yadetadbhavatā proktaṃ paśyetpūrvaṃ kaparddinam
devyuvāca
yadetadbhavatā proktaṃ paśyetpūrvaṃ kaparddinam ||
bhagavansaṃśayaṃ hyenaṃ yathāvadvaktumarhasi
||1||यदेतद्भवता प्रोक्तं पश्येत्पूर्वं कपर्द्दिनम् ॥
भगवन्संशयं ह्येनं यथावद्वक्तुमर्हसि
sa bhṛtyaḥ kila deveśa tava śambho mahāprabhaḥ ||
prabhoranantaraṃ bhṛtya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
||2||स भृत्यः किल देवेश तव शम्भो महाप्रभः ॥
प्रभोरनन्तरं भृत्य एष धर्मः सनातनः
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi yathā pūjyatamo hi saḥ ||
kaparddī sarvadevānāmādyo vighneśvaraḥ prabhuḥ
||3||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथा पूज्यतमो हि सः ॥
कपर्द्दी सर्वदेवानामाद्यो विघ्नेश्वरः प्रभुः
yo'sāvatīṃdriyagrāhyaḥ prabhāsakṣetrasaṃsthitaḥ ||
someśvaro mahādevi liṃgarūpī sadāśivaḥ
||4||योऽसावतींद्रियग्राह्यः प्रभासक्षेत्रसंस्थितः ॥
सोमेश्वरो महादेवि लिंगरूपी सदाशिवः
tasya vāme sthito viṣṇurvarāha iti yaḥ smṛtaḥ ||
tasya dakṣiṇabhāge tu sthito brahmā prajāpatiḥ ||
kaparddirūpamāsthāya sāvitryāḥ kopakāraṇāt
||5||तस्य वामे स्थितो विष्णुर्वराह इति यः स्मृतः ॥
तस्य दक्षिणभागे तु स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः ॥
कपर्द्दिरूपमास्थाय सावित्र्याः कोपकारणात्
kṛte heraṃbanāmā tu tretāyāṃ vighnamarddanaḥ ||
laṃbodaro dvāpare tu kaparddī tu kalau smṛtaḥ
||6||कृते हेरंबनामा तु त्रेतायां विघ्नमर्द्दनः ॥
लंबोदरो द्वापरे तु कपर्द्दी तु कलौ स्मृतः
evaṃ yugeyuge tasya avatāraḥ pṛthakpṛthak ||
yathākāryānurūpeṇa jāyate ca punaḥpunaḥ
||7||एवं युगेयुगे तस्य अवतारः पृथक्पृथक् ॥
यथाकार्यानुरूपेण जायते च पुनःपुनः
aṣṭāviṃśatime tatra devi prāpte caturyuge ||
kāraṇātmā yathotpannaḥ kaparddī tatra me śṛṇu
||8||अष्टाविंशतिमे तत्र देवि प्राप्ते चतुर्युगे ॥
कारणात्मा यथोत्पन्नः कपर्द्दी तत्र मे शृणु
purā dvāparasaṃdhau tu saṃprāpte ca kalau yuge ||
striyo mlecchāśca śūdrāśca ye cānye pāpakāriṇaḥ ||
prayāṃti svargamevāśu dṛṣṭvā someśvaraṃ prabhum
||9||पुरा द्वापरसंधौ तु संप्राप्ते च कलौ युगे ॥
स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च ये चान्ये पापकारिणः ॥
प्रयांति स्वर्गमेवाशु दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्
na yajñā na tapo dānaṃ na svādhpāyo vrataṃ na ca ||
kurvatopi narā devi sarve yāṃti śivālayam
||10||न यज्ञा न तपो दानं न स्वाध्पायो व्रतं न च ॥
कुर्वतोपि नरा देवि सर्वे यांति शिवालयम्
taṃ prabhāvaṃ viditvaivaṃ someśvarasamudbhavam ||
agniṣṭomādikāḥ sarvāḥ kriyā naṣṭāḥ sureśvari
||11||तं प्रभावं विदित्वैवं सोमेश्वरसमुद्भवम् ॥
अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि
tato bālāśca vṛddhāśca ṛṣayo vedapāragāḥ ||
śūdrāḥ striyo'pi taṃ dṛṣṭvā prayāṃti paramāṃ gatim
||12||ततो बालाश्च वृद्धाश्च ऋषयो वेदपारगाः ॥
शूद्राः स्त्रियोऽपि तं दृष्ट्वा प्रयांति परमां गतिम्
naṣṭayajñotsave kāle śūnye ca vasudhātale ||
ūrddhvabāhubhirākrāṃtaṃ paripūrṇaṃ triviṣṭapam
||13||नष्टयज्ञोत्सवे काले शून्ये च वसुधातले ॥
ऊर्द्ध्वबाहुभिराक्रांतं परिपूर्णं त्रिविष्टपम्
tato devā maheṃdrādyā duḥkhenaiva samanvitāḥ ||
paribhūtā manuṣyaiste śaṃkaraṃ śaraṇaṃ gatāḥ
||14||ततो देवा महेंद्राद्या दुःखेनैव समन्विताः ॥
परिभूता मनुष्यैस्ते शंकरं शरणं गताः
ūcuḥ prāṃjalayaḥ sarva indrādyāḥ surasattamāḥ ||
vyāptoyaṃ mānuṣaiḥ svargaḥ prasādāttava śaṃkara
||15||ऊचुः प्रांजलयः सर्व इन्द्राद्याः सुरसत्तमाः ॥
व्याप्तोयं मानुषैः स्वर्गः प्रसादात्तव शंकर
nivāsāya prabho'smākaṃ sthānaṃ kiṃcitsamādiśa ||
ahaṃ śreṣṭho hyahaṃ śreṣṭha ityevaṃ te parasparam ||
jalpaṃtaḥ sarvato deva paryaṭaṃti yathecchayā
||16||निवासाय प्रभोऽस्माकं स्थानं किंचित्समादिश ॥
अहं श्रेष्ठो ह्यहं श्रेष्ठ इत्येवं ते परस्परम् ॥
जल्पंतः सर्वतो देव पर्यटंति यथेच्छया
dharmarājaḥ sudharmātmā teṣāṃ karma śubhāśubham ||
svayaṃ likhitamālokya tūṣṇīmāste suvismitaḥ
||17||धर्मराजः सुधर्मात्मा तेषां कर्म शुभाशुभम् ॥
स्वयं लिखितमालोक्य तूष्णीमास्ते सुविस्मितः
yeṣāmatha kṛtaṃ sajjaṃ kumbhīpākaṃ sudāruṇam ||
rauravaḥ śālmalirdeva dṛṣṭvā tāndivi saṃsthitān ||
vailakṣyaṃ paramaṃ gatvā vyāpāraṃ tyaktavānasau
||18||येषामथ कृतं सज्जं कुम्भीपाकं सुदारुणम् ॥
रौरवः शाल्मलिर्देव दृष्ट्वा तान्दिवि संस्थितान् ॥
वैलक्ष्यं परमं गत्वा व्यापारं त्यक्तवानसौ
śrībhagavānuvāca
pratijñātaṃ mayā sarvaṃ bhaktyā tuṣṭena vai surāḥ ||
somāya mama sāṃnidhyamasminkṣetre bhaviṣyati
||19||प्रतिज्ञातं मया सर्वं भक्त्या तुष्टेन वै सुराः ॥
सोमाय मम सांनिध्यमस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति
na śakyamanyathākartumātmano yadudīritam ||
evaṃ yāsyaṃti te svargaṃ ye māṃ drakṣyaṃti tatra vai
||20||न शक्यमन्यथाकर्तुमात्मनो यदुदीरितम् ॥
एवं यास्यंति ते स्वर्गं ये मां द्रक्ष्यंति तत्र वै
bhayodvignāstato devāḥ pārvatīṃ prekṣya viśvataḥ ||
ūcuḥ prāṃjalayaḥ sarve tvamasmākaṃ gatirbhava
||21||भयोद्विग्नास्ततो देवाः पार्वतीं प्रेक्ष्य विश्वतः ॥
ऊचुः प्रांजलयः सर्वे त्वमस्माकं गतिर्भव
evamuktvā'stuvandevāḥ stotreṇānena sattama ||
jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā śirasyādhāya cāṃjalim
||22||एवमुक्त्वाऽस्तुवन्देवाः स्तोत्रेणानेन सत्तम ॥
जानुभ्यां धरणीं गत्वा शिरस्याधाय चांजलिम्
devā ūcuḥ
namaste devadeveśi namaste viśvadhātrike ||
namaste padmapatrākṣi namaste kāṃcanadyute
||23||नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते विश्वधात्रिके ॥
नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते
namaste saṃhartri kartri namaste śaṃkarapriye ||
kālarātri namastubhyaṃ namaste giriputrike
||24||नमस्ते संहर्त्रि कर्त्रि नमस्ते शंकरप्रिये ॥
कालरात्रि नमस्तुभ्यं नमस्ते गिरिपुत्रिके
ārye bhadre viśālākṣi namaste lokasundari ||
tvaṃ ratistvaṃ dhṛtistvaṃ śrīstvaṃ svāhā tvaṃ sudhā satī
||25||आर्ये भद्रे विशालाक्षि नमस्ते लोकसुन्दरि ॥
त्वं रतिस्त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वं स्वाहा त्वं सुधा सती
tvaṃ durgā tvaṃ manirmedhā tvaṃ sarvaṃ tvaṃ vasundharā ||
tvayā sarvamidaṃ vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||26||त्वं दुर्गा त्वं मनिर्मेधा त्वं सर्वं त्वं वसुन्धरा ॥
त्वया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्
nadīṣu parvatāgreṣu sāgareṣu guhāsu ca ||
araṇyeṣu ca caityeṣu saṃgrāmeṣvāśrameṣu ca
||27||नदीषु पर्वताग्रेषु सागरेषु गुहासु च ॥
अरण्येषु च चैत्येषु संग्रामेष्वाश्रमेषु च
trailokye tatra paśyāmo yatra tvaṃ devi na sthitā ||
etajjñātvā viśālākṣi trāhi no mahato bhayāt
||28||त्रैलोक्ये तत्र पश्यामो यत्र त्वं देवि न स्थिता ॥
एतज्ज्ञात्वा विशालाक्षि त्राहि नो महतो भयात्
īśvara uvāca
evamuktā tu sā devī devairiṃdrapurogamaiḥ ||
kāruṇyānnijadehaṃ tvaṃ tadā mardditavatyasi
||29||एवमुक्ता तु सा देवी देवैरिंद्रपुरोगमैः ॥
कारुण्यान्निजदेहं त्वं तदा मर्द्दितवत्यसि
mardayaṃtyāstava tadā saṃjātaṃ ca mahanmalam ||
tatra jajñe gajeṃdrāsyaścaturbāhurmanoharaḥ
||30||मर्दयंत्यास्तव तदा संजातं च महन्मलम् ॥
तत्र जज्ञे गजेंद्रास्यश्चतुर्बाहुर्मनोहरः
tatobravītsurānsarvānbhavatī karuṇātmikā ||
eṣa eva mayā sṛṣṭo yuṣmākaṃ hitakāmyayā
||31||ततोब्रवीत्सुरान्सर्वान्भवती करुणात्मिका ॥
एष एव मया सृष्टो युष्माकं हितकाम्यया
eṣa vighnāni sarvāṇi prāṇināṃ saṃvidhāsyati
||32||एष विघ्नानि सर्वाणि प्राणिनां संविधास्यति
mohena mahatā''viṣṭāḥ kāmopahatabuddhayaḥ ||
somanāthamapaśyaṃto yāsyaṃti narakaṃ narāḥ
||33||मोहेन महताऽऽविष्टाः कामोपहतबुद्धयः ॥
सोमनाथमपश्यंतो यास्यंति नरकं नराः
evaṃ te vacanaṃ śrutvā sarve te hṛṣṭamānasāḥ ||
svasthānaṃ bhejire devāstyaktvā mānuṣajaṃ bhayam
||34||एवं ते वचनं श्रुत्वा सर्वे ते हृष्टमानसाः ॥
स्वस्थानं भेजिरे देवास्त्यक्त्वा मानुषजं भयम्
athe bhavadanaḥ prāha tvāṃ devi vinayānvitaḥ ||
kiṃ karomi viśālākṣi ādeśo dīyatāṃ mama
||35||अथे भवदनः प्राह त्वां देवि विनयान्वितः ॥
किं करोमि विशालाक्षि आदेशो दीयतां मम
śrībhagavatyuvāca
gaccha prābhāsikaṃ kṣetraṃ yatra saṃnihito haraḥ ||
tadrakṣa mānuṣāṇāṃ ca yathā nāyāti gocaram
||36||गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र संनिहितो हरः ॥
तद्रक्ष मानुषाणां च यथा नायाति गोचरम्
liṃgaṃ tu devadevasya sthāpitaṃ śaśinā svayam ||
bhavatyā''deśito nityaṃ nṛṇāṃ vighnaṃ karoti yaḥ
||37||लिंगं तु देवदेवस्य स्थापितं शशिना स्वयम् ॥
भवत्याऽऽदेशितो नित्यं नृणां विघ्नं करोति यः
prasthitaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā somanāthaṃ prati prabhum ||
sa karoti mahāvighnaṃ kapardī lokapūjitaḥ
||38||प्रस्थितं पुरुषं दृष्ट्वा सोमनाथं प्रति प्रभुम् ॥
स करोति महाविघ्नं कपर्दी लोकपूजितः
putradāragṛhakṣetra dhanadhānyasamudbhavam ||
janayetsa mahāmohaṃ tataḥ paśyati no haram
||39||पुत्रदारगृहक्षेत्र धनधान्यसमुद्भवम् ॥
जनयेत्स महामोहं ततः पश्यति नो हरम्
athavā gaḍugaṃḍādi vyādhiṃ caiva samutsṛjet ||
tairgrastaḥ puruṣo mohānna paśyati tato haram
||40||अथवा गडुगंडादि व्याधिं चैव समुत्सृजेत् ॥
तैर्ग्रस्तः पुरुषो मोहान्न पश्यति ततो हरम्
tasmātsarvaprayatnena someśvaraparīpsayā ||
sa nityaṃ pūjanīyastu smartavyastu divāniśam
||41||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सोमेश्वरपरीप्सया ॥
स नित्यं पूजनीयस्तु स्मर्तव्यस्तु दिवानिशम्
stotreṇānena deveśi sarvavighnāṃtakena vai ||
samārādhya gaṇādhyakṣaḥ prabhāsakṣetrarakṣakaḥ
||42||स्तोत्रेणानेन देवेशि सर्वविघ्नांतकेन वै ॥
समाराध्य गणाध्यक्षः प्रभासक्षेत्ररक्षकः
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi stotraṃ tadvighramardanam ||
kapardino mahādevi sāvadhānāvadhāraya
||43||तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि स्तोत्रं तद्विघ्रमर्दनम् ॥
कपर्दिनो महादेवि सावधानावधारय
oṃ namo vighnarājāya namaste'stu kapardine ||
namo mahogradaṃṣṭrāya prabhāsakṣetravāsine
||44||ॐ नमो विघ्नराजाय नमस्तेऽस्तु कपर्दिने ॥
नमो महोग्रदंष्ट्राय प्रभासक्षेत्रवासिने
kapardinaṃ namaskṛtya yātrānirvighrahetave ||
stoṣye'haṃ vighnarājānaṃ siddhibuddhipriyaṃ śubham
||45||कपर्दिनं नमस्कृत्य यात्रानिर्विघ्रहेतवे ॥
स्तोष्येऽहं विघ्नराजानं सिद्धिबुद्धिप्रियं शुभम्
mahāgaṇapatiṃ śūramajitaṃ jayavarddhanam ||
ekadaṃtaṃ ca dvidaṃtaṃ caturdaṃtaṃ caturbhujam
||46||महागणपतिं शूरमजितं जयवर्द्धनम् ॥
एकदंतं च द्विदंतं चतुर्दंतं चतुर्भुजम्
tryakṣaṃ ca śūlahastaṃ ca rakta netraṃ varapradam ||
ajeyaṃ śaṃkukarṇaṃ ca pracaṇḍaṃ daṃḍanāyakam ||
āyaskadaṃḍinaṃ caiva hutavaktraṃ hutapriyam
||47||त्र्यक्षं च शूलहस्तं च रक्त नेत्रं वरप्रदम् ॥
अजेयं शंकुकर्णं च प्रचण्डं दंडनायकम् ॥
आयस्कदंडिनं चैव हुतवक्त्रं हुतप्रियम्
anarcito vighnakaraḥ sarvakāryeṣu yo nṛṇām ||
taṃ namāmi gaṇādhyakṣaṃ bhīmamugramumāsutam
||48||अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् ॥
तं नमामि गणाध्यक्षं भीममुग्रमुमासुतम्
madavataṃ virūpākṣamibhavaktrasamaprabham ||
dhruvaṃ ca niścalaṃ śāṃtaṃ taṃ namāmi vināyakam
||49||मदवतं विरूपाक्षमिभवक्त्रसमप्रभम् ॥
ध्रुवं च निश्चलं शांतं तं नमामि विनायकम्
tvayā pūrveṇa vapuṣā devānāṃ kāryasiddhaye ||
gajarūpaṃ samāsthāya trāsitāḥ sarvadānavāḥ
||50||त्वया पूर्वेण वपुषा देवानां कार्यसिद्धये ॥
गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः
ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca nāyakatvaṃ prakāśitam
||51||ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम्
iti stutaḥ surairagre pūjyase tvaṃ bhavātmaja ||
tvāmārādhya gaṇādhyakṣamibhavaktrasamaprabham
||52||इति स्तुतः सुरैरग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज ॥
त्वामाराध्य गणाध्यक्षमिभवक्त्रसमप्रभम्
dhruvaṃ ca niścalaṃ śāṃtaṃ parītaṃ vi jayaśriyā ||
kāryārthaṃ raktakusumai raktacaṃdanavāribhiḥ
||53||ध्रुवं च निश्चलं शांतं परीतं वि जयश्रिया ॥
कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचंदनवारिभिः
raktāṃbaradharo bhūtvā caturthyāmarcayettu yaḥ ||
ekakālaṃ dvikālaṃ vā niyato niyatāśanaḥ
||54||रक्तांबरधरो भूत्वा चतुर्थ्यामर्चयेत्तु यः ॥
एककालं द्विकालं वा नियतो नियताशनः
rājānaṃ rājaputraṃ vā rājamaṃtriṇameva ca ||
rājyaṃ vā sarvavighneśo vaśīkuryātsarāṣṭrakam
||55||राजानं राजपुत्रं वा राजमंत्रिणमेव च ॥
राज्यं वा सर्वविघ्नेशो वशीकुर्यात्सराष्ट्रकम्
yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam ||
sa tatphalamavāpnoti smṛtvā devaṃ vināyakam
||56||यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् ॥
स तत्फलमवाप्नोति स्मृत्वा देवं विनायकम्
viṣamaṃ na bhavettasya na sa gacchetparābhavam ||
na ca vighnaṃ bhavettasya jano jātismaro bhavet
||57||विषमं न भवेत्तस्य न स गच्छेत्पराभवम् ॥
न च विघ्नं भवेत्तस्य जनो जातिस्मरो भवेत्
ya idaṃ paṭhati stotraṃ ṣaḍbhirmāsairvaraṃ labhet ||
saṃvatsareṇa siddhiṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ
||58||य इदं पठति स्तोत्रं षड्भिर्मासैर्वरं लभेत् ॥
संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः
prasādāddarśanaṃ yāti tasya someśvaraḥ prabhuḥ ||
kapardākāramudaraṃ yato'sya samudāhṛtam ||
tato'sya nāma jānīhi kaparddīti mahātmanaḥ
||59||प्रसादाद्दर्शनं याति तस्य सोमेश्वरः प्रभुः ॥
कपर्दाकारमुदरं यतोऽस्य समुदाहृतम् ॥
ततोऽस्य नाम जानीहि कपर्द्दीति महात्मनः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye kapardivināyakamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśodhyāyaḥ || 38 ||