brāhmaṇapraśaṃsāvarṇanam
devyuvāca
evamadvaitabhāvena yadbrahma parikīrtitam ||
tasya pūjā vidhānaṃ me kathayasva yathārthataḥ
||1||एवमद्वैतभावेन यद्ब्रह्म परिकीर्तितम् ॥
तस्य पूजा विधानं मे कथयस्व यथार्थतः
kṣetre prābhāsike deva bālarūpī pitāmahaḥ ||
sa kathaṃ pūjyate lokaiḥ parabrahmasvarūpavān
||2||क्षेत्रे प्राभासिके देव बालरूपी पितामहः ॥
स कथं पूज्यते लोकैः परब्रह्मस्वरूपवान्
ke mantrāḥ kiṃ vidhānaṃ tadbāhmaṇāstatra kīdṛśāḥ ||
tatra sthitānāṃ viprāṇāṃ kathaṃ kṣetraphalaṃ bhavet
||3||के मन्त्राः किं विधानं तद्बाह्मणास्तत्र कीदृशाः ॥
तत्र स्थितानां विप्राणां कथं क्षेत्रफलं भवेत्
katiprakārāste viprāstatra kṣetranivāsinaḥ ||
kimācārā mahādeva kiṃśīlāḥ kiṃparāyaṇāḥ
||4||कतिप्रकारास्ते विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः ॥
किमाचारा महादेव किंशीलाः किंपरायणाः
etadvistarato brūhi brāhmaṇānāṃ mahodayam
||5||एतद्विस्तरतो ब्रूहि ब्राह्मणानां महोदयम्
īśvara uvāca
sādhusādhu mahādevi samyakpraśnaviśārade ||
śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā māhātmyaṃ vipradaivatam
||6||साधुसाधु महादेवि सम्यक्प्रश्नविशारदे ॥
शृणुष्वैकमना भूत्वा माहात्म्यं विप्रदैवतम्
yacchrutvā mānavo devi mucyate sarvapātakaiḥ ||
ye kecitsāgarāṃtāyāṃ pṛthivyāṃ kīrtitā dvijāḥ
||7||यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः ॥
ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः
tadrūpaṃ mama deveśi pratyakṣaṃ dharaṇītale ||
pratyakṣaṃ brāhmaṇā devāḥ parokṣaṃ divi devatāḥ
||8||तद्रूपं मम देवेशि प्रत्यक्षं धरणीतले ॥
प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः
brāhmaṇā matpriyā nityaṃ brāhmaṇā māmakī tanuḥ ||
yastānarcayate bhaktyā sa māmarcayate sadā
||9||ब्राह्मणा मत्प्रिया नित्यं ब्राह्मणा मामकी तनुः ॥
यस्तानर्चयते भक्त्या स मामर्चयते सदा
yastāṃstoṣayate bhaktyā sa ca māṃ paritoṣayet
||1||यस्तांस्तोषयते भक्त्या स च मां परितोषयेत्
ye brāhmaṇāḥ so'hamasaṃśayaṃ priye teṣvarciteṣvarcito'haṃ bhaveyam ||
teṣveva tuṣṭeṣvahameva tuṣṭo vairaṃ ca tairyasya mamāpi vairam
||11||ये ब्राह्मणाः सोऽहमसंशयं प्रिये तेष्वर्चितेष्वर्चितोऽहं भवेयम् ॥
तेष्वेव तुष्टेष्वहमेव तुष्टो वैरं च तैर्यस्य ममापि वैरम्
yaścandanaiḥ sāgarugandhamālyai rabhyarcayecchailamayīṃ mamārcām ||
asau na māmarcayatercayanvai viprārcanādarcita eva cāham
||12||यश्चन्दनैः सागरुगन्धमाल्यै रभ्यर्चयेच्छैलमयीं ममार्चाम् ॥
असौ न मामर्चयतेर्चयन्वै विप्रार्चनादर्चित एव चाहम्
yāvaṃtaḥ pṛthivīmadhye cīrṇavedavratā dvijāḥ ||
acīrṇavratavedā vā te'pi pūjyā dvijāḥ priye
||13||यावंतः पृथिवीमध्ये चीर्णवेदव्रता द्विजाः ॥
अचीर्णव्रतवेदा वा तेऽपि पूज्या द्विजाः प्रिये
na brāhmaṇānparīkṣeta śrāddhe kṣetranivāsinaḥ ||
sumahānparivādo'sya brāhmaṇānāṃ parīkṣaṇe
||14||न ब्राह्मणान्परीक्षेत श्राद्धे क्षेत्रनिवासिनः ॥
सुमहान्परिवादोऽस्य ब्राह्मणानां परीक्षणे
kāṇāḥ khañjāśca kṛṣṇāśca daridrā vyādhitāstathā ||
sarve śrāddhe niyoktavyā miśritā vedapāragaiḥ
||15||काणाः खञ्जाश्च कृष्णाश्च दरिद्रा व्याधितास्तथा ॥
सर्वे श्राद्धे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः
brāhmaṇā jātitaḥ pūjyā vedābhyāsāttataḥ param ||
tatorthaṃ havyakavyeṣu na nindyā brāhmaṇāḥ kvacit
||16||ब्राह्मणा जातितः पूज्या वेदाभ्यासात्ततः परम् ॥
ततोर्थं हव्यकव्येषु न निन्द्या ब्राह्मणाः क्वचित्
kāṇānkuṇṭāṃśca kubjāśca daridrānvyādhitānapi ||
nāvamanyeddvijānprājño mama rūpaṃ yataḥ smṛtam
||17||काणान्कुण्टांश्च कुब्जाश्च दरिद्रान्व्याधितानपि ॥
नावमन्येद्द्विजान्प्राज्ञो मम रूपं यतः स्मृतम्
bahavo hi na jānaṃti narā jñānabahiṣkṛtāḥ ||
yathāhaṃ dvijarūpeṇa carāmi pṛthivīmimām
||18||बहवो हि न जानंति नरा ज्ञानबहिष्कृताः ॥
यथाहं द्विजरूपेण चरामि पृथिवीमिमाम्
madrūpānghnanti ye viprānvikarma kārayaṃti ca ||
apreṣaṇe preṣayaṃti dāsatvaṃ kārayanti ca
||19||मद्रूपान्घ्नन्ति ये विप्रान्विकर्म कारयंति च ॥
अप्रेषणे प्रेषयंति दासत्वं कारयन्ति च
mṛtāṃstānkarapatreṇa yamadūtā mahābalāḥ ||
nikṛṃtaṃti yathā kāṣṭhaṃ sūtramārgeṇa śilpinaḥ
||20||मृतांस्तान्करपत्रेण यमदूता महाबलाः ॥
निकृंतंति यथा काष्ठं सूत्रमार्गेण शिल्पिनः
ye caivāślakṣṇayā vācā tarjayanti narādhamāḥ ||
vadaṃti paruṣaṃ krodhātpādena nihanaṃti ca
||21||ये चैवाश्लक्ष्णया वाचा तर्जयन्ति नराधमाः ॥
वदंति परुषं क्रोधात्पादेन निहनंति च
mṛtāṃstānyamalokā hi nihatya dharaṇītale ||
krūrapādena cākramya krodhasaṃraktalocanāḥ
||22||मृतांस्तान्यमलोका हि निहत्य धरणीतले ॥
क्रूरपादेन चाक्रम्य क्रोधसंरक्तलोचनाः
agnivarṇaiśca saṃdaṃśairjihvāmuddharate yamaḥ ||
ye nu viprānnirīkṣante pāpāḥ pāpena cakṣuṣā
||22||अग्निवर्णैश्च संदंशैर्जिह्वामुद्धरते यमः ॥
ये नु विप्रान्निरीक्षन्ते पापाः पापेन चक्षुषा
abrahmaṇyāstu te bāhyā nityaṃ brahmadviṣo narāḥ ||
teṣāṃ ghorā mahākāyā vajratuṃḍā bhayānakāḥ ||
uddharaṃti muhūrtena cakṣuḥ kākā yamājñayā
||24||अब्रह्मण्यास्तु ते बाह्या नित्यं ब्रह्मद्विषो नराः ॥
तेषां घोरा महाकाया वज्रतुंडा भयानकाः ॥
उद्धरंति मुहूर्तेन चक्षुः काका यमाज्ञया
yastāḍayati vipraṃ vai kṣate kuryāddhi śoṇitam ||
asthibhaṃgaṃ ca vā kuryātprāṇairvāpi viyojayet
||25||यस्ताडयति विप्रं वै क्षते कुर्याद्धि शोणितम् ॥
अस्थिभंगं च वा कुर्यात्प्राणैर्वापि वियोजयेत्
brahmaghnaḥ sa tu vijñeyo na tasmai niṣkṛtiḥ smṛtā ||
pañcāśatkoṭisaṃkhyeṣu narakeṣvanupūrvaśaḥ
||26||ब्रह्मघ्नः स तु विज्ञेयो न तस्मै निष्कृतिः स्मृता ॥
पञ्चाशत्कोटिसंख्येषु नरकेष्वनुपूर्वशः
sa bahūni sahasrāṇi varṣāṇi pacyate bhṛśam ||
tasmādvipro varārohe namaskāryo nṛbhiḥ sadā
||27||स बहूनि सहस्राणि वर्षाणि पच्यते भृशम् ॥
तस्माद्विप्रो वरारोहे नमस्कार्यो नृभिः सदा
annapānapradānaistu pūjyā hi satataṃ dvijāḥ ||
sarveṣāṃ caiva dānānāṃ viprāḥ sarve'dhikāriṇaḥ
||28||अन्नपानप्रदानैस्तु पूज्या हि सततं द्विजाः ॥
सर्वेषां चैव दानानां विप्राः सर्वेऽधिकारिणः
nānyaḥ samartho deveśi gṛhṇanyātyadhamāṃ gatim ||
tapasā pāvito devi brāhmaṇo dhṛtakilviṣaḥ
||29||नान्यः समर्थो देवेशि गृह्णन्यात्यधमां गतिम् ॥
तपसा पावितो देवि ब्राह्मणो धृतकिल्विषः
na sīdetpratigṛhṇānaḥ pṛthivīmanusāgarām ||
nāsti kiṃcinmahādevi duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya tu
||30||न सीदेत्प्रतिगृह्णानः पृथिवीमनुसागराम् ॥
नास्ति किंचिन्महादेवि दुष्कृतं ब्राह्मणस्य तु
yastu sthitaḥ sadā'dhyātme nityaṃ sadbhāvabhāvitaḥ ||
brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ janmanā saha jāyate
||31||यस्तु स्थितः सदाऽध्यात्मे नित्यं सद्भावभावितः ॥
ब्राह्मणो हि महद्भूतं जन्मना सह जायते
loke lokeśvarāścāpi sarve brāhmaṇapūjakāḥ ||
tatastānnāvamanyeta yadīcchejjīvitaṃ ciram
||32||लोके लोकेश्वराश्चापि सर्वे ब्राह्मणपूजकाः ॥
ततस्तान्नावमन्येत यदीच्छेज्जीवितं चिरम्
brāhmaṇāḥ kupitā hanyurbhasmīkuryuḥ svatejasā ||
lokānanyānsṛjeyuśca lokapālāṃstathā'parān
||33||ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा ॥
लोकानन्यान्सृजेयुश्च लोकपालांस्तथाऽपरान्
apeyaḥ sāgaro yaiśca kṛtaḥ kopānmahātmabhiḥ ||
yeṣāṃ kopāgniradyāpi daṃḍake nopaśāmyati
||34||अपेयः सागरो यैश्च कृतः कोपान्महात्मभिः ॥
येषां कोपाग्निरद्यापि दंडके नोपशाम्यति
ete svargasya netāro devadevāḥ sanātanāḥ ||
ebhiścāpi kṛtaḥ paṃthā devayānaḥ sa ucyate
||35||एते स्वर्गस्य नेतारो देवदेवाः सनातनाः ॥
एभिश्चापि कृतः पंथा देवयानः स उच्यते
te pūjyāste namaskāryāsteṣu sarvaṃ pratiṣṭhitam ||
te vai lokānimānsarvānpārayaṃti parasparam
||36||ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषु सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥
ते वै लोकानिमान्सर्वान्पारयंति परस्परम्
gūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇāḥ śaṃsitavratāḥ ||
vidyāsnātā vratasnātā anapāśritya jīvinaḥ
||37||गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः शंसितव्रताः ॥
विद्यास्नाता व्रतस्नाता अनपाश्रित्य जीविनः
āśīviṣā iva kruddhā upacaryā hi brāhmaṇāḥ ||
tapasā dīpyamānāste daheyuḥ sāgarānapi
||38||आशीविषा इव क्रुद्धा उपचर्या हि ब्राह्मणाः ॥
तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः सागरानपि
brāhmaṇeṣu ca tuṣṭuṣu tuṣyaṃte sarvadevatāḥ ||
te gatiḥ sarvabhūtānāmadhyātmagaticintakāḥ
||39||ब्राह्मणेषु च तुष्टुषु तुष्यंते सर्वदेवताः ॥
ते गतिः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः
ādimadhyāvasānānāṃ jñānānāṃ chinnasaṃśayāḥ ||
parāparaviśeṣajñā netāraḥ paramāṃ gatim ||
avadhyā brāhmaṇāstasmātpāpeṣvapi ratāḥ sadā
||40||आदिमध्यावसानानां ज्ञानानां छिन्नसंशयाः ॥
परापरविशेषज्ञा नेतारः परमां गतिम् ॥
अवध्या ब्राह्मणास्तस्मात्पापेष्वपि रताः सदा
yaśca sarvamidaṃ hanyādbrāhmaṇaṃ cāpi tatsamam ||
so'gniḥ so'rko mahātejā viṣaṃ bhavati kopitaḥ
||41||यश्च सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं चापि तत्समम् ॥
सोऽग्निः सोऽर्को महातेजा विषं भवति कोपितः
bhūtānāmagrabhugvipro varṇaśreṣṭhaḥ pitā guruḥ ||
na skandate na vyathate na vinaśyati karhicit
||42||भूतानामग्रभुग्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः ॥
न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हिचित्
variṣṭhamagnihotrāddhi brāhmaṇasya mukhe hutam ||
viprāṇāṃ vapurāśritya sarvāstiṣṭhaṃti devatāḥ
||43||वरिष्ठमग्निहोत्राद्धि ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् ॥
विप्राणां वपुराश्रित्य सर्वास्तिष्ठंति देवताः
ataḥ pūjyāstu te viprā alābhe pratimādayaḥ
||44||अतः पूज्यास्तु ते विप्रा अलाभे प्रतिमादयः
avidyo vā savidyo vā brāhmaṇo mama daivatam ||
praṇītaścāpraṇītaśca yathāgnirdaivataṃ mahat
||45||अविद्यो वा सविद्यो वा ब्राह्मणो मम दैवतम् ॥
प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत्
smaśāneṣvapi tejasvī pāvako naiva duṣyati ||
havyakavyavyapeto'pi brāhmaṇo naiva duṣyati
||46||स्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति ॥
हव्यकव्यव्यपेतोऽपि ब्राह्मणो नैव दुष्यति
mahāpātakavarjyaṃ hi pūjyo vipro varānane ||
sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ sarvathā daivataṃ mahat ||
tasmātsarvaprayatnena rakṣedāpadgataṃ dvijam
||47||महापातकवर्ज्यं हि पूज्यो विप्रो वरानने ॥
सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः सर्वथा दैवतं महत् ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षेदापद्गतं द्विजम्
evaṃ viprā mahādevi pūjyāḥ sarvatra mānavaiḥ ||
kiṃ punaḥ saṃjitātmāno viśeṣātkṣetravāsinaḥ
||48||एवं विप्रा महादेवि पूज्याः सर्वत्र मानवैः ॥
किं पुनः संजितात्मानो विशेषात्क्षेत्रवासिनः
atha kṣetrasthitānāṃ ca caturāśramavāsinām ||
viprāṇāṃ vṛttito bhedaṃ pravakṣyāmyānupūrvyaśaḥ
||49||अथ क्षेत्रस्थितानां च चतुराश्रमवासिनाम् ॥
विप्राणां वृत्तितो भेदं प्रवक्ष्याम्यानुपूर्व्यशः
kṣetrasya saṃnyāsavidhiṃ ye jānaṃti dvijātayaḥ ||
vṛttibhedaṃ kramāccaiva te kṣetraphalabhāginaḥ
||50||क्षेत्रस्य संन्यासविधिं ये जानंति द्विजातयः ॥
वृत्तिभेदं क्रमाच्चैव ते क्षेत्रफलभागिनः
yathā kṣetre nivasatā vartitavyaṃ dvijātinā ||
prājāpatyādibhedena tacchṛṇu tvaṃ varānane
||51||यथा क्षेत्रे निवसता वर्तितव्यं द्विजातिना ॥
प्राजापत्यादिभेदेन तच्छृणु त्वं वरानने
prājāpatyā mahīpālāḥ kapotā graṃthikāstathā ||
kuṭikāścātha vaitālāḥ padmahaṃsā varānane
||52||प्राजापत्या महीपालाः कपोता ग्रंथिकास्तथा ॥
कुटिकाश्चाथ वैतालाः पद्महंसा वरानने
dhṛtarāṣṭrā bakāḥ kaṃkā gopālāścaiva bhāmini ||
truṭikā maṭharāścaiva guṭikā daṃḍikāḥ pare
||53||धृतराष्ट्रा बकाः कंका गोपालाश्चैव भामिनि ॥
त्रुटिका मठराश्चैव गुटिका दंडिकाः परे
kṣetrasthānāmime bhedā vṛttiṃ teṣāṃ śṛṇuṣva ca
||54||क्षेत्रस्थानामिमे भेदा वृत्तिं तेषां शृणुष्व च
ahiṃsā guruśuśrūṣā svādhyāyaḥ śaucasaṃyamaḥ ||
satyamasteyametaddhi prājāpatyaṃ vrataṃ smṛtam
||55||अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायः शौचसंयमः ॥
सत्यमस्तेयमेतद्धि प्राजापत्यं व्रतं स्मृतम्
kṣayapuṣṭyarthavidveṣakarmabhiḥ śāṃtikādibhiḥ ||
pālayaṃti mahīṃ yasmānmahīpālāstataḥ smṛtāḥ
||56||क्षयपुष्ट्यर्थविद्वेषकर्मभिः शांतिकादिभिः ॥
पालयंति महीं यस्मान्महीपालास्ततः स्मृताः
patitā ye kaṇā bhūmau saṃharaṃti kapotavat ||
uddhṛtyājīvanaṃ yeṣāṃ kapotāste tu sādhakāḥ
||57||पतिता ये कणा भूमौ संहरंति कपोतवत् ॥
उद्धृत्याजीवनं येषां कपोतास्ते तु साधकाः
gṛhaṃ kṛtvā tu sadgraṃthāḥ sahasaiva tyajaṃti ye ||
kuṭikā sādhakāste vai śivārādhanatatparāḥ
||58||गृहं कृत्वा तु सद्ग्रंथाः सहसैव त्यजंति ये ॥
कुटिका साधकास्ते वै शिवाराधनतत्पराः
tīrthāsaktāḥ sapatnīkā yathālabdhopajīvinaḥ ||
mahāsāhasayuktāste vaitālākhyāstu sādhakāḥ
||59||तीर्थासक्ताः सपत्नीका यथालब्धोपजीविनः ॥
महासाहसयुक्तास्ते वैतालाख्यास्तु साधकाः
saṃyatāḥ kāmanāsaktā rājyakāmārthasādhakāḥ ||
padmāste sādhakāḥ khyātā bhikṣācaryāratāḥ sadā
||60||संयताः कामनासक्ता राज्यकामार्थसाधकाः ॥
पद्मास्ते साधकाः ख्याता भिक्षाचर्यारताः सदा
jñānayogasamāyuktā dvaitācāraratāśca ye ||
haṃsāste sādhakāḥ khyātāḥ svayamutpannasaṃvidaḥ
||61||ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये ॥
हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः
brahmacaryeṇa sattvena tathā'lubdhatayāpi vā ||
jitaṃ jagaddhārayanto dhṛtarāṣṭrā matāstu ye
||62||ब्रह्मचर्येण सत्त्वेन तथाऽलुब्धतयापि वा ॥
जितं जगद्धारयन्तो धृतराष्ट्रा मतास्तु ये
gūḍhāścaraṃti ye jñānaṃ vrataṃ dharmamathāpi vā ||
svārthaikāgataniṣṭhāstu bakāste sādhakā matāḥ
||63||गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतं धर्ममथापि वा ॥
स्वार्थैकागतनिष्ठास्तु बकास्ते साधका मताः
jalāśrayaṃ samāśritya sthitā utkṛṣṭasiddhaye ||
bisaśṛṃgāṭakāhārāste kaṃkāḥ sādhakāḥ smṛtāḥ
||64||जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिता उत्कृष्टसिद्धये ॥
बिसशृंगाटकाहारास्ते कंकाः साधकाः स्मृताः
gobhiḥ sārddhaṃ vrajaṃtyatra goṣṭhe ca nivasaṃti ye ||
paṃcagavyarasā ye vai gopālāste tu sādhakāḥ
||65||गोभिः सार्द्धं व्रजंत्यत्र गोष्ठे च निवसंति ये ॥
पंचगव्यरसा ये वै गोपालास्ते तु साधकाः
kṛcchracāṃdrāyaṇaiścaiva kṣapayaṃti svakaṃ vapuḥ ||
truṭimātrāśanāste tu truṭikāḥ sādhakā matāḥ
||66||कृच्छ्रचांद्रायणैश्चैव क्षपयंति स्वकं वपुः ॥
त्रुटिमात्राशनास्ते तु त्रुटिकाः साधका मताः
kṛtvā kuśamayīṃ patnīṃ maṭhe ye gṛhamedhinaḥ ||
bhaikṣavṛttiratāḥ śuddhā maṭharāste tu sādhakāḥ
||67||कृत्वा कुशमयीं पत्नीं मठे ये गृहमेधिनः ॥
भैक्षवृत्तिरताः शुद्धा मठरास्ते तु साधकाः
grāsamātrasamānābhirguṭikābhirathāṣṭabhiḥ ||
kandamūlaphalotthābhirguṭikāste dvijātayaḥ
||68||ग्रासमात्रसमानाभिर्गुटिकाभिरथाष्टभिः ॥
कन्दमूलफलोत्थाभिर्गुटिकास्ते द्विजातयः
svadehadaṇḍanairyuktā rātrau vīrāsane sthitāḥ ||
daṃḍinaste samākhyātāḥ sarvametattavoditam
||69||स्वदेहदण्डनैर्युक्ता रात्रौ वीरासने स्थिताः ॥
दंडिनस्ते समाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितम्
sāmānyo'pi viśeṣaśca vṛttino gṛhiṇo'pi vā ||
teṣāṃ bhedo mayā khyātāḥ samyakkṣetranivāsinām
||70||सामान्योऽपि विशेषश्च वृत्तिनो गृहिणोऽपि वा ॥
तेषां भेदो मया ख्याताः सम्यक्क्षेत्रनिवासिनाम्
evamādidharmayuktāḥ prabhāsakṣetravāsinaḥ ||
taiḥ pūjyo bhagavāndevo bālarūpī pitāmahaḥ
||71||एवमादिधर्मयुक्ताः प्रभासक्षेत्रवासिनः ॥
तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः
mahāpātakino ye tu ye tu viprairbahiṣkṛtāḥ ||
na ca te saṃspṛśeyurvai brahmāṇaṃ bālarūpiṇam
||72||महापातकिनो ये तु ये तु विप्रैर्बहिष्कृताः ॥
न च ते संस्पृशेयुर्वै ब्रह्माणं बालरूपिणम्
brahmacārī sadā dāṃto jitakrodho jiteṃdriyaḥ ||
evaṃ te brāhmaṇāḥ khyātāḥ kṣetramadhyanivāsinaḥ
||73||ब्रह्मचारी सदा दांतो जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥
एवं ते ब्राह्मणाः ख्याताः क्षेत्रमध्यनिवासिनः
taiḥ pūjyo bhagavāndevo bālarūpī pitāmahaḥ ||
ye vedādhyayane yuktāstaiḥ prapūjyaḥ pitāmahaḥ
||74||तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः ॥
ये वेदाध्ययने युक्तास्तैः प्रपूज्यः पितामहः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye madhyayātrāyāṃ brāhmaṇapraśaṃsā varṇanaṃnāma ṣaḍuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 106 ||