agnitīrthaṃ tato gacchetsāgarasya taṭe śubhe
īśvara uvāca
agnitīrthaṃ tato gacchetsāgarasya taṭe śubhe ||
yatrā'sau vāḍavo muktaḥ sarasvatyā varānane
||1||अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्सागरस्य तटे शुभे ॥
यत्राऽसौ वाडवो मुक्तः सरस्वत्या वरानने
dakṣiṇe somanāthasya sarvapāpapraṇāśanam ||
tīrthaṃ trailokyavikhyātaṃ padmakaṃ nāma nāmataḥ
||2||दक्षिणे सोमनाथस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥
तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं पद्मकं नाम नामतः
dhanvaṃtaraśate proktaṃ someśājjalamadhyagam ||
kuṇḍaṃ pāpaharaṃ proktaṃ śatahastapramāṇataḥ ||
tatra snānaṃ prakurvīta vigāhya nidhimaṃbhasām
||3||धन्वंतरशते प्रोक्तं सोमेशाज्जलमध्यगम् ॥
कुण्डं पापहरं प्रोक्तं शतहस्तप्रमाणतः ॥
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत विगाह्य निधिमंभसाम्
ādau kṛtvā tu vapanaṃ someśvarasamīpataḥ ||
śaṃkaraṃ manasā dhyāyankeśāṃstatra parityajet ||
samuttārya tataḥ keśānbhūyaḥ snānaṃ samācaret
||4||आदौ कृत्वा तु वपनं सोमेश्वरसमीपतः ॥
शंकरं मनसा ध्यायन्केशांस्तत्र परित्यजेत् ॥
समुत्तार्य ततः केशान्भूयः स्नानं समाचरेत्
yatkiṃcitkurute pāpaṃ manuṣyo vṛttikarśitaḥ ||
tadeva parvatasute sarvaṃ keśeṣu tiṣṭhati
||5||यत्किंचित्कुरुते पापं मनुष्यो वृत्तिकर्शितः ॥
तदेव पर्वतसुते सर्वं केशेषु तिष्ठति
tasmātsarvaprayatnena keśāṃstatra vinikṣipet ||
tadeva somanāthāgre kṛtvā tu dviguṇaṃ phalam
||6||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन केशांस्तत्र विनिक्षिपेत् ॥
तदेव सोमनाथाग्रे कृत्वा तु द्विगुणं फलम्
agnitīrthasamīpasthaṃ kaparddidvāramadhyagam ||
tatraiva dviguṇaṃ jñeyamanyatraikaguṇaṃ smṛtam
||7||अग्नितीर्थसमीपस्थं कपर्द्दिद्वारमध्यगम् ॥
तत्रैव द्विगुणं ज्ञेयमन्यत्रैकगुणं स्मृतम्
kṣurakarma na śastaṃ syādyoṣitāṃ tu varānane ||
sabhartṛkāṇāṃ tatraiva vidhiṃ tāsāṃ śṛṇuṣva me
||8||क्षुरकर्म न शस्तं स्याद्योषितां तु वरानने ॥
सभर्तृकाणां तत्रैव विधिं तासां शृणुष्व मे
sarvānkeśānsamuddhṛtya cchedayedaṃguladvayam ||
tato devānvidhānena tarppayetpitṛdevatāḥ
||9||सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् ॥
ततो देवान्विधानेन तर्प्पयेत्पितृदेवताः
muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ
||10||मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः
gaṃgāyāṃ bhāskare kṣetre mātāpitrorgurau mṛte ||
ādhāne somapāne ca vapanaṃ saptasu smṛtam
||11||गंगायां भास्करे क्षेत्रे मातापित्रोर्गुरौ मृते ॥
आधाने सोमपाने च वपनं सप्तसु स्मृतम्
aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret ||
nāsau tatphalamāpnoti vapanādyacca labhyate
||12||अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत् ॥
नासौ तत्फलमाप्नोति वपनाद्यच्च लभ्यते
vinā mantreṇa yastatra devi snānaṃ samācaret ||
samāpnoti kvacicchreyo muktvaikaṃ parvavāsaram
||13||विना मन्त्रेण यस्तत्र देवि स्नानं समाचरेत् ॥
समाप्नोति क्वचिच्छ्रेयो मुक्त्वैकं पर्ववासरम्
vinā maṃtraṃ vinā parva kṣurakarma vinā naraiḥ ||
kuśāgreṇāpi deveśi na spraṣṭavyo mahodadhiḥ
||14||विना मंत्रं विना पर्व क्षुरकर्म विना नरैः ॥
कुशाग्रेणापि देवेशि न स्प्रष्टव्यो महोदधिः
evaṃ snātvā vidhānena dattvā'rghyaṃ ca mahodadhau ||
saṃpūjya puṣpagaṃdhaiśca vastraiḥ puṇyānulepanaiḥ
||15||एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वाऽर्घ्यं च महोदधौ ॥
संपूज्य पुष्पगंधैश्च वस्त्रैः पुण्यानुलेपनैः
hiraṇmayaṃ yathāśaktyā nikṣipettatra kaṃkaṇam
||16||हिरण्मयं यथाशक्त्या निक्षिपेत्तत्र कंकणम्
evaṃ kṛtvā vidhānaṃ tu sparśayellavaṇodadhim ||
mantreṇānena deveśi tataḥ sāṃnidhyatāṃ vrajet
||17||एवं कृत्वा विधानं तु स्पर्शयेल्लवणोदधिम् ॥
मन्त्रेणानेन देवेशि ततः सांनिध्यतां व्रजेत्
oṃ namo viṣṇuguptāya viṣṇurūpāya te namaḥ ||
sāṃnidhye bhava deveśa sāgare lavaṇāmbhasi
||18||ॐ नमो विष्णुगुप्ताय विष्णुरूपाय ते नमः ॥
सांनिध्ये भव देवेश सागरे लवणाम्भसि
agniśca reto mṛḍayā ca deho retodhā viṣṇuramṛtasya nābhiḥ ||
etadbruvanpārvati satyavākyaṃ tato'vagāhettu patiṃ nadīnām
||19||अग्निश्च रेतो मृडया च देहो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः ॥
एतद्ब्रुवन्पार्वति सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत्तु पतिं नदीनाम्
oṃ namo ratnagarbhāya mantreṇānena bhāmini ||
kaṃkaṇaṃ prakṣipettatra tataḥ snāyādyadṛcchayā
||20||ॐ नमो रत्नगर्भाय मन्त्रेणानेन भामिनि ॥
कंकणं प्रक्षिपेत्तत्र ततः स्नायाद्यदृच्छया
tataśca tarpayeddevānmanuṣyāṃśca pitāmahān ||
tilamiśreṇa toyena samyakchraddhāsamanvitaḥ
||21||ततश्च तर्पयेद्देवान्मनुष्यांश्च पितामहान् ॥
तिलमिश्रेण तोयेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
ājanmaśatasāhasraṃ yatpāpaṃ kurute naraḥ ||
sakṛtsnātvā vyapoheta sāgare lavaṇāmbhasi
||22||आजन्मशतसाहस्रं यत्पापं कुरुते नरः ॥
सकृत्स्नात्वा व्यपोहेत सागरे लवणाम्भसि
vṛṣabhastatra dātavyaḥ pravṛtte kṣurakarmaṇi ||
ātmaprakṛtidānaṃ ca pītavastraṃ tathaiva ca
||23||वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्षुरकर्मणि ॥
आत्मप्रकृतिदानं च पीतवस्त्रं तथैव च
anena vidhinā tatra samyaksnānaṃ samācaret ||
sparśayedvāḍavaṃ tejaścānyathā doṣabhāgbhavet
||24||अनेन विधिना तत्र सम्यक्स्नानं समाचरेत् ॥
स्पर्शयेद्वाडवं तेजश्चान्यथा दोषभाग्भवेत्
varaḥ śāpaśca tasyāyaṃ purā datto yathā dvijaiḥ
||25||वरः शापश्च तस्यायं पुरा दत्तो यथा द्विजैः
devyuvāca
kutra kutra mahādeva jalasnānādviśudhyati ||
kimarthaṃ sāgare doṣaḥ prāpyate kautukaṃ mahat
||26||कुत्र कुत्र महादेव जलस्नानाद्विशुध्यति ॥
किमर्थं सागरे दोषः प्राप्यते कौतुकं महत्
yatra gaṃgādayaḥ sarvā nadyo viśrāṃtimāgatāḥ ||
yatra viṣṇuḥ svayaṃ śete yatra lakṣmīḥ svayaṃ sthitā
||27||यत्र गंगादयः सर्वा नद्यो विश्रांतिमागताः ॥
यत्र विष्णुः स्वयं शेते यत्र लक्ष्मीः स्वयं स्थिता
kimarthaṃ varaśāpaṃ tu tasya dattaṃ dvijaiḥ purā ||
sarvaṃ vistarato brūhi mahānme saṃśayo'tra vai
||28||किमर्थं वरशापं तु तस्य दत्तं द्विजैः पुरा ॥
सर्वं विस्तरतो ब्रूहि महान्मे संशयोऽत्र वै
īśvara uvāca
dīrghasatraṃ purā devi prārabdhaṃ surasattamaiḥ ||
prabhāsaṃ tīrthamāsādya samyakchraddhā samanvitaiḥ
||29||दीर्घसत्रं पुरा देवि प्रारब्धं सुरसत्तमैः ॥
प्रभासं तीर्थमासाद्य सम्यक्छ्रद्धा समन्वितैः
tataḥ satrāvasāne tu dattvā dānamanekadhā ||
sarvasvaṃ brāhmaṇendrāṇāṃ prabhāsakṣetravāsinām
||30||ततः सत्रावसाने तु दत्त्वा दानमनेकधा ॥
सर्वस्वं ब्राह्मणेन्द्राणां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्
tāvadanye dvijāstatra dakṣiṇārthaṃ samāgatāḥ ||
deśīyāstatra vāstavyāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
||31||तावदन्ये द्विजास्तत्र दक्षिणार्थं समागताः ॥
देशीयास्तत्र वास्तव्याः शतशोऽथ सहस्रशः
prārthanābhaṅgabhītāśca tato devāḥ savāsavāḥ ||
praṇaṣṭāstānsurāndṛṣṭvā brāhmaṇāścānuvavrajuḥ
||32||प्रार्थनाभङ्गभीताश्च ततो देवाः सवासवाः ॥
प्रणष्टास्तान्सुरान्दृष्ट्वा ब्राह्मणाश्चानुवव्रजुः
khecaratvaṃ purā devi hyāsīdagrabhuvāṃ mahat ||
tena yāṃti drutaṃ sarve yatra yatra surālayāḥ
||33||खेचरत्वं पुरा देवि ह्यासीदग्रभुवां महत् ॥
तेन यांति द्रुतं सर्वे यत्र यत्र सुरालयाः
evaṃ sarvatragāmitvaṃ teṣāṃ vīkṣya divaukasaḥ ||
praviṣṭāḥ sāgaraṃ bhītā ūcurvākyaṃ ca taṃ punaḥ
||34||एवं सर्वत्रगामित्वं तेषां वीक्ष्य दिवौकसः ॥
प्रविष्टाः सागरं भीता ऊचुर्वाक्यं च तं पुनः
śaraṇaṃ te vayaṃ prāptā brāhmaṇebhyo bhayaṃ gatāḥ ||
nāsti vittaṃ ca dānārthaṃ tasmādrakṣa mahodadhe
||35||शरणं ते वयं प्राप्ता ब्राह्मणेभ्यो भयं गताः ॥
नास्ति वित्तं च दानार्थं तस्माद्रक्ष महोदधे
ekataḥ kratavaḥ sarve samāptavaradakṣiṇāḥ ||
ekato bhayabhītasya prāṇinaḥ prāṇarakṣaṇam ||
viśeṣataśca devānāṃ rakṣaṇaṃ bahupuṇyadam
||36||एकतः क्रतवः सर्वे समाप्तवरदक्षिणाः ॥
एकतो भयभीतस्य प्राणिनः प्राणरक्षणम् ॥
विशेषतश्च देवानां रक्षणं बहुपुण्यदम्
samudra uvāca
brāhmaṇebhyo na bhīḥ kāryā kathaṃcitsurasattamāḥ ||
ahaṃ vo rakṣayiṣyāmi praviśadhvaṃ mamodare
||37||ब्राह्मणेभ्यो न भीः कार्या कथंचित्सुरसत्तमाः ॥
अहं वो रक्षयिष्यामि प्रविशध्वं ममोदरे
tataste vibudhāḥ sarve tasya vākyena harṣitāḥ ||
praviṣṭā gahvarāṃ kukṣiṃ tasyaiva bhaya varjjitāḥ
||38||ततस्ते विबुधाः सर्वे तस्य वाक्येन हर्षिताः ॥
प्रविष्टा गह्वरां कुक्षिं तस्यैव भय वर्ज्जिताः
samudro'pi mahatkṛtvā nijarūpaṃ ca bhūriśaḥ ||
jalajāñjīvasaṃghātāndhṛtvā tīrasamīpataḥ
||39||समुद्रोऽपि महत्कृत्वा निजरूपं च भूरिशः ॥
जलजाञ्जीवसंघातान्धृत्वा तीरसमीपतः
tataścakra upāyaṃ sa brāhmaṇānāṃ nipātane ||
matsyānāmāmiṣaṃ paktvā mahānnena ca gopitam
||40||ततश्चक्र उपायं स ब्राह्मणानां निपातने ॥
मत्स्यानामामिषं पक्त्वा महान्नेन च गोपितम्
athovāca dvijānsarvānpraṇipatya kṛtāṃjaliḥ ||
prasādaḥ kriyatāṃ viprā muhūrttaṃ mama sāṃpratam
||41||अथोवाच द्विजान्सर्वान्प्रणिपत्य कृतांजलिः ॥
प्रसादः क्रियतां विप्रा मुहूर्त्तं मम सांप्रतम्
ātithyagrahaṇādeva dīnasya praṇatasya ca ||
yuṣmadarthaṃ mayā samyagetatpākaṃ samāvṛtam ||
kriyatāṃ bhojanaṃ bhūyo gaṃtavyamanu nākinām
||42||आतिथ्यग्रहणादेव दीनस्य प्रणतस्य च ॥
युष्मदर्थं मया सम्यगेतत्पाकं समावृतम् ॥
क्रियतां भोजनं भूयो गंतव्यमनु नाकिनाम्
atha te brāhmaṇā matvā samudraṃ śraddhayānvitam ||
bāḍhamityeva taṃ procya bubhujuḥ svarṇabhājane
||43||अथ ते ब्राह्मणा मत्वा समुद्रं श्रद्धयान्वितम् ॥
बाढमित्येव तं प्रोच्य बुभुजुः स्वर्णभाजने
na vyajānaṃta tanmāṃsaṃ guptaṃ svādu kṣudhārdditāḥ
||44||न व्यजानंत तन्मांसं गुप्तं स्वादु क्षुधार्द्दिताः
tatastṛptāśca te viprā brāhmaṇā vigatakṣudhaḥ ||
āśīrvādaṃ daduḥ sarve brāhmaṇāḥ śaṃsita vratāḥ
||45||ततस्तृप्ताश्च ते विप्रा ब्राह्मणा विगतक्षुधः ॥
आशीर्वादं ददुः सर्वे ब्राह्मणाः शंसित व्रताः
bhojanāṃto brāhmaṇānāṃ prāṇāṃtaḥ kṣatrajanmanām ||
āśīviṣāṇāṃ sarpāṇāṃ kopo jñeyo mṛtāvadhiḥ ||
prerayāmāsa devānvai gamyatāmityuvāca tān
||46||भोजनांतो ब्राह्मणानां प्राणांतः क्षत्रजन्मनाम् ॥
आशीविषाणां सर्पाणां कोपो ज्ञेयो मृतावधिः ॥
प्रेरयामास देवान्वै गम्यतामित्युवाच तान्
tato devāḥ sagaṃdharvā gacchaṃtaḥ śīghragā viyat ||
gacchatastāṃstato dṛṣṭvā brāhmaṇāstatra vaṃditā
||47||ततो देवाः सगंधर्वा गच्छंतः शीघ्रगा वियत् ॥
गच्छतस्तांस्ततो दृष्ट्वा ब्राह्मणास्तत्र वंदिता
dakṣiṇārthaṃ samutpetuḥ surānuddiśya pṛṣṭhataḥ
||48||दक्षिणार्थं समुत्पेतुः सुरानुद्दिश्य पृष्ठतः
tataḥ prapatitā bhūmau dvijāste sahasā punaḥ ||
abhakṣyabhakṣaṇātte vai brāhmaṇā māṃsabhakṣaṇāt
||49||ततः प्रपतिता भूमौ द्विजास्ते सहसा पुनः ॥
अभक्ष्यभक्षणात्ते वै ब्राह्मणा मांसभक्षणात्
niṣkṛtiṃ tāṃ parijñāya samudrasya ruṣānvitāḥ ||
daduḥ śāpaṃ mahādevi raudraṃ raudravapurddharāḥ
||50||निष्कृतिं तां परिज्ञाय समुद्रस्य रुषान्विताः ॥
ददुः शापं महादेवि रौद्रं रौद्रवपुर्द्धराः
yasmādabhakṣyaṃ māṃsaṃ vai brāhmaṇānāṃ paraṃ smṛtam ||
tvayopahṛtamasmākaṃ suguptaṃ bhakṣyasaṃyutam
||51||यस्मादभक्ष्यं मांसं वै ब्राह्मणानां परं स्मृतम् ॥
त्वयोपहृतमस्माकं सुगुप्तं भक्ष्यसंयुतम्
ekataḥ sarvamāṃsāni matsyamāṃsaṃ tathaikataḥ ||
ekataḥ sarvapāpāni paradārāstathaikataḥ
||52||एकतः सर्वमांसानि मत्स्यमांसं तथैकतः ॥
एकतः सर्वपापानि परदारास्तथैकतः
evaṃ vayaṃ vijānanto yadi māṃsasya dūṣaṇam ||
tathāpi vaṃcitāḥ sarve aparīkṣitakāriṇaḥ
||53||एवं वयं विजानन्तो यदि मांसस्य दूषणम् ॥
तथापि वंचिताः सर्वे अपरीक्षितकारिणः
yasmātpāpamate krūraṃ tvayā vai vañcitā vayam ||
māṃsasya bhakṣaṇāttasmādapeyastvaṃ bhaviṣyasi
||54||यस्मात्पापमते क्रूरं त्वया वै वञ्चिता वयम् ॥
मांसस्य भक्षणात्तस्मादपेयस्त्वं भविष्यसि
aspṛśyastvaṃ dvijeṃdrāṇāmanyeṣāṃ ca nṛṇāṃ bhuvi ||
tavodakena ye marttyāḥ kariṣyaṃti kubuddhayaḥ
||55||अस्पृश्यस्त्वं द्विजेंद्राणामन्येषां च नृणां भुवि ॥
तवोदकेन ये मर्त्त्याः करिष्यंति कुबुद्धयः
snānaṃ te narakaṃ ghoraṃ prayāsyaṃti na saṃśayaḥ ||
kṛtaghnānāṃ ca ye lokā ye lokāḥ pāpakarmiṇām
||56||स्नानं ते नरकं घोरं प्रयास्यंति न संशयः ॥
कृतघ्नानां च ये लोका ये लोकाः पापकर्मिणाम्
tāṃstavodaka saṃsparśāllapsyaṃte mānavā bhuvi
||57||तांस्तवोदक संस्पर्शाल्लप्स्यंते मानवा भुवि
īśvara uvāca
evaṃ śaptaḥ samudrastairbrāhmaṇairvaravarṇini ||
tato varṣasahasraṃ tu hyaspṛśyaḥ saṃbabhūva ha
||58||एवं शप्तः समुद्रस्तैर्ब्राह्मणैर्वरवर्णिनि ॥
ततो वर्षसहस्रं तु ह्यस्पृश्यः संबभूव ह
tatastrāsākulo bhūtvā sarvāṃstānidamabravīt ||
devakāryamidaṃ viprā mayā kṛtamabuddhinā
||59||ततस्त्रासाकुलो भूत्वा सर्वांस्तानिदमब्रवीत् ॥
देवकार्यमिदं विप्रा मया कृतमबुद्धिना
bubhūṣatā paraṃ dharmaṃ śaraṇāgatasaṃbhavam ||
kāmātkrodhādbhayāllobhādyastyajeccharaṇāgatam
||60||बुभूषता परं धर्मं शरणागतसंभवम् ॥
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्यस्त्यजेच्छरणागतम्
satyādvāpi sa vijñeyo mahāpātakakārakaḥ ||
yuṣmadbhītyā samāyātāḥ svargiṇaḥ śaraṇaṃ mama
||61||सत्याद्वापि स विज्ञेयो महापातककारकः ॥
युष्मद्भीत्या समायाताः स्वर्गिणः शरणं मम
te mayā rakṣitāḥ samyagyathāśaktyā hyupāyataḥ ||
śoṣayiṣye'hamātmānaṃ yasmācchaptaḥ prakopataḥ
||62||ते मया रक्षिताः सम्यग्यथाशक्त्या ह्युपायतः ॥
शोषयिष्येऽहमात्मानं यस्माच्छप्तः प्रकोपतः
bhavadbhirnotsahe sthātuṃ janasparśavinākṛtaḥ ||
evamuktvā tato devi samudraḥ saritāṃpatiḥ ||
ātmānaṃ śoṣayāmāsa duḥkhena mahatā sthitaḥ
||63||भवद्भिर्नोत्सहे स्थातुं जनस्पर्शविनाकृतः ॥
एवमुक्त्वा ततो देवि समुद्रः सरितांपतिः ॥
आत्मानं शोषयामास दुःखेन महता स्थितः
tato devagaṇāḥ sarve sthalākāraṃ mahārṇavam ||
śanaiḥśanaiḥ prapaśyaṃto bhayena mahatā'nvitāḥ
||64||ततो देवगणाः सर्वे स्थलाकारं महार्णवम् ॥
शनैःशनैः प्रपश्यंतो भयेन महताऽन्विताः
ūcurgatvā tu lokeśaṃ devadevaṃ pitāmaham ||
asmatkṛte dvijaiḥ śaptaḥ sāgaro brāhmaṇottamaiḥ
||65||ऊचुर्गत्वा तु लोकेशं देवदेवं पितामहम् ॥
अस्मत्कृते द्विजैः शप्तः सागरो ब्राह्मणोत्तमैः
sa śoṣayati cātmānaṃ duḥkhena mahatānvitaḥ ||
samudrājjalamādāya pravarṣaṃti balāhakāḥ
||66||स शोषयति चात्मानं दुःखेन महतान्वितः ॥
समुद्राज्जलमादाय प्रवर्षंति बलाहकाः
tataḥ saṃjāyate sasyaṃ sasyādyajñā bhavaṃti ca ||
yajñaiḥ saṃjāyate tṛptiḥ sarveṣāṃ tridivaukasām
||67||ततः संजायते सस्यं सस्याद्यज्ञा भवंति च ॥
यज्ञैः संजायते तृप्तिः सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
evaṃ tasya vināśena nāśo'smākaṃ bhaviṣyati ||
tasmāttvaṃ rakṣa taṃ gatvā yathā śoṣaṃ na gacchati
||68||एवं तस्य विनाशेन नाशोऽस्माकं भविष्यति ॥
तस्मात्त्वं रक्ष तं गत्वा यथा शोषं न गच्छति
yathā tuṣyaṃti viprāste tathā nītirvidhīyatām
||69||यथा तुष्यंति विप्रास्ते तथा नीतिर्विधीयताम्
devānāṃ vacanādbrahmā gatvā sāgarasannidhau ||
samudrārthe yayāce tānbrāhmaṇānkṣetravāsinaḥ
||70||देवानां वचनाद्ब्रह्मा गत्वा सागरसन्निधौ ॥
समुद्रार्थे ययाचे तान्ब्राह्मणान्क्षेत्रवासिनः
brahmovāca
prasādaḥ kriyatāmasya sāgarasya dvijottamāḥ ||
yathā pavitratāṃ yāti madvākyātkriyatāṃ tathā
||71||प्रसादः क्रियतामस्य सागरस्य द्विजोत्तमाः ॥
यथा पवित्रतां याति मद्वाक्यात्क्रियतां तथा
pradāsyati sa yuṣmabhyaṃ ratnāni vividhāni ca
||72||प्रदास्यति स युष्मभ्यं रत्नानि विविधानि च
yūyaṃ bhaviṣyathātyaṃtaṃ bhūmidevā iti kṣitau ||
nāmnā madvacanānnūnaṃ satyametanmayoditam ||
brāhmaṇā ūcuḥ ||
nānyathā kartumicchāmastava vākyaṃ jagatpate ||
na ca mithyā''tmano vākyaṃ pramāṇaṃ cātra vai bhavān
||74||यूयं भविष्यथात्यंतं भूमिदेवा इति क्षितौ ॥
नाम्ना मद्वचनान्नूनं सत्यमेतन्मयोदितम् ॥
ब्राह्मणा ऊचुः ॥
नान्यथा कर्तुमिच्छामस्तव वाक्यं जगत्पते ॥
न च मिथ्याऽऽत्मनो वाक्यं प्रमाणं चात्र वै भवान्
tanno vākyātsuraśreṣṭha hitaṃ vā yadi vāhitam ||
paraṃ syājjagatāṃ śreyaḥ sarveṣāṃ ca divaukasām ||
tathā kuru jagannātha asmākaṃ hitakāraṇam
||76||तन्नो वाक्यात्सुरश्रेष्ठ हितं वा यदि वाहितम् ॥
परं स्याज्जगतां श्रेयः सर्वेषां च दिवौकसाम् ॥
तथा कुरु जगन्नाथ अस्माकं हितकारणम्
athovāca nadīnāthaṃ brahmā lokapitāmahaḥ ||
mā śoṣaya tvamātmānaṃ hitaṃ vākyaṃ śṛṇuṣva me
||76||अथोवाच नदीनाथं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
मा शोषय त्वमात्मानं हितं वाक्यं शृणुष्व मे
nānyathā śakyate karttuṃ dvijānāṃ vacanaṃ hi tat ||
brāhmaṇāḥ kupitā nūnaṃ bhasmīkuryuḥ svatejasā
||77||नान्यथा शक्यते कर्त्तुं द्विजानां वचनं हि तत् ॥
ब्राह्मणाः कुपिता नूनं भस्मीकुर्युः स्वतेजसा
devānkuryuradevāṃśca tasmāttānnaiva kopayet ||
yasmādeva tava sparśastridhā medhyo bhaviṣyati
||78||देवान्कुर्युरदेवांश्च तस्मात्तान्नैव कोपयेत् ॥
यस्मादेव तव स्पर्शस्त्रिधा मेध्यो भविष्यति
parvakāle ca saṃprāpte nadīnāṃ ca samāgame ||
setubaṃdhe tathā siṃdhau tīrtheṣvanyeṣu saṃyutaḥ
||79||पर्वकाले च संप्राप्ते नदीनां च समागमे ॥
सेतुबंधे तथा सिंधौ तीर्थेष्वन्येषु संयुतः
ityevamādisarveṣu madhye'nyatra na karmaṇi ||
yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam ||
tatphalaṃ tava toyasya sparśādeva bhaviṣyati
||80||इत्येवमादिसर्वेषु मध्येऽन्यत्र न कर्मणि ॥
यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् ॥
तत्फलं तव तोयस्य स्पर्शादेव भविष्यति
gayāśrāddhe tu yatpuṇyaṃ gograhe maraṇena ca ||
tatphalaṃ tava toyasya sparśādeva bhaviṣyati
||81||गयाश्राद्धे तु यत्पुण्यं गोग्रहे मरणेन च ॥
तत्फलं तव तोयस्य स्पर्शादेव भविष्यति
apeyastvaṃ tathā bhāvi svādamātreṇa kevalam ||
gaṃḍūṣamapi pītaṃ ca toyasyāśubhanāśanam
||82||अपेयस्त्वं तथा भावि स्वादमात्रेण केवलम् ॥
गंडूषमपि पीतं च तोयस्याशुभनाशनम्
bhaviṣyati nṛṇāṃ loke tava saukhyavivarddhanam ||
pitṝṇāṃ tava toyena yaḥ kariṣyati tarpaṇam ||
pūrvoktena vidhānena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||93||भविष्यति नृणां लोके तव सौख्यविवर्द्धनम् ॥
पितॄणां तव तोयेन यः करिष्यति तर्पणम् ॥
पूर्वोक्तेन विधानेन तस्य पुण्यफलं शृणु
yāvattvaṃ tiṣṭhase loke yāvaccadrārkatārakāḥ ||
tavodakāmṛtaistṛptāstāvatsthāsyaṃti pūrvajāḥ
||84||यावत्त्वं तिष्ठसे लोके यावच्चद्रार्कतारकाः ॥
तवोदकामृतैस्तृप्तास्तावत्स्थास्यंति पूर्वजाः
māghe māsi ca yaḥ snāyānnairaṃtaryeṇa bhāvitaḥ ||
pauṃḍarīkaphalaṃ tasya divasedivase bhavet
||89||माघे मासि च यः स्नायान्नैरंतर्येण भावितः ॥
पौंडरीकफलं तस्य दिवसेदिवसे भवेत्
yātrāyāmathavānyatra parvakāle śaśigrahe ||
atra snāsyati yaḥ samyaksāgare lavaṇāṃbhasi ||
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpsyati mānavaḥ
||86||यात्रायामथवान्यत्र पर्वकाले शशिग्रहे ॥
अत्र स्नास्यति यः सम्यक्सागरे लवणांभसि ॥
अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्स्यति मानवः
śrīsomeśasamudrasya aṃtare ye mṛtā narāḥ ||
pāpino'pi gamiṣyaṃti svargaṃ nirdhūtakalmaṣāḥ
||87||श्रीसोमेशसमुद्रस्य अंतरे ये मृता नराः ॥
पापिनोऽपि गमिष्यंति स्वर्गं निर्धूतकल्मषाः
evaṃ bhaviṣyati sadā tava madvacanādvibho ||
prayacchasva dvijeṃdrāṇāṃ ratnāni vividhāni ca
||88||एवं भविष्यति सदा तव मद्वचनाद्विभो ॥
प्रयच्छस्व द्विजेंद्राणां रत्नानि विविधानि च
tena tuṣṭā varaṃ bhūyaḥ pradāsyaṃti tavepsitam
||89||तेन तुष्टा वरं भूयः प्रदास्यंति तवेप्सितम्
īśvara uvāca
pitāmahavacaḥ śrutvā bāḍhamityeva sāgaraḥ ||
brāhmaṇebhyaḥ suratnāni dadau śraddhā samanvitaḥ
||90||पितामहवचः श्रुत्वा बाढमित्येव सागरः ॥
ब्राह्मणेभ्यः सुरत्नानि ददौ श्रद्धा समन्वितः
brāhmaṇairbrahmaṇo vākyamaśeṣaṃ samanuṣṭhitam ||
kṣurakarma tathā kṛtvā snānaṃ sarve'pi cakrire
||91||ब्राह्मणैर्ब्रह्मणो वाक्यमशेषं समनुष्ठितम् ॥
क्षुरकर्म तथा कृत्वा स्नानं सर्वेऽपि चक्रिरे
evaṃ pavitratāṃ prāptastīrthatvaṃ lava ṇodadhiḥ ||
tasya madhye mahādevi liṃgānāṃ paṃcakoṭayaḥ
||92||एवं पवित्रतां प्राप्तस्तीर्थत्वं लव णोदधिः ॥
तस्य मध्ये महादेवि लिंगानां पंचकोटयः
asminmanvaṃtare devi adṛśyāḥ sāgare kṛtāḥ ||
agnikuṇḍaṃ ca tatraiva tathānyatpadmakaṃ saraḥ
||93||अस्मिन्मन्वंतरे देवि अदृश्याः सागरे कृताः ॥
अग्निकुण्डं च तत्रैव तथान्यत्पद्मकं सरः
madhye tu prāvṛtaṃ sarvamasminmanvaṃtare priye ||
cakramainākayormadhye diśi dakṣiṇamucyate
||94||मध्ये तु प्रावृतं सर्वमस्मिन्मन्वंतरे प्रिये ॥
चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिशि दक्षिणमुच्यते
śātakumbhamaye kumbhe dhanuṣāyutavistṛte ||
tatra kuṃbhasya madhyastho vaḍavānalasaṃjñitaḥ
||95||शातकुम्भमये कुम्भे धनुषायुतविस्तृते ॥
तत्र कुंभस्य मध्यस्थो वडवानलसंज्ञितः
sūcīvaktro mahākāyaḥ sa jalaṃ pibate sadā ||
etadaṃtaramāsādya agnitīrthaṃ pracakṣate
||96||सूचीवक्त्रो महाकायः स जलं पिबते सदा ॥
एतदंतरमासाद्य अग्नितीर्थं प्रचक्षते
tasya madhye mahāsāraṃ vāḍavaṃ yatra vai mukham ||
śrīsomeśāddakṣiṇato dhanvaṃtaraśatāvadhi ||
uttarānmānasātpūrvaṃ yāvadeva kṛtasmaram
||97||तस्य मध्ये महासारं वाडवं यत्र वै मुखम् ॥
श्रीसोमेशाद्दक्षिणतो धन्वंतरशतावधि ॥
उत्तरान्मानसात्पूर्वं यावदेव कृतस्मरम्
etadgopyaṃ varārohe na deyaṃ yasya kasyacit ||
brahmaghnopi viśudhyeta śrutvaitannātra saṃśayaḥ
||98||एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् ॥
ब्रह्मघ्नोपि विशुध्येत श्रुत्वैतन्नात्र संशयः
evaṃ śāpo varo dattaḥ sāgarasya yathā dvijaiḥ ||
pūrvaṃ ruṣṭaistatastuṣṭaistatsarvaṃ kathitaṃ mayā
||99||एवं शापो वरो दत्तः सागरस्य यथा द्विजैः ॥
पूर्वं रुष्टैस्ततस्तुष्टैस्तत्सर्वं कथितं मया
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye samudasyāpeyatākāraṇa varṇanaṃnāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 ||