durvāsādityamāhātmyavarṇanam
tato gacchenmahādevi durvāsādityamuttamam ||
yatra durvāsasā taptaṃ tapo varṣasahasrakam ||
nirāhāro jitāhāraḥ sūryārādhanatatparaḥ
||1||ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् ॥
यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् ॥
निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः
evaṃ kālena mahatā divyatejā janādhipaḥ ||
pratyakṣaṃ darśanaṃ gatvā prāha sūryo mahāmunim
||2||एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः ॥
प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्
sūrya uvāca
mā brahmansāhasaṃ kārṣīrvaraṃ varaya suvrata ||
aprāpyamapi dāsyāmi yatte manasi vartate
||3||मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत ॥
अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते
durvāsā uvāca
prasanno yadi me deva varārho yadi cā'pyaham ||
atra sthāne tvayā stheyaṃ yāvattiṣṭhati medinī
||4||प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् ॥
अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी
durvāsādityanā mā'tra loke khyātiṃ ca gacchatu ||
mayā pratiṣṭhitā yā tu pratimā tava sundarī
||5||दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु ॥
मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी
tasyāṃ sāṃnidhyamevāstu tava deva jagatpate ||
sāṃnidhyaṃ kuruta cātra yamunā duhitā tava ||
tvatsutastu mahātejā dharmarājo mahābalaḥ
||6||तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते ॥
सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव ॥
त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः
sūrya uvāca
etatsarvaṃ muniśreṣṭha tvayoktaṃ saṃbhaviṣyati ||
tīrthānāṃ koṭiranyā ca gaṃgādīnāṃ mahāmune
||7||एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति ॥
तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने
āgamiṣyati te sthānaṃ niścitaṃ vacanānmama ||
atra sthāne mayā brahmansthātavyaṃ saha daivataiḥ
||8||आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम ॥
अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः
ādityānāṃ prabhāvaistu brahmāṃḍodaravāsinām ||
teṣāṃ māhātmyasaṃyuktaḥ sthāsye cātra mahāmune
||9||आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् ॥
तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने
savitṝṇāṃ sahasreṇa dṛṣṭenaiva tu yatphalam ||
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ durvāsādityadarśanāt
||10||सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् ॥
तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्
lapsyaṃte prāṇinaḥ sarve yajñakoṭiphalaṃ tathā ||
evamuktvā tadā sūryaḥ sasmāra tanayāṃ nijām ||
tathā ca dharmerājānaṃ sarvaprāṇiniyāmakam
||11||लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा ॥
एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् ॥
तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्
smṛtamātrā tatra bhittvā pātālatalamudyayau ||
sā nadīrūpiṇī devī tīrthakoṭisamanvitā
||12||स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ ॥
सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता
yamaśca tatra bhagavānkāladaṃḍadharastadā ||
ūcatuḥ praṇayopetau sūryaṃ bhuvanasākṣiṇam
||13||यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा ॥
ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्
yama uvāca
ājñāpayatu māṃ devo yamunāṃ ca jagatprabhuḥ ||
kāryaṃ yadbhāvino'rthasya tatkariṣye na saṃśayaḥ
||14||आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः ॥
कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः
sūta uvāca
atra kṣetre svarūpeṇa sthātavyaṃ vacanānmama ||
pāpināṃ prāṇināṃ cātra rakṣā kāryā prayatnataḥ
||15||अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम ॥
पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः
sūryabhaktāḥ sadā rakṣyā brāhmaṇā gṛhamedhinaḥ ||
tvaṃ cāpi yamune cātra koṭitīrthena saṃyutā
||16||सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः ॥
त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता
vasa tvaṃ bhava suprītā sthāne durvāsasodbhave ||
ityevamuktvā deveśastatra durvāsasoṃ'tike
||17||वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे ॥
इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके
paśyatāṃ sarvadevānāmaṃtarddhānamagātprabhuḥ ||
durvāsāstu tadā hṛṣṭo yāvatpaśyati svāśramam
||18||पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः ॥
दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्
tāvatpātālamārgeṇa yamunā prādurābhavat ||
yamaśca bhagavāṃstatra dṛṣṭaḥ kṣetraparūpadhṛk
||19||तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् ॥
यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्
īśvara uvāca
itthaṃ samabhavattatra yamunodbhedamuttamam ||
kuṇḍamādityato yāmye duṃdubhistatra pūrvataḥ
||20||इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् ॥
कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः
kṣetrapālo mahādevi yato duṃdubhiniḥsvanaḥ ||
tatra snātvā mahākuṇḍe yaḥ saṃtarpayate pitṝn
||21||क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः ॥
तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्
daśa varṣāṇi pañcaiva tṛptiṃ yāṃti pitāmahaḥ ||
piṃḍadānena dattena pitṝṇāṃ tuṣṭimāvahet ||
narake tu sthitānāṃ ca muktirbhūyānna saṃśayaḥ
||22||दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः ॥
पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् ॥
नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः
māghe māsi site pakṣe saptamyāṃ saṃyatātmavān ||
durvāsārkaṃ ca saṃpūjya mucyate brahmahatyayā
||23||माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् ॥
दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया
snātvā tu yamunā kuṇḍe mādhave māsi mānavaḥ ||
pūjayedbhaktibhāvena raviṃ gaganabhūṣaṇam
||24||स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः ॥
पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्
paṭhetsahasraṃ nāmnā tu durvāsādityasaṃnidhau ||
ṣaṇmāsānmucyate jaṃturyadyapi brahmahā naraḥ
||25||पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ ॥
षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः
sarvamaṃgalamāṃgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||
durvāsādityanāmānaṃ sūryaṃ ko nu na pūjayet
||26||सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्
na tadasti bhayaṃ kiṃcidyadanena na śāmyati ||
darśanenāpi sūryasya tatra durvāsasaḥ priye
||27||न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति ॥
दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये
saṃpadyaṃte tathā kāmāḥ sarva eva yathepsitāḥ ||
baṃdhyānāṃ putraphaladaṃ bhītānāṃ bhayanāśanam
||28||संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः ॥
बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्
bhūtipradaṃ daridrāṇāṃ kuṣṭhināṃ paramauṣadham ||
bālānāṃ caiva sarveṣāṃ graharakṣonivāraṇam ||
mahāpāpopaśamanaṃ durvāsādityadarśanam
||29||भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् ॥
बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् ॥
महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्
hemāśvastatra dātavyaḥ sūryamuddiśya bhāmini ||
brāhmaṇe vedasaṃyukte tena dattā mahī bhavet
||30||हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि ॥
ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्
yastatra pūjayeddevaṃ kṣetrapālaṃ ca dundubhim ||
sa putrapaśumāndhīmāñchrīmānbhavati mānavaḥ
||31||यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् ॥
स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः
na bhayaṃ jāyate tasya trividhaṃ varavarṇini ||
ardhagavyūtimātraṃ tu tatra kṣetraṃ raveḥ smṛtam
||32||न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि ॥
अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्
na tatra praviśejjantuḥ sūryabhaktivivarjitaḥ ||
ityetatkathitaṃ devi māhātmyaṃ sūryadaivatam
||33||न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः ॥
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye durvāsādityamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭtriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 236 ||