नागतीर्थमहिमवर्णनम्
व्यास उवाच
नागतीर्थं त्वया ब्रह्मन्पुरा प्रोक्तं यशस्विना ॥
तस्य तीर्थवरस्याऽपि महिमानं च सत्तम
॥१॥भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥
कियत्काले समाख्यातमेतद्विस्तरतो वद
॥२॥सनत्कुमार उवाच
शृणु ब्रह्मन्प्रवक्ष्यामि तवाग्रे नागतीर्थजाम् ॥
कथां पुण्यतमां तुभ्यं भुवि पापहरां पराम्
॥३॥यस्याः श्रवणमात्रेण शापमुक्तो भवेन्नरः ॥
पुरा नागाः परिभ्रष्टा मातुः शापात्परंतप
॥४॥जनमेजयेन दग्धास्ते मोक्षिता ह्यास्तिकेन च ॥
पप्रच्छुस्ते द्विजश्रेष्ठ जरत्कार्वात्मजं तदा
॥५॥नागा ऊचुः
ब्रह्मंस्तव प्रसादेन मोक्षिता हव्यवाहनात् ॥
जनमेजयस्य यज्ञेस्मिन्देवराजस्य संनिधौ
॥६॥अस्माकं भूतिमन्विच्छन्वासस्यार्थं परंतप ॥
यस्मिन्स्थाने सदा ब्रह्मन्निवासो जायतेऽभयः
॥७॥आस्तीक उवाच
श्रूयतां मातुलश्रेष्ठा युष्माकं हितमुत्तमम् ॥
महाकालवने रम्ये या वै कुशस्थली स्मृता
॥८॥तस्यां हि दक्षिणे भागे पूर्वतीर्थं सना तनम् ॥
नागालयं पुरा प्रोक्तं यत्र सन्निहितो हरिः
॥९॥योगनिद्रां समासाद्य शेते ब्रह्म सनातनम् ॥
शेषशायीति विख्यातः सर्वलोकेषु गीयते
॥१०॥कल्पदोषो न तत्रैव बाधते सवदेहिनाम् ॥
बकदाल्भ्य ऋषिस्तत्र तपस्तेपे धृतव्रतः
॥१०॥लोमशश्च महातेजास्तत्रैव प्रतितिष्ठति ॥
दीर्घायुष्ट्वं समापन्नो मार्कंडेयो महामुनिः
॥१२॥न वर्तते कालचक्रं महाकालप्रतापतः ॥
कपिलः सिद्धिमापन्नो यत्र तीर्थवरोत्तमे
॥१३॥हरिश्चंद्रो विमुक्तोऽभूद्गर्ह्यचण्डालयोनितः ॥
सप्तर्षिप्रवरा ये ते निर्वाणपदवीं गताः
॥१४॥एतस्मात्कारणात्सर्वैस्तत्र विश्रम्यतां सदा ॥
मातुः शापोद्भवो दोषो युष्माकं नैव बाधते
॥१५॥एतत्ते वचनं श्रुत्वा महर्षेरास्तिकस्य च ॥
आगच्छंस्तत्र ते शीघ्रं वासार्थं पन्नगोत्तमाः
॥१६॥एलापत्रः कंबलश्च कर्कोटकधनंजयौ ॥
वासुकिः पन्नगश्रेष्ठस्तक्षको नील एव च
॥१७॥पद्मकश्चार्बुदश्चैव नागास्ते सर्व एव हि ॥
अत्रागत्य स्वस्वस्थानानि चक्रुस्ते सुचिरव्रताः
॥१८॥तत्र रम्याणि तीर्थानि जातानि परमाणि च ॥
नवानि चक्रुः कुंडानि तीर्थभूतानि सत्तम
॥१९॥महापुण्यप्रदान्याहुर्महापापहराणि च ॥
यत्र सिद्धाश्च गंधर्वा ऋषयः संशितव्रताः
॥२०॥अप्सरोगणसंघैश्च सेव्यंते च सदा वरैः ॥
यत्र शेषो महानागः पुरा प्रोक्तो महर्षिणा
॥२१॥शेषशायी ह्यलं विष्णुर्भगवान्कमलेक्षणः ॥
तत्र सर्वाणि तीर्थानि तिष्ठंति भुवि सर्वदा
॥२२॥श्वेतद्वीपेति विख्याता मणिविक्रांतभूमिका ॥
यत्र पुण्याश्च वै वृक्षाः पुष्पिताश्चैव सर्वशः
॥२३॥हंसकारंडकाकादि पिककोकिलसारसाः ॥
पद्मखंडगणास्तत्र नृत्यंति च शिखंडिनः
॥२४॥निधिरेष महापद्मो नीलोत्पलसुगंधिना ॥
वासितो वायुना शुभ्रः किन्नरोद्गारनादितः
॥२५॥यत्र सुसंस्कृता नार्यो विहरंति सुरांगनाः ॥
नागकन्याभी रम्याभिर्मंडितं परमाद्भुतम्
॥२६॥यत्र स्नात्वा नरो याति वैकुंठं धाम शोभनम् ॥
शेषशायी हरिर्यत्र शेते हि च रमापतिः
॥२७॥तत्र रमासरो नाम तीर्थं परमशोभनम् ॥
यत्र स्नात्वा नरो नित्यं श्रीमान्भवति नाऽन्यथा
॥२८॥एवं व्यास परं स्थानं सर्वपापहरं परम् ॥
अत्रैव च परं तीर्थं बलेराश्रममद्भुतम्
॥२९॥अत्र स्नानादिकं कार्यं यत्र संनिहितो हरिः ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा नरो भवति तत्क्षणात्
॥३०॥कियत्प्रमाणमात्रां च ये ददति वसुंधराम् ॥
तनूरुहाणि यावन्ति तावत्कालसुसंख्यया
॥३१॥अक्षय्या लभ्यते वृद्धिस्तेषां लोकाः सनातनाः ॥
श्रावणे मासि दर्शे च पंचम्यां सोमवासरे
॥३२॥नागानां पूजनं कार्यं श्राद्धं दर्शे विधीयते ॥
अक्षयं जायते श्राद्धं वांछितार्थं भवेत्ततः
॥३३॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये तीर्थयात्रायां नागतीर्थमहिमवर्णनंनाम पंचषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६५ ॥