tato gacchenmahādevi gopyādityamanuttamam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi gopyādityamanuttamam ||
bhūteśādvāyave bhāge dhanuṣāṃ triṃśakentare
||1||ततो गच्छेन्महादेवि गोप्यादित्यमनुत्तमम् ॥
भूतेशाद्वायवे भागे धनुषां त्रिंशकेन्तरे
balātibaladaityaghnyā dakṣiṇāgneyasaṃsthitam ||
dhanuṣāṃ daśake devi saṃsthitaṃ pāpanāśanam
||2||बलातिबलदैत्यघ्न्या दक्षिणाग्नेयसंस्थितम् ॥
धनुषां दशके देवि संस्थितं पापनाशनम्
tasyotpattiṃ pravakṣyāmi mahāpāpaharāṃ śubhām ||
yāṃ śrutvā mānavo bhaktyā duḥkhaśokaiḥ pramucyate
||3||तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि महापापहरां शुभाम् ॥
यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या दुःखशोकैः प्रमुच्यते
purā kṛṣṇo mahātejā yadā prabhāsamāgataḥ ||
sahito yādavaiḥ sarvaiḥ ṣaṭpañcāśatikoṭibhiḥ
||4||पुरा कृष्णो महातेजा यदा प्रभासमागतः ॥
सहितो यादवैः सर्वैः षट्पञ्चाशतिकोटिभिः
ṣoḍaśaiva sahasrāṇi gopyastatra samāgatāḥ ||
lakṣamekaṃ tathā ṣaṣṭirete kṛṣṇasutāḥ priye
||5||षोडशैव सहस्राणि गोप्यस्तत्र समागताः ॥
लक्षमेकं तथा षष्टिरेते कृष्णसुताः प्रिये
tatra prābhāsike kṣetre saṃsthitāḥ pāpanāśane ||
yādavasthalamāsādya yāvadraivatako giri
||6||तत्र प्राभासिके क्षेत्रे संस्थिताः पापनाशने ॥
यादवस्थलमासाद्य यावद्रैवतको गिरि
tatra dvādaśavarṣāṇi saṃsthitāste mahābalāḥ ||
kṣetraṃ pavitramādāya śivaliṃgāni te pṛthak ||
sthāpayāñcakrire sarve hyaṃkitāni svanāmabhiḥ
||7||तत्र द्वादशवर्षाणि संस्थितास्ते महाबलाः ॥
क्षेत्रं पवित्रमादाय शिवलिंगानि ते पृथक् ॥
स्थापयाञ्चक्रिरे सर्वे ह्यंकितानि स्वनामभिः
evaṃ samagraṃ tatkṣetraṃ yāvaddvādaśayojanam ||
dhvajaliṃgāṃkitaṃ cakruḥ sarve yādavapuṃgavāḥ
||8||एवं समग्रं तत्क्षेत्रं यावद्द्वादशयोजनम् ॥
ध्वजलिंगांकितं चक्रुः सर्वे यादवपुंगवाः
hastahastāntare devi prāsādāḥ kṣetra madhyataḥ ||
suvarṇakalaśopetāḥ patākākulitāṃbarāḥ ||
virājaṃte tu tatrasthāḥ kīrtistaṃbhā hareriva
||9||हस्तहस्तान्तरे देवि प्रासादाः क्षेत्र मध्यतः ॥
सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलितांबराः ॥
विराजंते तु तत्रस्थाः कीर्तिस्तंभा हरेरिव
tato gopyo mahādevi ādyā yāḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ ||
tāsāṃ nāmāni te vakṣye tāni hmekamanāḥ śṛṇu
||10||ततो गोप्यो महादेवि आद्या याः षोडश स्मृताः ॥
तासां नामानि ते वक्ष्ये तानि ह्मेकमनाः शृणु
laṃbinī candrikā kāntā krūrā śāntā mahodayā ||
bhīṣaṇī nandinī'śokā suparṇā vimalā'kṣayā
||11||लंबिनी चन्द्रिका कान्ता क्रूरा शान्ता महोदया ॥
भीषणी नन्दिनीऽशोका सुपर्णा विमलाऽक्षया
śubhadā śobhanā puṇyā haṃsasyaitāḥ kalāḥ smṛtāḥ ||
haṃsa eva mataḥ kṛṣṇaḥ paramātmā janārdanaḥ
||12||शुभदा शोभना पुण्या हंसस्यैताः कलाः स्मृताः ॥
हंस एव मतः कृष्णः परमात्मा जनार्दनः
tasyaitāḥ śaktayo devi ṣoḍaśaiva prakīrtitāḥ ||
candrarūpī tataḥ kṛṣṇaḥ kalārūpāstu tāḥ smṛtāḥ
||13||तस्यैताः शक्तयो देवि षोडशैव प्रकीर्तिताः ॥
चन्द्ररूपी ततः कृष्णः कलारूपास्तु ताः स्मृताः
saṃpūrṇamaṇḍalā tāsāṃ mālinī ṣoḍaśī kalā ||
pratipattithimārabhya vicaratyāsu candramāḥ
||14||संपूर्णमण्डला तासां मालिनी षोडशी कला ॥
प्रतिपत्तिथिमारभ्य विचरत्यासु चन्द्रमाः
ṣoḍaśaiva kalā yāstā gopīrūpā varānane ||
ekaikaśastāḥ saṃbhinnāḥ sahasreṇa pṛthakpṛthak
||15||षोडशैव कला यास्ता गोपीरूपा वरानने ॥
एकैकशस्ताः संभिन्नाः सहस्रेण पृथक्पृथक्
evaṃ te kathitaṃ devi rahasyaṃ jñānasaṃbhavam ||
evaṃ yo veda puruṣaḥ sa jñeyo vaiṣṇavo budhaiḥ
||16||एवं ते कथितं देवि रहस्यं ज्ञानसंभवम् ॥
एवं यो वेद पुरुषः स ज्ञेयो वैष्णवो बुधैः
atha tābhiḥ kṛtāñjñātvā prāsādānyādavaiḥ pṛthak ||
tato gopyo'pi tāḥ sarvāḥ sahasrāṇi tu ṣoḍaśa ||
kṛṣṇamājñāpya bhāvena sthāpayāṃcakrire ravim
||17||अथ ताभिः कृताञ्ज्ञात्वा प्रासादान्यादवैः पृथक् ॥
ततो गोप्योऽपि ताः सर्वाः सहस्राणि तु षोडश ॥
कृष्णमाज्ञाप्य भावेन स्थापयांचक्रिरे रविम्
ṛṣibhirnāradādyaistāstathā kṣetranivāsibhiḥ ||
taṃ pratiṣṭhāpayāmāsuḥ pratiṣṭhāvidhinā ravim
||18||ऋषिभिर्नारदाद्यैस्तास्तथा क्षेत्रनिवासिभिः ॥
तं प्रतिष्ठापयामासुः प्रतिष्ठाविधिना रविम्
pratiṣṭhite tataḥ sūrye dadurdānāni bhūriśaḥ ||
tataḥ kṣetranivāsibhyo gobhūhemāṃbarāṇi ca
||19||प्रतिष्ठिते ततः सूर्ये ददुर्दानानि भूरिशः ॥
ततः क्षेत्रनिवासिभ्यो गोभूहेमांबराणि च
tatasta ṛṣayaḥ sarve saṃtuṣṭā hṛṣṭamānasāḥ ||
cakrurnāma ravestatra gopyādityeti viśrutam ||
sarvapāpa haraṃ devaṃ mahāsaubhāgyadāyakam
||20||ततस्त ऋषयः सर्वे संतुष्टा हृष्टमानसाः ॥
चक्रुर्नाम रवेस्तत्र गोप्यादित्येति विश्रुतम् ॥
सर्वपाप हरं देवं महासौभाग्यदायकम्
evaṃ kṛte kṛtārthāstāḥ saṃprāpyātimahadyaśaḥ ||
jagmuryathāgataṃ sarvā dvārakāṃ kṛṣṇasaṃyutāḥ
||21||एवं कृते कृतार्थास्ताः संप्राप्यातिमहद्यशः ॥
जग्मुर्यथागतं सर्वा द्वारकां कृष्णसंयुताः
punaḥ kālāntare devi śāpāddurvāsasaḥ priye ||
yādavasthalatāṃ prāptāḥ prabhāse pāpanāśane
||22||पुनः कालान्तरे देवि शापाद्दुर्वाससः प्रिये ॥
यादवस्थलतां प्राप्ताः प्रभासे पापनाशने
evaṃ te kathito devi gopyādityasamudbhavaḥ ||
māhātmyaṃ tasya te vacmi pūjāvandanajaṃ kramāt
||23||एवं ते कथितो देवि गोप्यादित्यसमुद्भवः ॥
माहात्म्यं तस्य ते वच्मि पूजावन्दनजं क्रमात्
asminmitravane devi yo gopībhiḥ pratiṣṭhitaḥ ||
tasya darśanamātreṇa duḥkhaśokaiḥ pramucyate
||24||अस्मिन्मित्रवने देवि यो गोपीभिः प्रतिष्ठितः ॥
तस्य दर्शनमात्रेण दुःखशोकैः प्रमुच्यते
sutapteneha tapasā yajñairvā bahudakṣiṇaiḥ ||
tāṃ gatiṃ te narā yānti ye gopīravimāśritāḥ
||25||सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः ॥
तां गतिं ते नरा यान्ति ये गोपीरविमाश्रिताः
yena sarvātmanā bhāvo gopyāditye niveśitaḥ ||
maheśvari kṛtārthatvātsa ślāghyo dhanya eva saḥ
||26||येन सर्वात्मना भावो गोप्यादित्ये निवेशितः ॥
महेश्वरि कृतार्थत्वात्स श्लाघ्यो धन्य एव सः
api naḥ sa kule dhanyo jāyate kulapāvanaḥ ||
bhāgyavānbhaktibhāvena yena bhānurupāsitaḥ
||27||अपि नः स कुले धन्यो जायते कुलपावनः ॥
भाग्यवान्भक्तिभावेन येन भानुरुपासितः
saptamyāṃ pūjayedyastu māghe māsyuṣasi priye ||
saptāvarānsapta pūrvānpitṝnsopyuddharennaraḥ
||28||सप्तम्यां पूजयेद्यस्तु माघे मास्युषसि प्रिये ॥
सप्तावरान्सप्त पूर्वान्पितॄन्सोप्युद्धरेन्नरः
chinatti rogānduśceṣṭāndurjayāñjayati hyarīn
||29||छिनत्ति रोगान्दुश्चेष्टान्दुर्जयाञ्जयति ह्यरीन्
na saptamyāṃ spṛśettailaṃ nīlavastraṃ na dhārayet ||
na cāpyāmalakaiḥ snānaṃ na kuryātkalahaṃ kvacit
||30||न सप्तम्यां स्पृशेत्तैलं नीलवस्त्रं न धारयेत् ॥
न चाप्यामलकैः स्नानं न कुर्यात्कलहं क्वचित्
nīlaraktena vastreṇa yatkarma kurute dvijaḥ ||
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam ||
vṛthā tasya mahāyajñā nīlasūtrasya dhāraṇāt
||31||नीलरक्तेन वस्त्रेण यत्कर्म कुरुते द्विजः ॥
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् ॥
वृथा तस्य महायज्ञा नीलसूत्रस्य धारणात्
nīlīraktaṃ yadā vastraṃ viprastvaṃgeṣu dhārayet ||
ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śuddhyati
||32||नीलीरक्तं यदा वस्त्रं विप्रस्त्वंगेषु धारयेत् ॥
अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
romakūpe yadā gacchedrasaṃ nīlasya kasyacit ||
patitastu bhavedviprastribhiḥ kṛcchrairvyapohati
||33||रोमकूपे यदा गच्छेद्रसं नीलस्य कस्यचित् ॥
पतितस्तु भवेद्विप्रस्त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति
nīlamadhyaṃ yadā gacchetpramādādbrāhmaṇaḥ kvacit ||
ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śuddhyati
||34||नीलमध्यं यदा गच्छेत्प्रमादाद्ब्राह्मणः क्वचित् ॥
अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
nīladāru yadā bhidyedbrāhmaṇānāṃ śarīrake ||
śoṇitaṃ dṛśyate tatra dvijaścāndrāyaṇaṃ caret
||35||नीलदारु यदा भिद्येद्ब्राह्मणानां शरीरके ॥
शोणितं दृश्यते तत्र द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्
kuryādajñānato yastu nīlaṃ vai dantadhāvanam ||
kṛtvā kṛcchradvayaṃ tasya śuddhiruktā manīṣibhiḥ
||36||कुर्यादज्ञानतो यस्तु नीलं वै दन्तधावनम् ॥
कृत्वा कृच्छ्रद्वयं तस्य शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः
ityetatkathitaṃ devi gopyādityamahodaya ||
pāpaghnaṃ sarvajantūnāṃ śrutaṃ sarvārthasādhakam
||37||इत्येतत्कथितं देवि गोप्यादित्यमहोदय ॥
पापघ्नं सर्वजन्तूनां श्रुतं सर्वार्थसाधकम्
gavāṃ śatasahasraistu dattairyatkurujāṃgale ||
puṇyaṃ bhavati deveśi tadgopyādityadarśane
||38||गवां शतसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्कुरुजांगले ॥
पुण्यं भवति देवेशि तद्गोप्यादित्यदर्शने
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye gopyādityamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 118 ||