gandharvakanyāvṛttāntavarṇanam
īśvara uvāca
sa gandharvastadā devi ārirādhayiṣurbhavam ||
somavāravrataṃnāma papraccha munisattamam
||1||स गन्धर्वस्तदा देवि आरिराधयिषुर्भवम् ॥
सोमवारव्रतंनाम पप्रच्छ मुनिसत्तमम्
gandharva uvāca
kathaṃ somavrataṃ kāryaṃ vidhānaṃ tasya kīdṛśam ||
kasminkāle ca tatkāryaṃ sarvaṃ vistarato vada
||2||कथं सोमव्रतं कार्यं विधानं तस्य कीदृशम् ॥
कस्मिन्काले च तत्कार्यं सर्वं विस्तरतो वद
gośṛṃga uvāca
sādhusādhu mahāprājña sarvasattvopakārakam ||
yanna kasyacidākhyātaṃ tadadya kathayāmi te
||3||साधुसाधु महाप्राज्ञ सर्वसत्त्वोपकारकम् ॥
यन्न कस्यचिदाख्यातं तदद्य कथयामि ते
sarvarogaharaṃ divyaṃ sarvasiddhipradāyakam ||
somavāravrataṃnāma sarvakāmaphalapradam
||4||सर्वरोगहरं दिव्यं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥
सोमवारव्रतंनाम सर्वकामफलप्रदम्
sarvakālikamādeyaṃ varṇānāṃ śubhakārakam ||
nārī naraiḥ sadā kāryaṃ dṛṣṭvādṛṣṭvā phalodayam
||5||सर्वकालिकमादेयं वर्णानां शुभकारकम् ॥
नारी नरैः सदा कार्यं दृष्ट्वादृष्ट्वा फलोदयम्
brahmaviṣṇvādibhirdevaiḥ kṛtametanmahāvratam ||
punastu somarājena dakṣaśāpahatena ca
||6||ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः कृतमेतन्महाव्रतम् ॥
पुनस्तु सोमराजेन दक्षशापहतेन च
ārādhito'nena śaṃbhuḥ śaṃbhudhyānapareṇa tu ||
tatastuṣṭo mahādevaḥ somarājasya bhaktitaḥ
||7||आराधितोऽनेन शंभुः शंभुध्यानपरेण तु ॥
ततस्तुष्टो महादेवः सोमराजस्य भक्तितः
tenoktaṃ yadi tuṣṭo'si pratiṣṭhāstho niraṃtaram
||8||तेनोक्तं यदि तुष्टोऽसि प्रतिष्ठास्थो निरंतरम्
yāvaccaṃdraśca sūryaśca yāvattiṣṭhaṃti bhūdharāḥ ||
tāvanme sthāpitaṃ liṃgamumayā saha tiṣṭhatu
||9||यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठंति भूधराः ॥
तावन्मे स्थापितं लिंगमुमया सह तिष्ठतु
sthāpitaṃ tu tadā tena prārthayitvā maheśvaram ||
ātmanāmāṃkitaṃ kṛtvā tato rogairvyamucyata
||10||स्थापितं तु तदा तेन प्रार्थयित्वा महेश्वरम् ॥
आत्मनामांकितं कृत्वा ततो रोगैर्व्यमुच्यत
tataḥ śuddhaśarīro'sau gaganastho virājate
||11||ततः शुद्धशरीरोऽसौ गगनस्थो विराजते
tadāprabhṛti ye kecitkurvaṃti bhuvi mānavāḥ ||
te'pi tatpadamāyāṃti vimalāṃgāśca somavat
||12||तदाप्रभृति ये केचित्कुर्वंति भुवि मानवाः ॥
तेऽपि तत्पदमायांति विमलांगाश्च सोमवत्
atha kiṃ bahunoktena vidhānaṃ tasya kīrttaye ||
yasminkasmiṃśca māse vā śukle somasya vāsare
||13||अथ किं बहुनोक्तेन विधानं तस्य कीर्त्तये ॥
यस्मिन्कस्मिंश्च मासे वा शुक्ले सोमस्य वासरे
daṃtakāṣṭhaṃ purā brāhme kṛtvā snānaṃ samācaret ||
svadharmavihitaṃ karma kṛtvā sthāne manorame
||14||दंतकाष्ठं पुरा ब्राह्मे कृत्वा स्नानं समाचरेत् ॥
स्वधर्मविहितं कर्म कृत्वा स्थाने मनोरमे
susame bhūtale śuddhe nyasya kumbhaṃ suśobhitam ||
cūtapallavavinyaste caṃdanena sucitrite
||15||सुसमे भूतले शुद्धे न्यस्य कुम्भं सुशोभितम् ॥
चूतपल्लवविन्यस्ते चंदनेन सुचित्रिते
śvetavastraparīdhāne sarvābharaṇabhūṣite ||
ādau pātre tu saṃnyasya ādhārasahitaṃ śivam
||16||श्वेतवस्त्रपरीधाने सर्वाभरणभूषिते ॥
आदौ पात्रे तु संन्यस्य आधारसहितं शिवम्
aṣṭamūrtyaṣṭakaṃ dikṣu somanāthaṃ saśaktikam ||
umayā sahitaṃ tatra śvetapuṣpaiśca pūjayet
||17||अष्टमूर्त्यष्टकं दिक्षु सोमनाथं सशक्तिकम् ॥
उमया सहितं तत्र श्वेतपुष्पैश्च पूजयेत्
vividhaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca phalaṃ vai bījapūra kam ||
anenaiva tu maṃtreṇa sarvaṃ tatraiva kārayet
||18||विविधं भक्ष्यभोज्यं च फलं वै बीजपूर कम् ॥
अनेनैव तु मंत्रेण सर्वं तत्रैव कारयेत्
oṃ namaḥ paṃcavaktrāya daśabāhutrinetriṇe ||
śvetaṃ vṛṣabhamārūḍha śvetābharaṇabhūṣita
||19||ओं नमः पंचवक्त्राय दशबाहुत्रिनेत्रिणे ॥
श्वेतं वृषभमारूढ श्वेताभरणभूषित
umādehārddhasaṃyukta namaste sarvamūrtaye ||
anenaiva tu maṃtreṇa pūjāṃ homaṃ ca kārayet
||20||उमादेहार्द्धसंयुक्त नमस्ते सर्वमूर्तये ॥
अनेनैव तु मंत्रेण पूजां होमं च कारयेत्
kṛtvaivaṃ ca dine rātrau paśyaṃścaivaṃ svapennaraḥ ||
darbhaśayyā samārūḍho dhyāyansomeśvaraṃ haram
||21||कृत्वैवं च दिने रात्रौ पश्यंश्चैवं स्वपेन्नरः ॥
दर्भशय्या समारूढो ध्यायन्सोमेश्वरं हरम्
evaṃ kṛte'ṣṭādaśānāṃ kuṣṭhānāṃ nāśanaṃ bhavet ||
dvitīye somavāre tu karaṃjaṃ dantadhāvanam
||22||एवं कृतेऽष्टादशानां कुष्ठानां नाशनं भवेत् ॥
द्वितीये सोमवारे तु करंजं दन्तधावनम्
devaṃ saṃpūjayetsūkṣmaṃ jyeṣṭhāśaktisamanvitam ||
śatapatraiḥ pūjayitvā madhu prāśya yathāvidhi
||23||देवं संपूजयेत्सूक्ष्मं ज्येष्ठाशक्तिसमन्वितम् ॥
शतपत्रैः पूजयित्वा मधु प्राश्य यथाविधि
nāraṃgaṃ tatra dattvā tu śeṣaṃ pūrvavadācaret ||
evaṃ kṛte dvitīye tu golakṣaphalamāpnuyāt
||24||नारंगं तत्र दत्त्वा तु शेषं पूर्ववदाचरेत् ॥
एवं कृते द्वितीये तु गोलक्षफलमाप्नुयात्
somavāre tṛtīye tu apāmārgasamudbhavam ||
daṃtakāṣṭhādikaṃ kṛtvā trinetraṃ ca prapūjayet
||25||सोमवारे तृतीये तु अपामार्गसमुद्भवम् ॥
दंतकाष्ठादिकं कृत्वा त्रिनेत्रं च प्रपूजयेत्
phalaṃ ca dāḍimaṃ dadyājjātīpuṣpaiśca pūjayet ||
rajanyāmaṃguraṃ prāśya siddhiyuktaṃ tu pūjayet
||26||फलं च दाडिमं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् ॥
रजन्यामंगुरं प्राश्य सिद्धियुक्तं तु पूजयेत्
caturthe somavāre tu kāṣṭhamaudumbaraṃ smṛtam ||
pūjayettatra gaurīśaṃ sūkṣmayā sahitaṃ tathā
||27||चतुर्थे सोमवारे तु काष्ठमौदुम्बरं स्मृतम् ॥
पूजयेत्तत्र गौरीशं सूक्ष्मया सहितं तथा
nārikelaphalaṃ dadyāddamanena prapūjayet ||
śarkarāṃ prāśayedrātrau jāgaraṃ caiva kārayet
||28||नारिकेलफलं दद्याद्दमनेन प्रपूजयेत् ॥
शर्करां प्राशयेद्रात्रौ जागरं चैव कारयेत्
pañcame somavāre tu pūjayecca gaṇādhipam ||
vibhūtyā sahitaṃ devaṃ kundapuṣpaiḥ prapūjayet
||29||पञ्चमे सोमवारे तु पूजयेच्च गणाधिपम् ॥
विभूत्या सहितं देवं कुन्दपुष्पैः प्रपूजयेत्
āśvatthaṃ dantakāṣṭhaṃ ca arghyaṃ vai drākṣayā tathā ||
mocaṃ ca prāśayedrātrāvaśvamedhaphalaṃ labhet
||30||आश्वत्थं दन्तकाष्ठं च अर्घ्यं वै द्राक्षया तथा ॥
मोचं च प्राशयेद्रात्रावश्वमेधफलं लभेत्
ṣaṣṭhe somasya vāre tu surūpaṃ nāma pūjayet ||
karpūraṃ prāśayettatra bhaktyā paramayā yutaḥ
||31||षष्ठे सोमस्य वारे तु सुरूपं नाम पूजयेत् ॥
कर्पूरं प्राशयेत्तत्र भक्त्या परमया युतः
saptame somavāre tu dantakāṣṭhaṃ ca mallikā ||
sarvajñaṃ pūjayettatra dīptayā sahitaṃ tathā
||32||सप्तमे सोमवारे तु दन्तकाष्ठं च मल्लिका ॥
सर्वज्ञं पूजयेत्तत्र दीप्तया सहितं तथा
jambīraṃ ca phalaṃ dadyājjātīpuṣpaiśca pūjayet ||
lavaṅgaṃ prāśayettatra tasyānantaphalaṃ bhavet
||33||जम्बीरं च फलं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् ॥
लवङ्गं प्राशयेत्तत्र तस्यानन्तफलं भवेत्
aṣṭame somavāre tu amoghāyutamīśvaram ||
kadalīphalakenārghyaṃ marubakena pūjayet ||
rātrau tu prāśayeddugdhamagniṣṭomaphalaṃ labhet
||34||अष्टमे सोमवारे तु अमोघायुतमीश्वरम् ॥
कदलीफलकेनार्घ्यं मरुबकेन पूजयेत् ॥
रात्रौ तु प्राशयेद्दुग्धमग्निष्टोमफलं लभेत्
gaṃgāsnāne kṛte samyakkoṭidhā yatphalaṃ smṛtam ||
daśahemasahasrāṇāṃ kurukṣetre ravergrahe
||35||गंगास्नाने कृते सम्यक्कोटिधा यत्फलं स्मृतम् ॥
दशहेमसहस्राणां कुरुक्षेत्रे रवेर्ग्रहे
brāhmaṇe vedaviduṣe yaddattvā phala māpnuyāt ||
tatpuṇyaṃ koṭiguṇitamasminnācarite vrate
||36||ब्राह्मणे वेदविदुषे यद्दत्त्वा फल माप्नुयात् ॥
तत्पुण्यं कोटिगुणितमस्मिन्नाचरिते व्रते
gajānāṃ tu śate datte lakṣe ca rathavājinām ||
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ somavāravrate kṛte
||37||गजानां तु शते दत्ते लक्षे च रथवाजिनाम् ॥
तत्फलं कोटिगुणितं सोमवारव्रते कृते
guggulordhūpanaṃ kṛtvā koṭiśo yatphalaṃ labhet ||
tatpuṇyaṃ tu bhavettasya somavāravrate kṛte
||38||गुग्गुलोर्धूपनं कृत्वा कोटिशो यत्फलं लभेत् ॥
तत्पुण्यं तु भवेत्तस्य सोमवारव्रते कृते
sarvaiśvaryasamāyuktaḥ śivatulyaparākramaḥ ||
rudraloke vasettāvadbrahmaṇaḥ pralayāvadhi
||39||सर्वैश्वर्यसमायुक्तः शिवतुल्यपराक्रमः ॥
रुद्रलोके वसेत्तावद्ब्रह्मणः प्रलयावधि
saṃprāpte navame vāre kuryādudyāpanaṃ śubham ||
yathā bhavati gandharva tathā vakṣyāmi te'dhunā
||40||संप्राप्ते नवमे वारे कुर्यादुद्यापनं शुभम् ॥
यथा भवति गन्धर्व तथा वक्ष्यामि तेऽधुना
maṃḍalaṃ maṃḍapaṃ kuṇḍaṃ patākādhvajaśobhitam ||
toraṇāni ca catvāri kuṇḍaṃ kṛtvā vidhānataḥ
||41||मंडलं मंडपं कुण्डं पताकाध्वजशोभितम् ॥
तोरणानि च चत्वारि कुण्डं कृत्वा विधानतः
madhye vediḥ prakarttavyā caturasrā suśobhanā ||
niṣpādya maṃḍalaṃ tatra madhye padmaṃ prakalpayet
||42||मध्ये वेदिः प्रकर्त्तव्या चतुरस्रा सुशोभना ॥
निष्पाद्य मंडलं तत्र मध्ये पद्मं प्रकल्पयेत्
kalaśānaṣṭadigbhāge sahiraṇyānpṛthakpṛthak ||
sthāpayitvā tu śaktistā vāmādyāḥ pūrvataḥ kramāt
||43||कलशानष्टदिग्भागे सहिरण्यान्पृथक्पृथक् ॥
स्थापयित्वा तु शक्तिस्ता वामाद्याः पूर्वतः क्रमात्
karṇikāyāṃ tu padmasya śrīsomeśaṃ mahāprabham ||
pratimārūpasaṃpannaṃ hemajaṃ śaktisaṃyutam
||44||कर्णिकायां तु पद्मस्य श्रीसोमेशं महाप्रभम् ॥
प्रतिमारूपसंपन्नं हेमजं शक्तिसंयुतम्
rukmaśayyāsamārūḍhaṃ manonmanyā samanvitam ||
hemapātrādike pātre madhunā paripūrite
||45||रुक्मशय्यासमारूढं मनोन्मन्या समन्वितम् ॥
हेमपात्रादिके पात्रे मधुना परिपूरिते
rukmaśayyāsamācchanne tatrasthaṃ pūjayetkramāt ||
anaṃtādiśikhaṃḍyaṃtairnāmabhiḥ kramaśo'rcayet
||46||रुक्मशय्यासमाच्छन्ने तत्रस्थं पूजयेत्क्रमात् ॥
अनंतादिशिखंड्यंतैर्नामभिः क्रमशोऽर्चयेत्
gandhasragdhūpadīpaiśca naivedyaiśca pṛthagvidhaiḥ ||
vastrālaṃkāratāṃbūlacchatracāmaradarppaṇam
||47||गन्धस्रग्धूपदीपैश्च नैवेद्यैश्च पृथग्विधैः ॥
वस्त्रालंकारतांबूलच्छत्रचामरदर्प्पणम्
dīpaghaṃṭāvitānaṃ ca paryaṃkaṃ ca satū likam ||
someśvaraṃ samuddiśya deyaṃ paurāṇike gurau
||48||दीपघंटावितानं च पर्यंकं च सतू लिकम् ॥
सोमेश्वरं समुद्दिश्य देयं पौराणिके गुरौ
bhūṣayitvā tathā''cāryyaṃ homaṃ tatraiva kārayet ||
balikarmāvasāne ca rātrau tatraiva jāgṛyāt
||49||भूषयित्वा तथाऽऽचार्य्यं होमं तत्रैव कारयेत् ॥
बलिकर्मावसाने च रात्रौ तत्रैव जागृयात्
pañcagavyaṃ tataḥ pītvā dhyāyetsomeśvaraṃ hṛdi ||
prabhāte tu tataḥ snātvā dhyāyettaṃ ca vidhānataḥ
||50||पञ्चगव्यं ततः पीत्वा ध्यायेत्सोमेश्वरं हृदि ॥
प्रभाते तु ततः स्नात्वा ध्यायेत्तं च विधानतः
tato bhaktyā ca gaṃdharva kṣīrakhaṇḍādinirmmitam ||
bhakṣyabhojyairanekaiśca bhojayedbrāhmaṇānatha
||51||ततो भक्त्या च गंधर्व क्षीरखण्डादिनिर्म्मितम् ॥
भक्ष्यभोज्यैरनेकैश्च भोजयेद्ब्राह्मणानथ
vastrayugmaṃ tato dattvā gāṃ ca dattvā visarjayet
||52||वस्त्रयुग्मं ततो दत्त्वा गां च दत्त्वा विसर्जयेत्
evaṃ cīrṇavrataḥ samyaglabhate puṇyamakṣayam ||
dhanadhānyasamṛddhātmā putradārasamanvitaḥ
||53||एवं चीर्णव्रतः सम्यग्लभते पुण्यमक्षयम् ॥
धनधान्यसमृद्धात्मा पुत्रदारसमन्वितः
na kule jāyate tasya daridro duḥkhito'pivā ||
aputro labhate putrānvandhyā putravatī bhavet
||54||न कुले जायते तस्य दरिद्रो दुःखितोऽपिवा ॥
अपुत्रो लभते पुत्रान्वन्ध्या पुत्रवती भवेत्
kākavaṃdhyā tu yā nārī mṛtavatsā ca durbhagā ||
kanyāprasūśca yā kāryamābhiretadviśeṣataḥ
||55||काकवंध्या तु या नारी मृतवत्सा च दुर्भगा ॥
कन्याप्रसूश्च या कार्यमाभिरेतद्विशेषतः
evaṃ kṛte vidhāne tu dehapāte śivaṃ vrajet ||
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca ||
bhuṃkte'sau vipulānbho gānyāvadābhūtasaṃplavam
||56||एवं कृते विधाने तु देहपाते शिवं व्रजेत् ॥
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च ॥
भुंक्तेऽसौ विपुलान्भो गान्यावदाभूतसंप्लवम्
iti te kathitaṃ sarvaṃ somavāravrataṃ kramāt ||
gaccha śīghraṃ mahābhāga yatra someśvaraḥ sthitaḥ
||57||इति ते कथितं सर्वं सोमवारव्रतं क्रमात् ॥
गच्छ शीघ्रं महाभाग यत्र सोमेश्वरः स्थितः
īśvara uvāca
ityuktaḥ saca gandharvaḥ putryā saha varānane ||
sarvopahārasaṃyuktaḥ prabhāsakṣetramāśritaḥ
||58||इत्युक्तः सच गन्धर्वः पुत्र्या सह वरानने ॥
सर्वोपहारसंयुक्तः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
tatra someśvaraṃ dṛṣṭvā ānandāśrupariplutaḥ ||
yātrākrameṇa saṃpūjya cakre somavrataṃ kramāt
||59||तत्र सोमेश्वरं दृष्ट्वा आनन्दाश्रुपरिप्लुतः ॥
यात्राक्रमेण संपूज्य चक्रे सोमव्रतं क्रमात्
putryā saha mahābhāgastasya tuṣṭo maheśvaraḥ ||
sarvarogavināśaṃ ca sarvakāmasamṛddhidam ||
dadau gandharvarājyaṃ ca bhaktiṃ caivātmanastathā
||69||पुत्र्या सह महाभागस्तस्य तुष्टो महेश्वरः ॥
सर्वरोगविनाशं च सर्वकामसमृद्धिदम् ॥
ददौ गन्धर्वराज्यं च भक्तिं चैवात्मनस्तथा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetra māhātmye someśvaramāhātmyavarṇane gandharvakanyāvṛttāntavarṇanaṃnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ || 25 ||