yameśvarotpattivarṇanam
īśvara uvāca
yā saṃjñā sā smṛtā rājñī chāyā yā sā tu nikṣubhā ||
rājṛ dīptau smṛto dhātū rājā rājati yaḥ sadā
||1||या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा ॥
राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा
adhikaṃ sarvabhūtebhyastasmādrājā sa ucyate ||
rājapatnī tu sā yasmāttasmādrājñī prakīrtitā
||2||अधिकं सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्राजा स उच्यते ॥
राजपत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता
kṣubha saṃcalane dhāturniścalā tena nikṣubhā ||
bhavaṃti hyathavā yasmātsvāṃgīyāḥ kṣudvivarjitāḥ
||3||क्षुभ संचलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा ॥
भवंति ह्यथवा यस्मात्स्वांगीयाः क्षुद्विवर्जिताः
chāyā tāṃ viśate divyā smṛtā sā tena nikṣubhā ||
sāṃprataṃ vartate yo'yaṃ manurloke mahāmate
||4||छाया तां विशते दिव्या स्मृता सा तेन निक्षुभा ॥
सांप्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते
tasyānvavāye jātastu śaṃkhacakagadādharaḥ ||
yamastu mātrā saṃśapto hīnapādo dharātale
||5||तस्यान्ववाये जातस्तु शंखचकगदाधरः ॥
यमस्तु मात्रा संशप्तो हीनपादो धरातले
prabhāsakṣetramāsādya cacāra vipulaṃ tapaḥ ||
varṣāṇāmayutaṃ sāgraṃ liṃgaṃ pūjitavānpriye
||6||प्रभासक्षेत्रमासाद्य चचार विपुलं तपः ॥
वर्षाणामयुतं साग्रं लिंगं पूजितवान्प्रिये
tuṣṭaścāhaṃ tatastasya varāṇāṃ ca śataṃ dadau ||
adyāpi tatra deveśi yameśvaramiti śrutam ||
yamadvitīyāyāṃ dṛṣṭvā yamalokaṃ na paśyati
||7||तुष्टश्चाहं ततस्तस्य वराणां च शतं ददौ ॥
अद्यापि तत्र देवेशि यमेश्वरमिति श्रुतम् ॥
यमद्वितीयायां दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye yameśvarotpattivarṇanaṃnāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||