puruṣottamatīrthapretatīrthamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi liṃgaṃ trailokyapūjitam ||
gātrotsargamiti khyātaṃ tasya dakṣiṇataḥ sthitam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम् ॥
गात्रोत्सर्गमिति ख्यातं तस्य दक्षिणतः स्थितम्
yatra gātraṃ parityaktaṃ balabhadreṇa dhīmatā ||
anyaiścaiva mahābhāgairyādavaistatra saṃyuge
||2||यत्र गात्रं परित्यक्तं बलभद्रेण धीमता ॥
अन्यैश्चैव महाभागैर्यादवैस्तत्र संयुगे
yatra te yādavāḥ kṣīṇā brahmaśāpabalāhinā ||
etatpuruṣottamaṃ kṣetraṃ samantāddhanuṣāṃ śatam
||3||यत्र ते यादवाः क्षीणा ब्रह्मशापबलाहिना ॥
एतत्पुरुषोत्तमं क्षेत्रं समन्ताद्धनुषां शतम्
yatra sākṣātsvayaṃ devi tiṣṭhate puruṣottamaḥ ||
tadeva vaiṣṇavaṃ kṣetraṃ kalau pātakanāśanam
||4||यत्र साक्षात्स्वयं देवि तिष्ठते पुरुषोत्तमः ॥
तदेव वैष्णवं क्षेत्रं कलौ पातकनाशनम्
rahasyaṃ paramaṃ devi tīrthānāṃ pravaraṃ hi tat ||
pūrvaṃ kṛtayuge devi pretatīrthaṃ ca saṃsmṛtam ||
kalau yuge tu saṃprāpte gātrotsargamiti tvabhūt
||5||रहस्यं परमं देवि तीर्थानां प्रवरं हि तत् ॥
पूर्वं कृतयुगे देवि प्रेततीर्थं च संस्मृतम् ॥
कलौ युगे तु संप्राप्ते गात्रोत्सर्गमिति त्वभूत्
ṛṇamocanapārśve tu madhye tu pāpamocanāt ||
etanmadhyaṃ samāśritya mṛtaḥ pāpairvimucyate
||6||ऋणमोचनपार्श्वे तु मध्ये तु पापमोचनात् ॥
एतन्मध्यं समाश्रित्य मृतः पापैर्विमुच्यते
tasya kiṃ varṇyate devi yatrānantaphalaṃ mahat ||
athamedhasahasrasya phalaṃ snātvā hyavāpyate
||7||तस्य किं वर्ण्यते देवि यत्रानन्तफलं महत् ॥
अथमेधसहस्रस्य फलं स्नात्वा ह्यवाप्यते
yatrāśvatthaṃ samāsādya samādhinyastamānasaḥ ||
mumoca dustyajānprāṇānbrahmadvāreṇa keśavaḥ
||8||यत्राश्वत्थं समासाद्य समाधिन्यस्तमानसः ॥
मुमोच दुस्त्यजान्प्राणान्ब्रह्मद्वारेण केशवः
tatra nārāyaṇaṃ sākṣādbalabhadraṃ ca rukmiṇīm ||
pūjayitvā vidhānena mucyate pātakatrayāt
||9||तत्र नारायणं साक्षाद्बलभद्रं च रुक्मिणीम् ॥
पूजयित्वा विधानेन मुच्यते पातकत्रयात्
tatra snātvā naro bhaktyā yaḥ saṃtarpayate pitṝn ||
pretatvātpitaro muktā bhavanti śrāddhadāyinaḥ
||10||तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः संतर्पयते पितॄन् ॥
प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवन्ति श्राद्धदायिनः
goghnaḥ surāpo durmedhā brahmahā gurutalpagaḥ ||
tatra snātvā naraḥ sadyo vipāpaḥ saṃprapadyate
||11||गोघ्नः सुरापो दुर्मेधा ब्रह्महा गुरुतल्पगः ॥
तत्र स्नात्वा नरः सद्यो विपापः संप्रपद्यते
bālye vayasi yatpāpaṃ vārddhake yauvane'pi vā ||
ajñānājjñānato vāpi yaḥ karoti naraḥ priye ||
tatra snātvā pramucyeta tīrthe gātrapramocane
||12||बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा ॥
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यः करोति नरः प्रिये ॥
तत्र स्नात्वा प्रमुच्येत तीर्थे गात्रप्रमोचने
tatra piṇḍapradānena pitṝṇāṃ jāyate parā ||
tṛptirvarṣaśataṃ yāvadetadāha purā hariḥ
||13||तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणां जायते परा ॥
तृप्तिर्वर्षशतं यावदेतदाह पुरा हरिः
yaḥ punaścānnadānaṃ tu tatra kuryātsamāhitaḥ ||
tasyānvaye'pi deveśi na preto jāyate naraḥ
||14||यः पुनश्चान्नदानं तु तत्र कुर्यात्समाहितः ॥
तस्यान्वयेऽपि देवेशि न प्रेतो जायते नरः
śrīdevyuvāca
pretatīrthamiti proktaṃ paścādgātravimocanam ||
vada me devadeveśa pretatīrthasya kāraṇam
||19||प्रेततीर्थमिति प्रोक्तं पश्चाद्गात्रविमोचनम् ॥
वद मे देवदेवेश प्रेततीर्थस्य कारणम्
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi pretatīrthasya kāraṇam ||
yacchrutvā mānavo bhaktyā muktaḥ syātsarvakilbiṣaiḥ
||16||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रेततीर्थस्य कारणम् ॥
यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
purā''sīdgautamonāma maharṣiḥ śaṃsitavrataḥ ||
bhṛgukalpātsamāyātaḥ kṣetre prābhāsike śubhe
||17||पुराऽऽसीद्गौतमोनाम महर्षिः शंसितव्रतः ॥
भृगुकल्पात्समायातः क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
ayane cottare puṇye śrīsomeśadidṛkṣayā ||
dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ snātvā tīrtheṣu kṛtsnaśaḥ
||18||अयने चोत्तरे पुण्ये श्रीसोमेशदिदृक्षया ॥
दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा तीर्थेषु कृत्स्नशः
sa gacchaṃstīrthayātrāyāṃ gātrotsargaṃ tato gataḥ
||19||स गच्छंस्तीर्थयात्रायां गात्रोत्सर्गं ततो गतः
athāsau brāhmaṇo devi yāvatsīmāmupāgataḥ ||
tāvadviṣṇupriyaṃ tatra dadṛśe vaiṣṇavaṃ vanam
||20||अथासौ ब्राह्मणो देवि यावत्सीमामुपागतः ॥
तावद्विष्णुप्रियं तत्र ददृशे वैष्णवं वनम्
puruṣottamanāmāḍhyaṃ kṣetraṃ ca dhanuṣāṃ śatam ||
tasminkṣetre sa cāpaśyatpaṃca pretānsudāruṇān
||21||पुरुषोत्तमनामाढ्यं क्षेत्रं च धनुषां शतम् ॥
तस्मिन्क्षेत्रे स चापश्यत्पंच प्रेतान्सुदारुणान्
mahāvṛkṣasamārūḍhānmahākāyānmahotkaṭān ||
ūrdhvakeśāñchaṃkukarṇānsnāyunaddhakalevarān
||22||महावृक्षसमारूढान्महाकायान्महोत्कटान् ॥
ऊर्ध्वकेशाञ्छंकुकर्णान्स्नायुनद्धकलेवरान्
vimāṃsarudhirānnagnānatha kṛṣṇakalevarān ||
dṛṣṭvā'sau bhayasaṃtrasto vinaṣṭo'smītyacintayat
||23||विमांसरुधिरान्नग्नानथ कृष्णकलेवरान् ॥
दृष्ट्वाऽसौ भयसंत्रस्तो विनष्टोऽस्मीत्यचिन्तयत्
dhyātvā''ha suciraṃ kālaṃ dhairyamāsthāya yatnataḥ ||
ke yūyaṃ vikṛtākārā dṛṣṭāḥ pūrvaṃ mayā purā
||24||ध्यात्वाऽऽह सुचिरं कालं धैर्यमास्थाय यत्नतः ॥
के यूयं विकृताकारा दृष्टाः पूर्वं मया पुरा
na kadācidyathā yūyaṃ kimarthaṃ kṣetramadhyataḥ ||
dhāvamānāḥ suduḥkhārtā etanme kautukaṃ mahat
||25||न कदाचिद्यथा यूयं किमर्थं क्षेत्रमध्यतः ॥
धावमानाः सुदुःखार्ता एतन्मे कौतुकं महत्
pretā ūcuḥ
vayaṃ pretā mahābhāga dūrādiha samāgatāḥ ||
śrutvā tīrthavaraṃ puṇyaṃ praveśaṃ na labhāmahe
||26||वयं प्रेता महाभाग दूरादिह समागताः ॥
श्रुत्वा तीर्थवरं पुण्यं प्रवेशं न लभामहे
gaṇairaṃtardhānagataiḥ prahārairjarjarīkṛtāḥ ||
lekhako rohakaścaiva sūcakaḥ śīghragastathā
||27||गणैरंतर्धानगतैः प्रहारैर्जर्जरीकृताः ॥
लेखको रोहकश्चैव सूचकः शीघ्रगस्तथा
ahaṃ paryuṣitonāma pañcamaḥ pāpakṛttamaḥ
||28||अहं पर्युषितोनाम पञ्चमः पापकृत्तमः
gautama uvāca
pretayonau pravṛttānāṃ kena nāmāni kṛtsnaśaḥ ||
yuṣmākaṃ nirmitānyevametanme kautukaṃ mahat
||29||प्रेतयोनौ प्रवृत्तानां केन नामानि कृत्स्नशः ॥
युष्माकं निर्मितान्येवमेतन्मे कौतुकं महत्
pretā ūcuḥ
yācamānasya viprasya likhatyeṣa dharātale ||
nottaraṃ paṭhate kiñcittenāsau lekhakaḥ smṛtaḥ
||30||याचमानस्य विप्रस्य लिखत्येष धरातले ॥
नोत्तरं पठते किञ्चित्तेनासौ लेखकः स्मृतः
dvitīyo brāhmaṇabhayātprāsādamadhirohati ||
tato'sau rohakākhyo'bhūcchṛṇu vipra tṛtīyakam
||31||द्वितीयो ब्राह्मणभयात्प्रासादमधिरोहति ॥
ततोऽसौ रोहकाख्योऽभूच्छृणु विप्र तृतीयकम्
sūcitā bahavo'nena brāhmaṇā vittasaṃyutāḥ |
rājñe pāpena tenāsau sūcako bhuvi viśrutaḥ
||32||सूचिता बहवोऽनेन ब्राह्मणा वित्तसंयुताः ।
राज्ञे पापेन तेनासौ सूचको भुवि विश्रुतः
brāhmaṇaiḥ prārthyamānastu śīghraṃ dhāvati nityaśaḥ ||
na kadāciddadāti sma tenāsau śīghragaḥ smṛtaḥ
||33||ब्राह्मणैः प्रार्थ्यमानस्तु शीघ्रं धावति नित्यशः ॥
न कदाचिद्ददाति स्म तेनासौ शीघ्रगः स्मृतः
mayā kadannaṃ dattaṃ ca paryuṣitaṃ brāhmaṇottame ||
brāhmaṇebhyaḥ sadā dānaṃ miṣṭānnena tu poṣaṇam ||
tasmātparyuṣitonāma saṃjāto'haṃ dharātale
||34||मया कदन्नं दत्तं च पर्युषितं ब्राह्मणोत्तमे ॥
ब्राह्मणेभ्यः सदा दानं मिष्टान्नेन तु पोषणम् ॥
तस्मात्पर्युषितोनाम संजातोऽहं धरातले
gautama uvāca
na vinā bhojanenaiva vartante prāṇino bhuvi ||
kimāhārā bhavanto vai vadadhvaṃ mama kautukāt
||35||न विना भोजनेनैव वर्तन्ते प्राणिनो भुवि ॥
किमाहारा भवन्तो वै वदध्वं मम कौतुकात्
pretā ūcuḥ
prāpte bhojanakāle tu yatra yuddhaṃ pravartate ||
tasyānnasya rasaṃ sarvaṃ bhuṃjāmo dvijasattama
||36||प्राप्ते भोजनकाले तु यत्र युद्धं प्रवर्तते ॥
तस्यान्नस्य रसं सर्वं भुंजामो द्विजसत्तम
nānulipte dharāpṛṣṭhe yatra bhuṃjanti mānavāḥ ||
bhraṣṭaśaucā dvijaśreṣṭha tadasmākaṃ tu bhojanam
||37||नानुलिप्ते धरापृष्ठे यत्र भुंजन्ति मानवाः ॥
भ्रष्टशौचा द्विजश्रेष्ठ तदस्माकं तु भोजनम्
aprakṣālitapādastu yo bhuṃkte dakṣiṇāmukhaḥ ||
yo veṣṭitaśirā bhuṃkte pretā bhuṃjanti nityaśaḥ
||38||अप्रक्षालितपादस्तु यो भुंक्ते दक्षिणामुखः ॥
यो वेष्टितशिरा भुंक्ते प्रेता भुंजन्ति नित्यशः
śrāddhaṃ saṃpaśyate śvā cennārī caiva rajasvalā ||
antyajaḥ śūkaraścānnaṃ tadasmākaṃ tu bhojanam
||39||श्राद्धं संपश्यते श्वा चेन्नारी चैव रजस्वला ॥
अन्त्यजः शूकरश्चान्नं तदस्माकं तु भोजनम्
tyaktvā kramāgataṃ vipraṃ pūjitaṃ prapitāmahaiḥ ||
yo dānaṃ dadate'nyasmai tasmai cā'tuṣṭacetasā
||40||त्यक्त्वा क्रमागतं विप्रं पूजितं प्रपितामहैः ॥
यो दानं ददतेऽन्यस्मै तस्मै चाऽतुष्टचेतसा
tasya dānasya yatpuṇyaṃ tadasmākaṃ prajāyate ||
yasmingṛhe sadocchiṣṭaṃ sadā ca kalaho bhavet ||
vaiśvadevavihīne tu tatra bhuṃjāmahe vayam
||41||तस्य दानस्य यत्पुण्यं तदस्माकं प्रजायते ॥
यस्मिन्गृहे सदोच्छिष्टं सदा च कलहो भवेत् ॥
वैश्वदेवविहीने तु तत्र भुंजामहे वयम्
gautama uvāca
yuṣmākaṃ kīdṛśe gehe praveśo na ca vidyate ||
satyaṃ vadata mā'satyaṃ satyaṃ sādhuṣu saṃgatam
||42||युष्माकं कीदृशे गेहे प्रवेशो न च विद्यते ॥
सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं साधुषु संगतम्
pretā ūcuḥ
vaiśvadevodbhavā yatra dhūmavartiḥ pradṛśyate ||
tasmingehe na cāsmākaṃ praveśo vidyate dvija
||43||वैश्वदेवोद्भवा यत्र धूमवर्तिः प्रदृश्यते ॥
तस्मिन्गेहे न चास्माकं प्रवेशो विद्यते द्विज
yasmingṛhe prabhāte tu kriyate copalepanam ||
vidyate veda nirghoṣastatrāsmākaṃ na kiṃcana
||44||यस्मिन्गृहे प्रभाते तु क्रियते चोपलेपनम् ॥
विद्यते वेद निर्घोषस्तत्रास्माकं न किंचन
gautama uvāca
kena karmavipākena pretatvaṃ vrajate naraḥ ||
etanme vistareṇaiva yathāvadvaktu marhatha
||45||केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं व्रजते नरः ॥
एतन्मे विस्तरेणैव यथावद्वक्तु मर्हथ
pretā ūcuḥ
mṛṣā'pahāriṇo ye ca ye cocchiṣṭā vrajanti ca ||
gobrāhmaṇahatāścaiva pretatvaṃ te vrajanti hi
||46||मृषाऽपहारिणो ये च ये चोच्छिष्टा व्रजन्ति च ॥
गोब्राह्मणहताश्चैव प्रेतत्वं ते व्रजन्ति हि
paiśunyaniratā ye ca kūṭasākṣyaratā narāḥ ||
nyāyapakṣe na vartaṃte mṛtāḥ pretā bhavaṃti te
||47||पैशुन्यनिरता ये च कूटसाक्ष्यरता नराः ॥
न्यायपक्षे न वर्तंते मृताः प्रेता भवंति ते
śleṣmamūtrapurīṣāṇi ye kṣipanti sarovare ||
pretatvaṃ te samāsādya vicaraṃti ca mānavāḥ
||48||श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि ये क्षिपन्ति सरोवरे ॥
प्रेतत्वं ते समासाद्य विचरंति च मानवाः
dīyamānaṃ tu viprāṇāṃ goṣu viprātureṣu ca ||
mā dehīti prajalpantaste ca pretā bhavaṃti ca
||49||दीयमानं तु विप्राणां गोषु विप्रातुरेषु च ॥
मा देहीति प्रजल्पन्तस्ते च प्रेता भवंति च
śūdrānnenodarasthena yadi vipro mriyeta vai ||
pretatvaṃ yātyasau nūnaṃ yadyapi syātṣaḍaṃgavit
||50||शूद्रान्नेनोदरस्थेन यदि विप्रो म्रियेत वै ॥
प्रेतत्वं यात्यसौ नूनं यद्यपि स्यात्षडंगवित्
yastrīnhale balīvardānvāhayenmadasaṃyutaḥ ||
amāvāsyāṃ viśeṣeṇa sa preto jāyate naraḥ
||51||यस्त्रीन्हले बलीवर्दान्वाहयेन्मदसंयुतः ॥
अमावास्यां विशेषेण स प्रेतो जायते नरः
nāstiko niṃdakaḥ kṣudro nityanaimittyavarjitaḥ ||
brāhmaṇāndveṣṭi yo nūnaṃ sa preto jāyate naraḥ
||52||नास्तिको निंदकः क्षुद्रो नित्यनैमित्त्यवर्जितः ॥
ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो नूनं स प्रेतो जायते नरः
viśvāsaghātako yastu brahmahā strīvadhe rataḥ ||
goghno gurughraḥ pitṛhā sa preto jāyate naraḥ
||53||विश्वासघातको यस्तु ब्रह्महा स्त्रीवधे रतः ॥
गोघ्नो गुरुघ्रः पितृहा स प्रेतो जायते नरः
yasya naiva pradattāni ekoddiṣṭāni ṣoḍaśa ||
mṛtasya na vṛṣotsargaḥ sa preto jāyate naraḥ
||54||यस्य नैव प्रदत्तानि एकोद्दिष्टानि षोडश ॥
मृतस्य न वृषोत्सर्गः स प्रेतो जायते नरः
etaddhi sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭāḥ sma dvijottama ||
bhūyo brūhi dvijaśreṣṭha yaścāsti tava saṃśayaḥ
||55||एतद्धि सर्वमाख्यातं यत्पृष्टाः स्म द्विजोत्तम ॥
भूयो ब्रूहि द्विजश्रेष्ठ यश्चास्ति तव संशयः
gautama uvāca
yena karmavipākenana preto jāyate naraḥ ||
tanme vadata niḥśeṣaṃ kautukaṃ me'tra vidyate
||56||येन कर्मविपाकेनन प्रेतो जायते नरः ॥
तन्मे वदत निःशेषं कौतुकं मेऽत्र विद्यते
pretā ūcuḥ
tīrthayātrā rato yastu devārcanaparāyaṇaḥ ||
brāhmaṇeṣu sadā bhakto na preto jāyate naraḥ
||57||तीर्थयात्रा रतो यस्तु देवार्चनपरायणः ॥
ब्राह्मणेषु सदा भक्तो न प्रेतो जायते नरः
nityaṃ śṛṇoti śāstrāṇi nityaṃ sevati paṃḍitān ||
vṛddhāṃstu pṛcchate nityaṃ na sa preto vijāyate
||58||नित्यं शृणोति शास्त्राणि नित्यं सेवति पंडितान् ॥
वृद्धांस्तु पृच्छते नित्यं न स प्रेतो विजायते
etasmātkāraṇātprāptā vayaṃ sarve sudūrataḥ ||
śaknumo praveṣṭuṃ ca puṇye'sminkṣetra uttame
||59||एतस्मात्कारणात्प्राप्ता वयं सर्वे सुदूरतः ॥
शक्नुमो प्रवेष्टुं च पुण्येऽस्मिन्क्षेत्र उत्तमे
nirviṇṇāḥ pretarūpeṇa tasmāttvaṃ dvijasattama ||
gatirbhava mahābhāga sarveṣāṃ naḥ prayatnataḥ
||60||निर्विण्णाः प्रेतरूपेण तस्मात्त्वं द्विजसत्तम ॥
गतिर्भव महाभाग सर्वेषां नः प्रयत्नतः
gautama uvāca
kathaṃ vo jāyate mokṣo vadadhvaṃ kṛtsnaśo mama ||
kṛpayāviṣṭacitto'haṃ yatiṣye nātra saṃśayaḥ
||61||कथं वो जायते मोक्षो वदध्वं कृत्स्नशो मम ॥
कृपयाविष्टचित्तोऽहं यतिष्ये नात्र संशयः
pretā ūcuḥ
prabhūtakālamasmākaṃ pretatve tiṣṭhatāṃ vibho ||
na tvabhyeti pumānkaścidasmākaṃ yo gatirbhavet
||62||प्रभूतकालमस्माकं प्रेतत्वे तिष्ठतां विभो ॥
न त्वभ्येति पुमान्कश्चिदस्माकं यो गतिर्भवेत्
tasmāttvaṃ dehi naḥ śrāddhaṃ gatvā kṣetraṃ tu vaiṣṇavam ||
nāmagotrāṇi cādāya mokṣaṃ yāsyāmahe tataḥ
||63||तस्मात्त्वं देहि नः श्राद्धं गत्वा क्षेत्रं तु वैष्णवम् ॥
नामगोत्राणि चादाय मोक्षं यास्यामहे ततः
īśvara uvāca
tato'sau brāhmaṇo gatvā dayāviṣṭo harergṛham ||
śrāddhaṃ ca pradadau teṣāmekaikasya pṛthakpṛthak
||64||ततोऽसौ ब्राह्मणो गत्वा दयाविष्टो हरेर्गृहम् ॥
श्राद्धं च प्रददौ तेषामेकैकस्य पृथक्पृथक्
yasyayasya yadā śrāddhaṃ karoti dvijasattamaḥ ||
sa rātrau svapna etyainaṃ darśane vākyamabravīt
||65||यस्ययस्य यदा श्राद्धं करोति द्विजसत्तमः ॥
स रात्रौ स्वप्न एत्यैनं दर्शने वाक्यमब्रवीत्
prasādāttava viprendra mukto'haṃ pretayonitaḥ ||
svasti te'stu gamiṣyāmi vimānaṃ me hyupasthitam
||66||प्रसादात्तव विप्रेन्द्र मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः ॥
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्
evaṃ saṃtāritāstena catvāraste dvijottamāḥ
||67||एवं संतारितास्तेन चत्वारस्ते द्विजोत्तमाः
athāsau brāhmaṇaśreṣṭhaḥ saṃprāpte pañcame dine ||
pradadau vidhipūrvaṃ tu śrāddhaṃ paryuṣitasya ca
||68||अथासौ ब्राह्मणश्रेष्ठः संप्राप्ते पञ्चमे दिने ॥
प्रददौ विधिपूर्वं तु श्राद्धं पर्युषितस्य च
athāpaśyata svapnānte prāptaṃ paryuṣitaṃ naram ||
dīnavākyaṃ parikliṣṭaṃ niḥśvasantaṃ muhurmuhuḥ
||69||अथापश्यत स्वप्नान्ते प्राप्तं पर्युषितं नरम् ॥
दीनवाक्यं परिक्लिष्टं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः
paryuṣita uvāca
na me jātā gatirvipra maṃdabhāgyasya pāpinaḥ ||
mayā hṛtaṃ taḍāgārthaṃ yadvittaṃ praguṇīkṛtam
||70||न मे जाता गतिर्विप्र मंदभाग्यस्य पापिनः ॥
मया हृतं तडागार्थं यद्वित्तं प्रगुणीकृतम्
gautama uvāca
kathaṃ te jāyate mokṣo vada śīghramaśeṣataḥ ||
kariṣye nātra saṃdeho yadyapi syātsudurlabham
||71||कथं ते जायते मोक्षो वद शीघ्रमशेषतः ॥
करिष्ये नात्र संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
paryuṣita uvāca
ayane cottare prāpte gatvā tīrthaṃ haripriyam ||
śrāddhaṃ tvaṃ dehi me nūnaṃ tato gatirbhaviṣyati
||72||अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् ॥
श्राद्धं त्वं देहि मे नूनं ततो गतिर्भविष्यति
īśvara uvāca
evamuktaḥ sa viprendrastena pretena vai muniḥ ||
ayane cottare prāpte gatvā tīrthaṃ haripriyam ||
pradadau vidhivacchrāddhaṃ tataḥ paryuṣitāya ca
||73||एवमुक्तः स विप्रेन्द्रस्तेन प्रेतेन वै मुनिः ॥
अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् ॥
प्रददौ विधिवच्छ्राद्धं ततः पर्युषिताय च
tataḥ paryuṣito rātrau svapnānte vākyamabravīt ||
prasannavadano bhūtvā divyamālyavapurdharaḥ
||74||ततः पर्युषितो रात्रौ स्वप्नान्ते वाक्यमब्रवीत् ॥
प्रसन्नवदनो भूत्वा दिव्यमाल्यवपुर्धरः
paryuṣita uvāca
mukto'haṃ tvatprasādena pretabhāvāddvijottama ||
svasti te'stu gamiṣyāmi vimānaṃ me hyupasthitam
||75||मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादेन प्रेतभावाद्द्विजोत्तम ॥
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्
devatvaṃ ca mayā prāptaṃ samartho'haṃ dvijottama ||
varaṃ dadāmi te vipra gṛhāṇa tvaṃ varaṃ śubham
||76||देवत्वं च मया प्राप्तं समर्थोऽहं द्विजोत्तम ॥
वरं ददामि ते विप्र गृहाण त्वं वरं शुभम्
brahmaghne ca surāpe ca caure bhagnavrate tathā ||
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ
||77||ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा ॥
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
gautama uvāca
yadi deyo varo'smākaṃ samartho'si varaprada ||
yatra sthāne mayā dṛṣṭāḥ pretā yūyaṃ suduḥkhitāḥ ||
tatrāhaṃ cāśramaṃ kṛtvā kariṣye cottamaṃ tapaḥ
||78||यदि देयो वरोऽस्माकं समर्थोऽसि वरप्रद ॥
यत्र स्थाने मया दृष्टाः प्रेता यूयं सुदुःखिताः ॥
तत्राहं चाश्रमं कृत्वा करिष्ये चोत्तमं तपः
nirgatāsmi gṛhaṃ bhūyo snātvā tīrthamidaṃ mahat ||
tatra yo bhānavo bhaktyā pitṝnuddiśya bhaktitaḥ
||79||निर्गतास्मि गृहं भूयो स्नात्वा तीर्थमिदं महत् ॥
तत्र यो भानवो भक्त्या पितॄनुद्दिश्य भक्तितः
vidhivaddāsyati śrāddhaṃ snātvā saṃtarpya devatāḥ ||
yuṣmatprasādatastasya hyanvaye'pi kadācana ||
mā bhūyātpretabhāvo hi api pāpānvitasya bhoḥ
||80||विधिवद्दास्यति श्राद्धं स्नात्वा संतर्प्य देवताः ॥
युष्मत्प्रसादतस्तस्य ह्यन्वयेऽपि कदाचन ॥
मा भूयात्प्रेतभावो हि अपि पापान्वितस्य भोः
paryuṣita uvāca
gaccha tvaṃ cāśramaṃ tatra kuru brāhmaṇasattama ||
gamiṣyasi parāṃ siddhiṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi
||81||गच्छ त्वं चाश्रमं तत्र कुरु ब्राह्मणसत्तम ॥
गमिष्यसि परां सिद्धिं लोके ख्यातिं गमिष्यसि
tatra ye mānavā bhaktyā śrāddhaṃ dāsyaṃti sattamāḥ ||
pitṝṇāṃ te vimānasthā yāsyaṃti tridivālayam
||82||तत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः ॥
पितॄणां ते विमानस्था यास्यंति त्रिदिवालयम्
na teṣāṃ vaṃśajaḥ kaścitpretatvaṃ ca gamiṣyati ||
prāhuḥ saptapadīṃ maitrīṃ paṃḍitāḥ sthirabuddhayaḥ
||83||न तेषां वंशजः कश्चित्प्रेतत्वं च गमिष्यति ॥
प्राहुः सप्तपदीं मैत्रीं पंडिताः स्थिरबुद्धयः
mitratāṃ tu puraskṛtya kiṃ tadvakṣyāmi tacchṛṇu ||
tavāśramapadaṃ puṇyaṃ bhaviṣyati mahītale
||84||मित्रतां तु पुरस्कृत्य किं तद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥
तवाश्रमपदं पुण्यं भविष्यति महीतले
sarvapāpapraśamanaṃ sarvaduḥkhavi nāśanam ||
mannāmnā khyātimāyātu pretatīrthamiti prabho
||85||सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखवि नाशनम् ॥
मन्नाम्ना ख्यातिमायातु प्रेततीर्थमिति प्रभो
īśvara uvāca
taṃ tatheti pratijñāya gatastatra dvijottamaḥ ||
yathā vedoktamārgeṃṇa sarvaṃ kṛtyaṃ cakāra saḥ
||86||तं तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र द्विजोत्तमः ॥
यथा वेदोक्तमार्गेंण सर्वं कृत्यं चकार सः
so'pi svargamanuprāpto hṛṣṭaḥ paryuṣitaḥ priye ||
etatsarvaṃ purāvṛttaṃ sthāne'smingātramocane
||87||सोऽपि स्वर्गमनुप्राप्तो हृष्टः पर्युषितः प्रिये ॥
एतत्सर्वं पुरावृत्तं स्थानेऽस्मिन्गात्रमोचने
yaḥ śṛṇoti naraḥ samyaksarvapāpaiḥ sa mucyate ||
śayanotthāpane yoge yaḥ paśyetpuruṣottamam ||
gātrotsarge tu gatvā'sau yajñāyutaphalaṃ labhet
||88||यः शृणोति नरः सम्यक्सर्वपापैः स मुच्यते ॥
शयनोत्थापने योगे यः पश्येत्पुरुषोत्तमम् ॥
गात्रोत्सर्गे तु गत्वाऽसौ यज्ञायुतफलं लभेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye puruṣottamatīrthapretatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma trayoviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 223 ||