kāmakuṇḍamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
evaṃ vidhvaṃsite yajñe gatāste brāhmaṇā gṛham ||
aprāptakāmanā devi ye cānye tatra vai gatāḥ
||1||एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् ॥
अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः
haro'pi vigatāmarṣaḥ kailāsaṃ parvataṃ gataḥ
||2||हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः
etasminneva kāle tu tārakonāma dānavaḥ ||
utpannaḥ sa mahābāhurdevānāṃ baladarpahā
||3||एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः ॥
उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा
tena indrādikānsarvānsurāñjitvā mahāhave ||
svargaḥ svairvyāpito devi brahmalokaṃ tato gatāḥ ||
ūcuḥ surā duḥkhayuktā brahmāṇaṃ parvatātmaje
||4||तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे ॥
स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः ॥
ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे
tārakeṇa suraśreṣṭha svargānnirvāsitā vayam ||
svayamindraḥ samabhavadvasavo'nye tathā kṛtāḥ
||5||तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् ॥
स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः
rudrāḥ sādhyāstathā viśve aśvinau marutastathā ||
ādityāśca vadhopāyaṃ tasmādvada pitāmaha
||6||रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा ॥
आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह
brahmovāca
avadhyaḥ sa tu sarveṣāṃ devānāmiti me matiḥ ||
ṛte tu śāṃkaraṃ tejo nānyena vinipātyate ||
tasmādgacchata bhadraṃ vo devadevaṃ maheśvaram
||7||अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः ॥
ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते ॥
तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्
tasya bhāryā mṛtā pūrvaṃ jātā himavato gṛhe ||
tasyāṃ ca jāyate putraḥ sa haniṣyati tārakam ||
tasmātprasādayadhvaṃ vai tadarthaṃ śūlapāṇinam
||8||तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे ॥
तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् ॥
तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्
tato devaiḥ samādiṣṭaḥ kāmadevo varānane ||
mṛtabhāryaṃ haraṃ gatvā tataḥ pīḍaya sāyakaiḥ
||9||ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने ॥
मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः
yenāsau kāmasaṃtapto bhāryārthaṃ yatnavānbhavet ||
6 ayaṃ gacchatu te bhrātā vasaṃtaśca manoharaḥ
||10||येनासौ कामसंतप्तो भार्यार्थं यत्नवान्भवेत् ॥
६ अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः
sa tatheti pratijñāya kailāsaṃ parvataṃ gataḥ ||
tato dṛṣṭvā mahādevaḥ kāmadevaṃ dhṛtāyudham
||11||स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः ॥
ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्
vasantasahitaṃ devi rudro'ndhakaniṣūdanaḥ ||
gaṃgādvāramanuprāpya apaśyadyāvadagrataḥ
||12||वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः ॥
गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः
dattāyudhaṃ kāmadevaṃ dudruve sa bhayātpunaḥ ||
tato vārāṇasīṃ gatvā naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā
||13||दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः ॥
ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा
śrīkaṃṭhaṃ rudrakoṭiṃ ca kurukṣetraṃ gayāṃ tathā ||
jvālāmārgaṃ prayāgaṃ ca viśālāmarbudaṃ śubham
||14||श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा ॥
ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्
bahūnvarṣagaṇānevaṃ bhramansa dharaṇītale ||
kāmadevabhayāddevi devadevo maheśvaraḥ
||15||बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले ॥
कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः
avaikṣata tadā kāmaṃ visphārya nayanaṃ tadā ||
tṛtīyaṃ devadeveśi devadevastrilocanaḥ
||16||अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा ॥
तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः
tasya taṃ vīkṣamāṇasya saṃjātāḥ pāvakārciṣaḥ ||
tābhiḥ sa dhanuṣā yukto bhasmasātsamapadyata
||17||तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः ॥
ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत
taṃ dagdhvā bhagavāñchaṃbhurgatvā roṣasya nirṇayam ||
nivāsamakarottatra kṣetre prābhāsike śubhe
||18||तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् ॥
निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
tasmindagdhe tadā kāme ratiḥ śokaparāyaṇā ||
vilalāpa suduḥkhārtā patibhaktiparāyaṇā
||19||तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा ॥
विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा
hā nāthanātha bhoḥ svāminkiṃ jahāsi pativratām ||
pativratāṃ patiprāṇāṃ kasmānmāṃ tyajasi prabho
||20||हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् ॥
पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो
evaṃ vilapatīṃ tāṃ tu vāguvācāśarīriṇī ||
mā tvaṃ ruda viśālākṣi punareva patistava
||21||एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी ॥
मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव
prasādāddevadevasya ucchvāsyati śivasya tu ||
etāṃ vācaṃ ratiḥ śrutvā tataḥ svasthā babhūva ha
||22||प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु ॥
एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह
tato devāḥ śivaṃ natvā prārthayāmāsurīśvari ||
kalatrasaṃgrahaṃ deva kuru kāryārthasaṃgrahe
||23||ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि ॥
कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे
eṣa kāmastvayā dagdhaḥ krodhena mahatā svayam ||
vinā tena vibho naṣṭā sṛṣṭirvai dharaṇītale
||24||एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् ॥
विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले
bhagavānuvāca
eṣa kāmo mayā dagdhaḥ krodhena surasattamāḥ ||
tasmādanaṃga evaiṣa prajāsu pracariṣyati ||
tadvīryastatprabhāvaśca vinā dehaṃ bhaviṣyati
||25||एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः ॥
तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति ॥
तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति
devā ūcuḥ
bhagavankuru pūrvaṃ tvaṃ saṃsmarasva ratīśvaram ||
hitāya sarva lokānāṃ yathā naḥ pratyayo bhavet
||26||भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् ॥
हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्
tataḥ sa smṛtavānkāmaṃ svayaṃ devo maheśvaraḥ ||
tatastacchāśvataṃ liṃgaṃ samuttasthau mahītale
||27||ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः ॥
ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले
kṛtasmaraḥ punastatra anaṃgo balavāṃstathā ||
tenoḍhā śailajā tena śaṃkareṇa mahātmanā
||28||कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा ॥
तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना
jātaḥ skandaḥ suraśreṣṭhastārako yena sūditaḥ ||
patitenaiva liṃgena yasmāccaiva kṛtasmaraḥ
||29||जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः ॥
पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः
tasmātkṛtasmaro loke kīrtyate sa mahītale ||
taṃ dṛṣṭvā na jaḍo nāṃdho nāsukhī na ca durbhagaḥ ||
jāyate tu kadā martyo na daridro na rogavān
||30||तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले ॥
तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः ॥
जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्
evaṃ te sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
dagdho yathā smaraḥ pūrvaṃ punarvīryānvitaḥ sthitaḥ
||31||एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः
īśvara uvāca
tatraiva saṃsthitaṃ kuṇḍaṃ dakṣiṇena kṛtasmarāt ||
kāmakuṃḍeti vai nāma yatrodbhūtaḥ punaḥ smaraḥ
||32||तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् ॥
कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः
anaṃgarūpī devyatra snānādvai rūpavānbhavet ||
ikṣavastatra vai deyāḥ suvarṇaṃ gāstathaiva ca ||
vastrāṇi caiva vidhivadbrāhmaṇe vedapārage
||33||अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् ॥
इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च ॥
वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye kāmakuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāma dviśatatamo'dhyāyaḥ || 200 ||