yadetadbhavatā proktaṃ nāleśvaramiti śrutam
śrīdevyuvāca
yadetadbhavatā proktaṃ nāleśvaramiti śrutam ||
dhruveśvareti talliṃgaṃ kathaṃ vai saṃbabhūva ha
||1||यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् ॥
ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi dhruveśvaramahodayam ||
yacchrutvā mānavo devi mucyate bhavabaṃdhanāt
||2||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् ॥
यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्
uttānapādanṛpateḥ putro'bhūddhruvasaṃjñitaḥ ||
mahātmā jñānasaṃpannaḥ sarvajñaḥ priyadarśanaḥ
||3||उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः ॥
महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः
sa kadācitsamāsādya prabhāsaṃ kṣetramuttamam ||
tatāpa vipulaṃ devi tapaḥ paramadāruṇam
||4||स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् ॥
तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्
divyaṃ varṣasahasraṃ tu pratiṣṭhāpya maheśvaram ||
saṃpūjayati sadbhaktyā stauti stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ
||5||दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् ॥
संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः
tatstotraṃ te pravakṣyāmi yenāhaṃ tuṣṭimāgataḥ
||6||तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः
dhruva uvāca
kailāsatuṃgaśikharaṃ pravikampyamānaṃ kailāsaśṛṃgasadṛśena daśānanena ||
yaḥ pādapadmaparipīḍanayā dadhāra taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||7||कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन ॥
यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yenāsurāścāpi danośca putrā vidyādharoragagaṇaiśca vṛtāḥ samagrāḥ ||
saṃyojitā na tu phalaṃ phalamūlamuktāstaṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||8||येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः ॥
संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yasyākhilaṃ jagadidaṃ vaśavarti nityaṃ yo'ṣṭābhireva tanubhirbhuvanāni bhuṃkte ||
yatkāraṇaṃ paramakāraṇakāraṇānāṃ taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||9||यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते ॥
यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaḥ savyapāṇikamalāgranakhena devastatpaṃcamaṃ ca sahasaiva purātiruṣṭaḥ ||
brāhmaṃ śirastaruṇapadmanibhaṃ cakarta taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||10||यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः ॥
ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yasya praṇamya caraṇau varadasya bhaktyā śrutvā ca vāgbhiramalābhirataṃdritābhiḥ ||
dīptastamāṃsi nudati svakarairvivasvāṃstaṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||11||यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः ॥
दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaḥ paṭhetstavamidaṃ rucirārthaṃ mānavo dhruvakṛtaṃ niyatātmā ||
viprasaṃsadi sadā śucisiddhaḥ sa prayāti śivalokamanādim
||12||यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा ॥
विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्
tasyaivaṃ stuvato devi tuṣṭo'haṃ bhāvitātmanaḥ ||
pūrṇe varṣasahasrāṃte dhruvasyāha mahātmanaḥ
||13||तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः ॥
पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः
putra tuṣṭo'smi bhadraṃ te jātastvaṃ nirmalo'dhunā ||
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya māṃ vigatajvaraḥ
||14||पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना ॥
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः
yacca te manasā kiñcitkāṃkṣitaṃ phalamuttamam ||
tatsarvaṃ te pradāsyāmi brūhi śīghraṃ mamāgrataḥ
||15||यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् ॥
तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः
brāhmyaṃ vā vaiṣṇavaṃ śākraṃ padamanyatsudurlabham ||
dadāmi nātra saṃdeho bhaktyā saṃprīṇitastava
||16||ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् ॥
ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव
dhruva uvāca
brāhmyaṃ vaiṣṇavaṃ māhendraṃ padamāvṛttilakṣaṇam ||
viditaṃ mama tatsarvaṃ manasā'pi na kāmaye
||17||ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् ॥
विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये
yadi tuṣṭo'si me deva bhaktiṃ dehi sunirmalām ||
asmim̐lliṃge sadā vāsaṃ kuru deva vṛṣadhvaja
||18||यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् ॥
अस्मिँल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज
īśvara uvāca
iti yatprārthitaṃ sarvaṃ taddattaṃ sarvameva hi ||
sthānaṃ ca tasya taddhrauvyaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
||19||इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि ॥
स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्
śrāvaṇasya tvamāvāsyāṃ yastalliṃgaṃ prapūjayet ||
āśvayukpaurṇamāsyāṃ vā so'śvamedhaphalaṃ labhet
||20||श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् ॥
आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्
aputro labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam ||
rūpavānsubhago bhogī sarvaśāstraviśāradaḥ ||
haṃsayuktavimānena rudraloke mahīyate
||21||अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् ॥
रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः ॥
हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते
asurasuragaṇānāṃ pūjitasya dhruvasya kathayati kamanīyāṃ kīrtimetāṃ śṛṇoti ||
sakalasukhanidhānarudralokaṃ suśāṃtaḥ suragaṇadanunāthairarcitaṃ yātyanaṃtam
||22||असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति ॥
सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye dhruveśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || 131 ||