kapāleśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchedvarārohe kapāleśvaramuttamam ||
tasyā uttaradigbhāge suragaṃdharvapūjitam
||1||ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् ॥
तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्
purā yajñe varttamāne dakṣarājasya dhīmataḥ ||
upaviṣṭeṣu vipreṣu hūyamāne hutāśane
||2||पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः ॥
उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने
jālmarūpadharo bhūtvā śaṃkarastatra cāgataḥ
||27||जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः
jīrṇakaṃthānvito devi malavāndhūlidhūsaraḥ
||3||जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः
atha te brāhmaṇāḥ kruddhā dṛṣṭvā taṃ jālmarūpiṇam ||
kapāladhāriṇaṃ sarve dhikchabdaistaṃ jagarhire
||4||अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् ॥
कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे
asakṛtpāpapāpeti gacchagaccha narādhama ||
yajñavedirna cārhā hi mānuṣāsthidharasya te
||5||असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम ॥
यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते
atha prahasya bhagavānyajñavedyāṃ sureśvari ||
kṣiptvā kapālaṃ naṣṭo'sau na sa jñāto manīṣibhiḥ
||6||अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि ॥
क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः
tasminnaṣṭe kapālaṃ tatkṣiptaṃ maṃḍapabāhyataḥ ||
athānyattatra saṃjātaṃ tadrūpaṃ ca varānane
||7||तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः ॥
अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने
kṣiptaṃkṣiptaṃ punastatra jāyate ca mahītale ||
evaṃ śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
||8||क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले ॥
एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
tatra kṣiptāni jātāni tataste vismayānvitāḥ ||
athocurmunayaḥ sarve nirviṇṇāścāsya ceṣṭitam
||9||तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः ॥
अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्
ko'nyo devānmahādevādgaṃgākṣālitaśekharāt ||
samartha īdṛśaṃ karttumasminyajñe viśeṣataḥ
||10||कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् ॥
समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः
tataste vi vidhaiḥ stotraiḥ stuvaṃto vṛṣabhadhvajam ||
homaṃ cakrurmuhurvahnau maṃtraistaiḥ śatarudriyaiḥ
||11||ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् ॥
होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः
tataḥ pratyakṣatāṃ prāptasteṣāṃ devo maheśvaraḥ ||
tataste vividhaiḥ stotraistuṣṭuvuḥ śūlapāṇinam ||
vedoktamaṃtrairvividhaiḥ purāṇoktaistathaiva ca
||12||ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः ॥
ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् ॥
वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च
ṛṣaya ūcuḥ
oṃ namo mūlaprakṛtaye ajitāya mahātmane ||
anāvṛtāya devāya niḥspṛhāya namonamaḥ
||13||ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने ॥
अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः
nama ādyāya bījāya ārṣeyāya pravarttine ||
anaṃtarāya caikāya avyaktāya namonamaḥ
||14||नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने ॥
अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः
nānāvicitrabhujagāṃgadabhūṣaṇāya sarveśvarāya virajāya namo varāya ||
viśvātmane paramakāraṇakāraṇāya phullāraviṃdavipulāyatalocanāya
||15||नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय ॥
विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय
adṛśyamavyaktamanādimavyayaṃ yadakṣaraṃ brahma vadaṃti sarvagam ||
niśāmya yaṃ mṛtyumukhātpramucyate tamādidevaṃ śaraṇaṃ prapadye
||16||अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् ॥
निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये
evaṃ stutastadā sarvairṛṣibhirgatakalmaṣaiḥ ||
tatastuṣṭo mahādevasteṣāṃ pratyakṣatāṃ gataḥ ||
abravīttānṛṣīndevo vṛṇudhvaṃ varamuttamam
||17||एवं स्तुतस्तदा सर्वैर्ऋषिभिर्गतकल्मषैः ॥
ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः ॥
अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्
brāhmaṇā ūcuḥ
yadi tuṣṭo'si no deva sthāne'sminnirato bhava ||
asaṃkhyātāni yasmācca kapālāni sureśvara
||18||यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव ॥
असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर
punaḥ punaḥ pravṛttāni vyapanītānyapi prabho ||
asminnasaṃśayaṃ sthāne kapāleśvaranāmabhṛt
||19||पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो ॥
अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्
svayaṃ tu liṃgaṃ deveśa tiṣṭhenmanvaṃtarāṃtaram ||
kapāleśvaranāmnā tvamasminsthāne sthitiṃ kuru
||20||स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् ॥
कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु
yetra tvāṃ pūjayiṣyaṃti dhūpamālyānulepanaiḥ ||
teṣāṃ tu paramaṃ sthānaṃ yaddevairapi durlabham
||21||येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः ॥
तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्
bāḍhamityevamuktvā'sau sthita statramaheśvaraḥ ||
punaḥ pravartito yajño niśānāthasya bhāmini
||22||बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः ॥
पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि
tasmindṛṣṭe labhenmartyo vājimedhaphalaṃ priye ||
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ pūrva janmārjjitairapi
||23||तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये ॥
मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि
idaṃ māhātmyamakhilamabhūtsvāyaṃbhuvāṃtare ||
vaivasvate punaścānyaddakṣayajñavināśakṛt
||24||इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे ॥
वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्
kapālīti maheśāno dakṣeṇoktaḥ purā haraḥ ||
tena yajñasya vidhvaṃsaṃ kapālī tamathākarot ||
kapāleśvaranāmeti sthitosminmānavāntare
||25||कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः ॥
तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् ॥
कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे
athāsya nāma devasya sūrya sāvarṇikeṃ'tare ||
bhaviṣyati varārohe nāma tattveśvareti ca
||26||अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे ॥
भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ māhātmyaṃ rudradaivatam ||
pāpaghnaṃ sarvajaṃtūnāṃ paśupāśavimokṣaṇam
||27||इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं रुद्रदैवतम् ॥
पापघ्नं सर्वजंतूनां पशुपाशविमोक्षणम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye madhyayātrāyāṃ kapāleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tryadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 103 ||