पापनाशिनी विख्याता यथा शिप्रा पयस्विनी
सनत्कुमार उवाच
पापनाशिनी विख्याता यथा शिप्रा पयस्विनी ॥
तथाहं संप्रवक्ष्यामि समासेन परंतप
॥१॥पुरा कृतयुगे व्यास दमनोनाम वै नृपः ॥
कीकटेषु समाख्यातो राजा परमकोपनः
॥२॥उत्पथी सर्वधर्माणां गोब्राह्मणविनिंदकः ॥
सुरापी हेमहारी मत्सरी गुरुतल्पगः
॥३॥प्रजासर्वस्वहर्ता च परदाराभिमर्शकः ॥
धूर्तको धूर्तंसंगी च पिशुनस्तस्कराकृतिः
॥४॥गोग्रहः पुरभेदी च बंदी बंदिजनप्रियः ॥
कुत्सितः कोपपूर्णश्च वेदशास्त्रविवर्जितः
॥५॥साधुसंगपरित्यागी दुष्टो दुष्टजनप्रियः ॥
कुलांगनापरित्यागी पण्यस्त्रीवृषलीपतिः
॥६॥धर्मनिंदाकरो नित्यमधर्मे रमते मतिः ॥
न हूयंते न पूज्यंते न श्रूयंते कथा बुधैः
॥७॥वेदा यज्ञाश्च देवानां मूर्तिः पद्भ्यां च ताड्यते ॥
एवं दुष्टतरो राजा न भूतो न भविष्यति
॥८॥स एकदा वने घोरे मृगयावनगोचरः ॥
इतस्ततो भ्रममाणो व्याधैः परिवृतः खलः
॥९॥न लब्ध्वा खेटकं किंचित्क्षुधार्तस्तृषितः खलः ॥
एकाकी विगतोऽसंगो महाकालवनांतिके
॥१०॥रात्रिः समागता तत्र घोरा घोरनि षेविता ॥
वृक्षमूलमुपावृत्य शयनार्थी क्षुधार्दितः
॥११॥तत्राश्वं विटपे बद्ध्वा स्वयमेव न्यषीदत ॥
तदैव काले वृक्षाद्वै सर्पः पपात मस्तके
॥१२॥किमिदं कुत आश्चर्यं कृत्वा हस्तेन वारितः ॥
तेन वारयिता राजा दष्टोंऽगुष्ठे तदाऽहिना
॥१३॥दष्टमात्रे च नृपतिर्व्यथितः क्षितिमागतः ॥
कियत्काले व्यथाविष्टो मुमोह क्षीणमंगलः
॥१४॥एतत्क्षणात्प्रेतभूतो घोरे नरकसंचये ॥
यमदूतैस्ताड्यमानो विविधास्त्रैः स्वकर्मजैः
॥१५॥हर्षिताश्च गणाः सर्वे यमराजस्य किंकराः ॥
बद्ध्वा पाशैश्च तं निन्युः पापिष्ठं यममंदिरे
॥१६॥एतस्मिन्नंतरे व्यास क्रव्यादैः खादितं शवम् ॥
किंचिच्छेषतरं प्रातर्वायसेनाभिलक्षितम्
॥१७॥तत्र गत्वानयन्मांसं तुंडेन वियदुद्गतः ॥
ततोऽन्यैर्वायसैर्भग्नो भ्राम्यमाण इतस्ततः
॥१८॥तत्राटतो हि यत्रास्ते दिव्या शिप्रा पयस्विनी ॥
किंचित्कर्मविपाकेन वायसास्यगतं पलम्
॥१९॥पतितं वै जले तस्याः शिप्रायास्तस्य काय जम् ॥
तेन पुण्यप्रभावेन शिवोऽजायत तत्क्षणात्
॥२०॥त्रिनेत्रोथ जटाजृटी व्याघ्रांबरपरीवृतः ॥
शूलहस्तो वृषारूढो भालचंद्रो ह्युमापतिः
॥२१॥इत्याश्चर्यमयं रूपं दृष्ट्वा दूताश्च धर्षिताः ॥
तद्गणैस्ताडिता भग्ना धर्मराज्ञे शशंसिरे
॥२२॥श्रूयतां भो महाराज धर्मराज नमोस्तु ते ॥
दूतानां यद्वचो रम्यं बह्वाश्चर्यमयं परम्
॥२३॥कीकटाधिमतिर्मंदः पापिष्ठो वृषलीपतिः ॥
दमनो नाम राजाभूत्समस्ते क्षितिमंडले
॥२४॥यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च ॥
तानि सर्वाणि तेनापि कृतानि भुवि सत्तम
॥२५॥मर्यादाभेदको मूढो वर्णाश्रमसुधर्मिणाम् ॥
कुसंगी द्यूतकोन्मादी बहुव्यंगभरः खलः
॥२६॥यमदंडपरः पापी अस्माकं हर्षवर्धनः ॥
स कथं शिवरूपी स्यात्किमाश्चर्यमतः परम्
॥२७॥यावंतः पतिताः पूर्वे पापिनः सर्व एव हि ॥
कृष्णेन तारिताः सर्वे ब्रह्मपुत्रार्थिना तदा
॥२८॥तदाप्रभृति सर्वाणि कुंडानि नरकस्य वै ॥
शुष्काणि चैव दृश्यंते ग्रीष्मांते वै ह्रदा यथा
॥२९॥न चैवार्तरवं किंचिच्छ्रूयते तव मंदिरे ॥
अस्माकं जीवनं नास्ति किमुपायं वदस्व नः
॥३०॥एक एवागतो लोके वृत्तिदो नो यमाधिप ॥
सोऽपि शिवत्वमापन्नः कस्मान्नो जीव्यते कथम्
॥३१॥धर्मराजस्तदाश्रुत्य किंकराणां परं वचः ॥
चिरं ध्यात्वा स्वकानूचे देशकालोचितं वचः
॥३२॥धर्मराज उवाच
श्रूयतां भो गणाः सर्वैः श्रुतिरेकाग्रमानसैः ॥
येन पुण्यप्रभावेन पापिष्ठः शिवतां गतः
॥३३॥भुवि पुण्यतमे देशे महाकालवने शुभे ॥
शिप्रानाम सरिच्छ्रेष्ठा सर्वपापहरा परा
॥३४॥येषां शिप्रोदक स्पर्शो जायते भुवि किंकराः ॥
न तेषां पातकं किंचिन्मृतः शिवपुरं व्रजेत्
॥३५॥मनसा वपुषा वाचा पापानि विविधानि च ॥
तत्क्षणात्प्रलयं यांति शिप्रासरिन्निषेवणात्
॥३६॥शिप्राशिप्रेति यो ब्रूते यत्र कुत्रापि मानवः ॥
स एव शिवतां याति न जाने स्नानजं फलम्
॥३७॥यत्र कीटपतंगाश्च शिप्रावारिचराश्च ये ॥
मृताः शिवपुरं यान्ति शिप्रानीरनिषेवणात्
॥३८॥कृत्वान्यत्र महापापं येऽन्ते शिप्रातटं श्रिताः ॥
महापातकिनोऽप्येते मृता यांति शिवालयम्
॥३९॥माधवे मासि संप्राप्ते निमज्जंति नरोत्तमाः ॥
न तेषां निरयं किंचिच्छिवरूपाश्चरंति ते
॥४०॥वायसेनाहृतं मांसं तस्य राज्ञः कृतागसः ॥
शिप्रागाधजले क्षिप्तं का तत्र परिदेवना
॥४१॥वापीकूपतडागादि अधिकाधिकसत्फलम् ॥
तस्माद्दशगुणं पुण्यं नदीषु उपजायते
॥४२॥तस्माद्दशगुणा तापी गोदा पुण्या ततोधिका ॥
तस्माद्दशगुणा रेवा गंगा पुण्या ततोऽधिका ॥
तस्माद्दशगुणा शिप्रा पवित्रा पापनाशिनी
॥४३॥दमनस्य शरीरस्य मांसं शिप्रासमागतम् ॥
तेन पुण्यप्रभावेन शिवरूपधरोऽभ वत्
॥४४॥ईदृशा च नदी रम्या अवन्त्यां भुवि वर्तते ॥
वांछंति देवताः सर्वास्तस्या दुर्लभदर्शनम्
॥४५॥धर्मराजवचः श्रुत्वा गणा विस्मय मागताः ॥
मनसा च निरातंकाः शिप्रां शरणमागताः
॥४६॥सनत्कुमार उवाच
तदाप्रभृति विख्याता शिप्रेयं पापनाशिनी ॥
गीयते च पुराणेषु यस्या माहात्म्यमुत्तमम्
॥४७॥दमनस्य च निर्मुक्तिः शिप्रामाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यमदूतानां संवादं श्रुत्वा मुक्तिर्न संशयः
॥४८॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये शिप्रामाहात्म्ये पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ ५० ॥