kuberanagarotpattikuberasthāpitasomanāthamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi kuberasthānamuttamam ||
yatra siddhaḥ purā devi kubero dhanado'bhavat
||1||ततो गच्छेन्महादेवि कुबेरस्थानमुत्तमम् ॥
यत्र सिद्धः पुरा देवि कुबेरो धनदोऽभवत्
brāhmaṇaścaurarūpeṇa tatra sthāne'vasatpurā ||
sa ca me bhaktiyogena purā vai dhanadaḥ kṛtaḥ
||2||ब्राह्मणश्चौररूपेण तत्र स्थानेऽवसत्पुरा ॥
स च मे भक्तियोगेन पुरा वै धनदः कृतः
devyuvāca
kathaṃ sa brāhmaṇo bhūtvā caurarūpo narādhamaḥ ||
tanme kathaya deveśa dhanadaḥ sa yathā'bhavat
||3||कथं स ब्राह्मणो भूत्वा चौररूपो नराधमः ॥
तन्मे कथय देवेश धनदः स यथाऽभवत्
īśvara uvāca
tasminnarthe mahādevi yadvṛttaṃ cauttameṃ'tare ||
kathayiṣyāmi tatsarvaṃ śivamāhātmyasūcakam
||4||तस्मिन्नर्थे महादेवि यद्वृत्तं चौत्तमेंऽतरे ॥
कथयिष्यामि तत्सर्वं शिवमाहात्म्यसूचकम्
kaścidāsīddvijo devi devaśarmeti viśrutaḥ ||
prabhāsakṣetranilayo nyaṃkumatyāstaṭe'vasat
||5||कश्चिदासीद्द्विजो देवि देवशर्मेति विश्रुतः ॥
प्रभासक्षेत्रनिलयो न्यंकुमत्यास्तटेऽवसत्
putrakṣetrakalatrādivyāpāraikarataḥ sadā ||
vihāyātha sa gārhasthyaṃ dhanārthaṃ lobha mohitaḥ ||
pracacāra mahīmetāṃ sagrāmanagarāṃtarām
||6||पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः सदा ॥
विहायाथ स गार्हस्थ्यं धनार्थं लोभ मोहितः ॥
प्रचचार महीमेतां सग्रामनगरांतराम्
bhāryā tasya vilolākṣī tasya gehādvinirgatā ||
svacchaṃdacāriṇī nityaṃ nityaṃ cānaṃgamohitā
||7||भार्या तस्य विलोलाक्षी तस्य गेहाद्विनिर्गता ॥
स्वच्छंदचारिणी नित्यं नित्यं चानंगमोहिता
tasyāṃ kadācitputrastu śūdrājjāto vidhervaśāt ||
duṣṭātmā'tīva nirmukto nāmnā duḥsaha ityataḥ
||8||तस्यां कदाचित्पुत्रस्तु शूद्राज्जातो विधेर्वशात् ॥
दुष्टात्माऽतीव निर्मुक्तो नाम्ना दुःसह इत्यतः
so'tha kālena mahatā nāmakarmapravartitaḥ ||
vyasanopahataḥ pāpastyakto bandhujanaistathā
||9||सोऽथ कालेन महता नामकर्मप्रवर्तितः ॥
व्यसनोपहतः पापस्त्यक्तो बन्धुजनैस्तथा
pūjopakaraṇaṃ dravyaṃ sa kasmiṃścicchivālaye ||
bahudoṣāmukhe dṛṣṭvā hartukāmo'viśattataḥ
||10||पूजोपकरणं द्रव्यं स कस्मिंश्चिच्छिवालये ॥
बहुदोषामुखे दृष्ट्वा हर्तुकामोऽविशत्ततः
yāvaddīpo gataprāyo vartticchedo'bhavatkila ||
tāvattena daśā dattā dravyānveṣaṇakāraṇāt
||11||यावद्दीपो गतप्रायो वर्त्तिच्छेदोऽभवत्किल ॥
तावत्तेन दशा दत्ता द्रव्यान्वेषणकारणात्
prabuddhaścotthitastatra devapūjākaro naraḥ ||
ko'yaṃ koyamiti proccairvyāharatparighāyudhaḥ
||12||प्रबुद्धश्चोत्थितस्तत्र देवपूजाकरो नरः ॥
कोऽयं कोयमिति प्रोच्चैर्व्याहरत्परिघायुधः
sa ca prāṇabhayānnaṣṭaḥ śūdrajaścāpi mūḍhadhīḥ ||
vinindannātmano janma karma cāpi suduḥkhita
||13||स च प्राणभयान्नष्टः शूद्रजश्चापि मूढधीः ॥
विनिन्दन्नात्मनो जन्म कर्म चापि सुदुःखित
purapālairhato'vanyāṃ mṛtaḥ kālādabhūcca saḥ ||
gaṃdhāraviṣaye rājā khyāto nāmnā sudurmukhaḥ
||14||पुरपालैर्हतोऽवन्यां मृतः कालादभूच्च सः ॥
गंधारविषये राजा ख्यातो नाम्ना सुदुर्मुखः
gītavādyaratastatra veśyāsu nirato bhṛśam ||
prajopadravakṛnmūrkhaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ
||15||गीतवाद्यरतस्तत्र वेश्यासु निरतो भृशम् ॥
प्रजोपद्रवकृन्मूर्खः सर्वधर्मबहिष्कृतः
kintvarcayansadaivāsau liṃgaṃ rājyakramāgatam ||
puṣpasragdhūpanaivedyagaṃdhādibhiramantravat
||16||किन्त्वर्चयन्सदैवासौ लिंगं राज्यक्रमागतम् ॥
पुष्पस्रग्धूपनैवेद्यगंधादिभिरमन्त्रवत्
mukhyeṣu ca sadā kāle devatāyataneṣu ca ||
dadyātsa bahulāndīpānvartibhiśca samujjvalān
||17||मुख्येषु च सदा काले देवतायतनेषु च ॥
दद्यात्स बहुलान्दीपान्वर्तिभिश्च समुज्ज्वलान्
kadācinmṛgayāsakto babhrāma sa ca vīryavān ||
prabhāsa kṣetramāgātya pūrvasaṃskārabhāvitaḥ
||18||कदाचिन्मृगयासक्तो बभ्राम स च वीर्यवान् ॥
प्रभास क्षेत्रमागात्य पूर्वसंस्कारभावितः
parairabhihato yuddhe nyaṃkumatyāstaṭe śubhe ||
śivapūjāvidhānena vidhvastāśeṣapātakaḥ
||19||परैरभिहतो युद्धे न्यंकुमत्यास्तटे शुभे ॥
शिवपूजाविधानेन विध्वस्ताशेषपातकः
tato viśravasaścāsau putro'bhūdbhuvi viśrutaḥ ||
yaḥ sa eva mahātejāḥ sarvayajñādhipo balī
||20||ततो विश्रवसश्चासौ पुत्रोऽभूद्भुवि विश्रुतः ॥
यः स एव महातेजाः सर्वयज्ञाधिपो बली
kubera iti dharmātmā śrutaśīlasamanvitaḥ ||
liṃgaṃ pratiṣṭhayāmāsa nyaṃkumatyāśca pūrvataḥ
||21||कुबेर इति धर्मात्मा श्रुतशीलसमन्वितः ॥
लिंगं प्रतिष्ठयामास न्यंकुमत्याश्च पूर्वतः
kauberātpaścime bhāge somanātheti viśrutam ||
saṃpūjya ca yatheśānaṃ nyaṃkumatyāstaṭe śubhe ||
stotreṇānena cāstauṣīdbhaktyā taṃ sarvakāmadam
||22||कौबेरात्पश्चिमे भागे सोमनाथेति विश्रुतम् ॥
संपूज्य च यथेशानं न्यंकुमत्यास्तटे शुभे ॥
स्तोत्रेणानेन चास्तौषीद्भक्त्या तं सर्वकामदम्
mūrtiḥ kvāpi maheśvarasya mahatī yajñasya mūlodayā tumbī tuṃgaphalāvatī ca śataśo brahmāṇḍakoṭistathā ||
yanmānaṃ na pitāmaho na ca harirbrahmāṇḍamadhyasthito jānātyanyasureṣu kā ca gaṇanā sā saṃtataṃ vo'vatāt
||23||मूर्तिः क्वापि महेश्वरस्य महती यज्ञस्य मूलोदया तुम्बी तुंगफलावती च शतशो ब्रह्माण्डकोटिस्तथा ॥
यन्मानं न पितामहो न च हरिर्ब्रह्माण्डमध्यस्थितो जानात्यन्यसुरेषु का च गणना सा संततं वोऽवतात्
namāmyahaṃ devamajaṃ purāṇamu pendramindrāvararājajuṣṭam ||
śaśāṃkasūryāgnisamānanetraṃ vṛṣendracihnaṃ pralayādihetum
||24||नमाम्यहं देवमजं पुराणमु पेन्द्रमिन्द्रावरराजजुष्टम् ॥
शशांकसूर्याग्निसमाननेत्रं वृषेन्द्रचिह्नं प्रलयादिहेतुम्
sarveśvaraikatribalaikabandhuṃ yogādhigamyaṃ jagato'dhivāsam ||
taṃ vismayādhāramanaṃtaśaktiṃ jñānodbhavaṃ dhairyaguṇādhikaṃ ca
||25||सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुं योगाधिगम्यं जगतोऽधिवासम् ॥
तं विस्मयाधारमनंतशक्तिं ज्ञानोद्भवं धैर्यगुणाधिकं च
pinākapāśāṃkuśaśūlahastaṃ kapardinaṃ meghasamānaghoṣam ||
sakālakaṇṭhaṃ sphaṭikāvabhāsaṃ namāmi śaṃbhuṃ bhuvanaikanātham
||26||पिनाकपाशांकुशशूलहस्तं कपर्दिनं मेघसमानघोषम् ॥
सकालकण्ठं स्फटिकावभासं नमामि शंभुं भुवनैकनाथम्
kapālinaṃ mālinamādidevaṃ jaṭādharaṃ bhīmabhujaṃgahāram ||
prabhāsitāraṃ ca sahasramūrtiṃ sahasraśīrṣaṃ puruṣaṃ viśiṣṭam
||27||कपालिनं मालिनमादिदेवं जटाधरं भीमभुजंगहारम् ॥
प्रभासितारं च सहस्रमूर्तिं सहस्रशीर्षं पुरुषं विशिष्टम्
yadakṣaraṃ nirguṇamaprameyaṃ sajyotirekaṃ pravadaṃti saṃtaḥ ||
dūraṃgamaṃ vedyamaniṃdyavandyaṃ sarveṣu hṛtsthaṃ paramaṃ pavitram
||28||यदक्षरं निर्गुणमप्रमेयं सज्योतिरेकं प्रवदंति संतः ॥
दूरंगमं वेद्यमनिंद्यवन्द्यं सर्वेषु हृत्स्थं परमं पवित्रम्
tejonibhaṃ bālamṛgāṃkamauliṃ namāmi rudraṃ sphuradugravaktram ||
kālendhanaṃ kāmadamastasaṃgaṃ dharmāsanasthaṃ prakṛtidvayastham
||29||तेजोनिभं बालमृगांकमौलिं नमामि रुद्रं स्फुरदुग्रवक्त्रम् ॥
कालेन्धनं कामदमस्तसंगं धर्मासनस्थं प्रकृतिद्वयस्थम्
atīndriyaṃ viśvabhujaṃ jitāriṃ guṇatrayātītamajaṃ nirīham ||
tamomayaṃ vedamayaṃ cidaṃśaṃ prajāpatīśaṃ puruhūtamindram ||
anāgataikadhvanirūpamādyaṃ dhyāyaṃti yaṃ yogavido yatīndrāḥ
||30||अतीन्द्रियं विश्वभुजं जितारिं गुणत्रयातीतमजं निरीहम् ॥
तमोमयं वेदमयं चिदंशं प्रजापतीशं पुरुहूतमिन्द्रम् ॥
अनागतैकध्वनिरूपमाद्यं ध्यायंति यं योगविदो यतीन्द्राः
saṃsārapāśacchiduraṃ vimuktaḥ punaḥ punastvāṃ praṇamāmi devam
||31||संसारपाशच्छिदुरं विमुक्तः पुनः पुनस्त्वां प्रणमामि देवम्
nirūpamāsyaṃ ca balaprabhāvaṃ na ca svabhāvaṃ paramasya puṃsaḥ ||
vijñāyate viṣṇupitāmahādyaistaṃ vāmadevaṃ praṇamāmyaciṃtyam
||32||निरूपमास्यं च बलप्रभावं न च स्वभावं परमस्य पुंसः ॥
विज्ञायते विष्णुपितामहाद्यैस्तं वामदेवं प्रणमाम्यचिंत्यम्
śivaṃ samārādhya tamugramrttiṃ papau samudraṃ bhagavānagastyaḥ ||
lebhe dilīpo'pyakhilāṃśca kāmāṃstaṃ viśvayoniṃ śaraṇaṃ prapadye
||33||शिवं समाराध्य तमुग्रमू्र्त्तिं पपौ समुद्रं भगवानगस्त्यः ॥
लेभे दिलीपोऽप्यखिलांश्च कामांस्तं विश्वयोनिं शरणं प्रपद्ये
devendravandyoddhara māmanāthaṃ śambho kṛpākāruṇikaḥ kila tvam ||
duḥkhā'rṇave magnamumeśa dīnaṃ samuddhara tvaṃ bhava śaṃkaro'si
||34||देवेन्द्रवन्द्योद्धर मामनाथं शम्भो कृपाकारुणिकः किल त्वम् ॥
दुःखाऽर्णवे मग्नमुमेश दीनं समुद्धर त्वं भव शंकरोऽसि
saṃpūjayanto divi devasaṃghā brahmendrarudrā viharaṃti kāmam ||
taṃ staumi naumīha japāmi śarvaṃ vande'bhivaṃdyaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ
||35||संपूजयन्तो दिवि देवसंघा ब्रह्मेन्द्ररुद्रा विहरंति कामम् ॥
तं स्तौमि नौमीह जपामि शर्वं वन्देऽभिवंद्यं शरणं प्रपन्नः
stutvaivamīśaṃ virarāma yāvattāvatsa rudro'rkasahasratejāḥ ||
dadau ca tasmai varadoṃ'dhakārirvaratrayaṃ vaiśravaṇāya devaḥ ||
sakhyaṃ ca dikpālapadaṃ caturthaṃ dhanādhipatyaṃ ca divaukasāṃ ca
||36||स्तुत्वैवमीशं विरराम यावत्तावत्स रुद्रोऽर्कसहस्रतेजाः ॥
ददौ च तस्मै वरदोंऽधकारिर्वरत्रयं वैश्रवणाय देवः ॥
सख्यं च दिक्पालपदं चतुर्थं धनाधिपत्यं च दिवौकसां च
yasmādatra tvayā samyaṅnyaṃkumatyāstaṭe śubhe ||
ārādhito'haṃ vidhivatkṛtvā mūrttiṃ mahīmayīm
||37||यस्मादत्र त्वया सम्यङ्न्यंकुमत्यास्तटे शुभे ॥
आराधितोऽहं विधिवत्कृत्वा मूर्त्तिं महीमयीम्
tasmāttavaiva nāmnā tatsthānaṃ khyātaṃ bhaviṣyati ||
kuberanagaretyevaṃ mama prītipradāyakam
||38||तस्मात्तवैव नाम्ना तत्स्थानं ख्यातं भविष्यति ॥
कुबेरनगरेत्येवं मम प्रीतिप्रदायकम्
tvayā pratiṣṭhitaṃ liṃgamasmātsthānācca paścime ||
umānāthasya vidhivatsomanātheti tatsmṛtam
||39||त्वया प्रतिष्ठितं लिंगमस्मात्स्थानाच्च पश्चिमे ॥
उमानाथस्य विधिवत्सोमनाथेति तत्स्मृतम्
śrīpaṃcamyāṃ vidhānena yastacca pūjayiṣyati ||
saptapuruṣāvadhiryāvattasya lakṣmīrbhaviṣyati
||40||श्रीपंचम्यां विधानेन यस्तच्च पूजयिष्यति ॥
सप्तपुरुषावधिर्यावत्तस्य लक्ष्मीर्भविष्यति
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃkumatīmāhātmye kuberanagarotpattikuberasthāpitasomanāthamāhātmyavarṇanaṃnāma navatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 290 ||