ।
संप्रसाद्यो महात्मा च यातोऽसौ रुष्टमानसः
॥२३॥वंचयित्वा गतः पापो गुरुः कपटपंडितः ।
भ्रातृस्त्रीलंभनः प्रायो मलिनोंऽतर्बहिः शुचिः
॥२४॥किं कुर्मः क्व च गच्छामः कथं काव्यं प्रकोपितम् ।
कूर्वीमहि सहायार्थं प्रसन्नं हृष्टमानसम्
॥२५॥इति संचिंत्य ते सर्वे मिलिता भयकंपिताः ।
प्रह्लादं पुरतः कृत्वा जग्मुस्ते भार्गवं पुनः
॥२६॥प्रणेमुश्चरणौ तस्य मुनेर्मौनभृतस्तदा ।
भार्गवस्तानुवाचाथ रोषसंरक्तलोचनः
॥२७॥मया प्रबोधिता यूयं मोहिता गुरुमायया ।
न गृहीतं वचो योग्यं तदा याज्या हितं शुचि
॥२८॥तदाऽवगणितश्चाहं भवद्भिस्तद्वशं गतैः ।
प्राप्तं नूनं मदोन्मत्तैर्ममाऽवमानजं फलम्
॥२९॥तत्र गच्छत सद्भ्रष्टा यत्रासौ कपटाकृतिः ।
वंचकः सुरकार्यार्थी नाहं तद्वद्धि वंचकः
॥३०॥व्यास उवाच
एवं ब्रुवतं शुक्रं तु वाक्यं संदिग्धया गिरा ।
प्रह्लादस्तं तदोवाच गृहीत्वा चरणौ ततः
॥३१॥प्रह्लाद उवाच
भार्गवाऽद्य समायातान्याज्यानस्मांस्तथाऽऽतुरान् ।
त्यक्तुं नार्हसि सर्वज्ञ त्वद्धितांस्तनयान्हि नः
॥३२॥गते त्वयि तु मंत्रार्थं शैलूषेण दुरात्मना ।
त्वद्वेषमधुराऽऽलापैर्वयं तेन प्रवंचिताः
॥३३॥अज्ञानकृतदोषेण नैव कुप्यति शांतिमान् ।
सर्वज्ञस्त्वं विजानासि चित्तं नः प्रवणं त्वयि
॥३४॥ज्ञात्वा नस्तपसा भावं त्यज कोपं महामते ।
ब्रुवंति मुनयः सर्वे क्षणकोपाहि साधवः
॥३५॥जलं स्वभावत शीतं वह्न्यातप समाग मात् ।
भवत्युष्णं वियोगाच्च शीतत्वमनुगच्छति
॥३६॥क्रोधश्चांडालरूपो वै त्यक्तव्यः सर्वथा बुधैः ।
तस्माद्रोषं परित्यज्य प्रसादं कुरु सुव्रत
॥३७॥यदि न त्यजसि क्रोधं त्यजस्यस्मान्सुदुःखितान् ।
त्वया त्यक्ता महाभाग गमिष्यामो रसातलम्
॥३८॥व्यास उवाच
प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा भार्गवो ज्ञानचक्षुषा ।
विलोक्य सुमना भूत्वा तानुवाच हसन्निव
॥३९॥न भेतव्यं न गंतव्यं दानवा वा रसातलम् ।
रक्षयिष्यामि वो याज्यान्मंत्रैरवितथैः किल
॥४०॥हितं सत्यं ब्रवीम्यद्य शृणुध्वं तत्तु निश्चयम् ।
वचनं मम धर्मज्ञाः श्रुतं यद्ब्रह्मणः पुरा
॥४१॥अवश्यंभाविनो भावाः प्रभवंति शुभाऽशुभाः ।
देवं न चाऽन्यथा कर्तुं क्षमः कोऽपि धरातले
॥४२॥अद्य मंदबला यूयं कालयोगादसंशयम् ।
देवैर्जिताः सकृच्चाऽपि पातालं प्रतिपत्स्यथ
॥४३॥प्राप्तः पर्यायकालो वै इति ब्रह्माऽभ्यभाषत ।
भुक्तं राज्यं भवद्भिश्च पूर्णं सर्वं समृद्धिमत्
॥४४॥युगानि दश पूर्णानि देवानाक्रम्य मूर्धनि ।
दैवयोगाच्च युस्माभिर्भुक्तं त्रैलोक्यमूर्जितम्
॥४५॥सावर्णिके मनौ राज्यं पुनस्तत्तु भविष्यति ।
पौत्रस्त्रैलोक्य विजयी राज्यं प्राप्स्यति ते बलिः
॥४६॥यदा वामनरूपेण हृतं देवेन विष्णुना ।
तदैव च भवत्पौत्रः प्रोक्तो देवेन जिष्णुना
॥४७॥हृतं येन बले राज्यं देववांछार्थ सिद्धये ।
त्वमिंद्रो भविता चाग्रे स्थिते सावर्णिके मनौ
॥४८॥भार्गव उवाच
इत्युक्तो हरिणा पौत्रस्तव प्रह्लाद सांप्रतम् ।
अदृश्यः सर्वभूतानां गुप्तश्चरति भीतवत्
॥४९॥एकदा वासवेनासौ बलिर्गर्दभरूपभाक् ।
शून्ये गृहे स्थितः कामं भयभीतः शतक्रतो
॥५०॥पृष्टश्च बहुधा तेन वासवेन बलिस्तदा ।
किमर्थं गार्दभं रूपं कृतवान्दैत्यपुंगव
॥५१॥भोक्ता त्वं सर्वलोकस्य दैत्यानां च प्रशासिता ।
न लज्जा खररूपेण तव राक्षससत्तम ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्यराजो बलिस्तदा
॥५२॥प्रोवाच वचनं शक्रं कोऽत्र शोकः शतक्रतो ।
यथा विष्णुर्महातेजा मत्स्यकच्छपतां गतः
॥५३॥तथाऽहं खररूपेण संस्थितः कालयोगतः ।
यथा त्वं कमले लीनः संस्थितो ब्रह्महत्यया
॥५४॥पीडितश्च तथा ह्यद्य स्थितोऽहं खररूपधृक् ।
दैवाधीनस्य किं दुःखं किं सुखं पाकशासन
॥५५॥कालः करोति वै नूनं यदिच्छति यथा तथा ।
भार्गव उवाच ।
इति तौ बलिदेवेशौ कृत्वा संविदमुत्तमाम्
॥५६॥प्रबोधं प्रापतुः कामं यथास्थानं च जग्मतुः ।
इत्येतत्ते समाख्याता मया दैवबलिष्ठता
॥५७॥दैवाधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्
॥५८॥इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे चतुर्थस्कंधे चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥