सुन्दरकुंडपिशाचमोचनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
सनत्कुमार उवाच
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि सर्वाणि सुव्रत ॥
अवंत्यां सुन्दरे तीर्थे तिष्ठंति सर्वदा भुवि
॥१॥व्यास उवाच
किमिदं सुन्दरं कुण्डं कदाकालेऽभवत्क्षितौ ॥
निर्मितं केन को देवः किं वा तस्य फलं स्मृतम्
॥२॥सनत्कुमार उवाच
शृणु पुण्यतमे क्षेत्रे सुन्दराख्यं यदा ऽभवत् ॥
सर्वपापप्रशमनं वांछितार्थफलप्रदम्
॥३॥यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या व्यपोहति ॥
अश्वमेधादिकं पुण्यं वाजपेयश ताधिकम्
॥४॥पुरा कल्पक्षये व्यास नष्टकल्पा च मेदिनी ॥
प्रचण्डवातवर्षाभ्यां चूर्णितो मेरुपर्वतः
॥५॥तदात्र पतितं व्यास वैकुण्ठशिखरोत्तमम् ॥
महाकालवने घोरे गुह्ये चाव्ययके ध्रुवे
॥६॥तत्क्षणात्पतिते शृंगे कुण्डं जातं सुनिश्चितम् ॥
रत्नसोपानमच्छोदं मुक्तासैकतपूरितम्
॥७॥जांबूनदकरारोहं हेमपद्मविराजितम् ॥
कल्पद्रुमकृतच्छायं चिंतामणिसमुच्छ्रितम्
॥८॥हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् ॥
बीजौषधिगणाकीर्णं सर्वतत्त्वाभिसंयुतम्
॥९॥कल्पक्षये न क्षीयंते यानि तत्त्वानि सर्वशः ॥
तानि तत्र प्रतिष्ठंति मूर्तिमंति पराणि च
॥१०॥वेदशास्त्रपुराणानि गाथागीतिक्षराक्षराः ॥
ॐकारश्च वषट्कारो गायत्री त्रिपदा परा
॥११॥कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च लवत्रुटिपलं घटिः ॥
अहर्निशश्च यामाश्च पक्षमासावृतुस्तथा
॥१२॥संवत्सरयुगाश्चैव कुण्डे तिष्ठंति मूर्तितः ॥
देवा यक्षाश्च नागाश्च गुह्यकाः किन्नरास्तथा
॥१३॥गंधर्वाप्सरसो यक्षाः सिद्धाः किंपुरुषास्तथा ॥
उपासांचक्रिरे तस्य कल्पदोषभयातुराः
॥१४॥ब्रह्मा रुद्रश्च कालश्च लोकपाला महौजसः ॥
केचिद्ध्यानपराः सिद्धास्तापसाः शंसितव्रताः
॥१५॥तिष्ठंति बहुयुग व्यास यावत्कल्पः समाप्यते ॥
सुदर्शनसमाकारं पूरितं चामृतांबुभिः
॥१६॥दिव्यपादपसंयुक्तं पारिजातगुणान्वितम् ॥
दिव्यस्त्रीस्नानगंधोदैर्वासितोद्गारिसौरभम्
॥१७॥क्वचिन्मयूरा नृत्यंति क्वचित्कूजंति कोकिलाः ॥
क्वचित्केकारवाः क्वापि मेघघोषसमाकुलम्
॥१८॥सुन्दरं सुन्दराकारं सुन्दरं तेन चोच्यते ॥
बहुपुण्यकरं व्यास सर्वपापहरं परम्
॥१९॥यत्र संनिहितो विष्णुः शिवः शक्त्या युतो वशी ॥
उपासांचक्रिरे शश्वत्सर्वकालेषु सर्वदा
॥२०॥पक्षार्धं पक्षमेकं च सुन्दरकुण्डे नरो वसेत् ॥
वैकुण्ठे नियतं वासो यावत्कल्पशतं भवेत्
॥२१॥पक्षिकीटपतंगाश्च मृता यांति शिवालयम् ॥
किं पुनर्मानवा लोके स्नानपूताश्च तत्र वै
॥२२॥ये ददति तिलान्धेनुं गजवा जिरथावनीः ॥
दासीर्दासान्सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च
॥२३॥शय्यादानविमानानि दानानि विविधानि च ॥
न तेषां दानजं वेद्मि कीदृग्व्यास फलं भवेत्
॥२४॥भूयः शृणु परं व्यास सुन्दरकुण्डफलं स्मृतम् ॥
एकदा बहुपापेन पतितः पापयोनिषु
॥२५॥पिशाचो मोक्षमापन्नः शिव रूपधरो गतः ॥
पिशाचमोचने स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्
॥२६॥मुच्यते सर्वपापेभ्यो यद्यपि ब्रह्महा भवेत्
॥२७॥व्यास उवाच
कोऽसौ पिशाच इति ख्यातः किं तेन दुष्कृतं कृतम् ॥
येन पापप्रसंगेन पिशाचत्वमुपागतः
॥२८॥कथं तीर्थप्रसंगोऽस्य जातो वै द्विज सत्तम ॥
एतद्वेदितुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदांवर
॥२९॥सनत्कुमार उवाच
शृणु व्यास महाख्यानं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्
॥३०॥ब्राह्मणो देवलो नाम दाक्षिणात्यो द्विजाधमः ॥
सदा पापरतो लोभी कूटसाक्षी च लंपटः
॥३१॥गुरुद्रोही कितवो धूर्तो गुरुहा गुरुतल्पगः ॥
हेमहारी सुरापी च ब्रह्महा स्वामिद्रोहकः
॥३२॥अभक्ष्यभक्षकश्चैव वेदशास्त्रविवर्जितः ॥
अनेकजन्मार्जितपापी सर्वधर्मबहिष्कृतः
॥३३॥विश्वासघातको मानी चोरसंगरतः खलः ॥
देशांतरगतो मंदश्चौरकार्यार्थसाधकः
॥३४॥बहवो निहता मार्गे पापाचारेण जंतवः ॥
मगधे स गतो दुष्टः प्रसंगात्पापकारिणाम्
॥३५॥तत्रैको ब्राह्मणो दांतो वेदवेदांगपारगः ॥
साग्निकः शुद्धसत्त्वस्थो ब्रह्मकर्मरतः सदा
॥३६॥श्वशुरगृहे स्थिता भार्या तामादाय यशस्विनीम् ॥
चलितो यानमारुह्य तेन पापेन घातितः
॥३७॥तस्य स्त्री च वरारोहा रूपलावण्यशालिनी ॥
पतिव्रता महाभागा दृढचित्ता शुचिस्मिता
॥३८॥हते भर्तरि दुःखार्ता पतिविरहकातरा ॥
वने घोरे परिभ्रष्टा काष्ठान्यादाय भामिनी
॥३९॥आरुरोह चितां दीप्तां पतिना हृष्टमानसा ॥
स च दुष्टतरः सर्वं तस्य विप्रस्य जीवनम्
॥४०॥गृहीत्वा चलितो मार्गे गृहीतो राजकिंकरैः ॥
बंधयित्वा च तैः सर्वैस्तेन वित्तेन वै सह ॥
नीतोऽसौ राजभवनं निवेदितो राजसंनिधौ
॥४१॥पातितो वै गले बद्ध्वा रज्जुना वृक्षकोटरे ॥
चांडालैर्घृष्टितो भूमावितस्ततः श्वपाकिभिः
॥४२॥तेन कर्मविपाकेन रौरवं नरकं गतः ॥
षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां कृमितां गतः
॥४३॥ततोऽन्यं नरकं प्राप्तो यमशासनकारकैः ॥
असिपत्रवनं घोरमायसं तप्तसायकम्
॥४४॥मुद्गरैस्ताड्यमानो हि शृंखलाभिश्च किंकरैः ॥
कुंभीपाकगतौ रौति वैतरण्यां सुपीडितः
॥४५॥एवं बहुविधान्कुण्डान्भुक्त्वा पापी नवान्नवान् ॥
ततः प्रेतत्वमापन्नो युगानां पंचसप्ततिम्
॥४६॥महाकायो महारावो महोदरः सूचीमुखः ॥
क्षुत्तृड्भ्यां च पराक्रांतो मरुदेशं समाश्रितः
॥४७॥ततः कष्टतरां प्राप्य पैशाचीं तनुमाश्रितः ॥
कुटिलो दुष्टभावश्च दुष्टचारी दिगंबरः
॥४८॥विण्मूत्रदूषितोच्छिष्टपूतिपर्युष्टभोजनः ॥
श्मशानोच्छिष्टभोजी च कृत्तिवासा विलोचनः
॥४९॥भग्नवापीतडागे च शुष्कवृक्षे निरूदके ॥
प्राकारपरिखागारे शून्यागारे नदीतटे
॥५०॥निवासो रोचते तस्य सर्वदा सर्वसंधिषु ॥
एवं बहुयुगे याते महाकालवने गतः
॥५१॥यत्र माहेश्वरं लिंगं सुन्दरं कुंडमुत्तमम् ॥
तत्रोषितत्वमात्रेण सिंहेन विनिपातितः
॥५२॥घातयित्वा च तं पापं जलार्थी कुंडमाविशत् ॥
दंष्ट्रांतरगतं चास्थ्यपतत्तस्य मुखाज्जले
॥५३॥तेन पुण्यप्रभावेन सर्वपापं क्षयं गतम् ॥
मृतमात्रे च लिंगं तन्नेत्रांतरगतं तदा
॥५४॥हित्वा पैशाचकं देहं ज्योतिस्तल्लिंगमाविशत् ॥
तदारभ्य परं व्यास तीर्थं पैशाचमोचनम्
॥५५॥पिशाचमोचनेशेति देवः ख्यातिं ततो गतः ॥
तावद्गर्जंति पापानि मदोन्मत्तगजा यथा
॥५६॥यावन्नायाति शिप्रायास्तीर्थे पैशाचमो चने ॥
पिशाचमोचने स्नात्वा शुचिर्भूत्वा समाहितः
॥५७॥पिशाचमोचनं देवं पूजयित्वा यथाविधि ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः
॥५८॥पिशाचमोचने व्यास महादानानि कारयेत् ॥
न तस्य पुनरावृत्तिः शिवलोकात्कदाचन
॥५९॥पिशाचमोचनकथां पवित्रां पापहारिणीम् ॥
यः पठेच्छणुयाच्चैव हयमेधफलं लभेत्
॥६०॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डेऽव न्तीक्षेत्रमाहात्म्ये सुन्दरकुंडपिशाचमोचनतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५३ ॥