kasyacittvatha kālasya tridaśāvaśvinau priye
īśvara uvāca
kasyacittvatha kālasya tridaśāvaśvinau priye ||
kṛtābhiṣekāṃ vivṛtāṃ sukanyāṃ tāmapaśyatām
||1||कस्यचित्त्वथ कालस्य त्रिदशावश्विनौ प्रिये ॥
कृताभिषेकां विवृतां सुकन्यां तामपश्यताम्
tāṃ dṛṣṭvā darśanīyāṃgīṃ devarājasutāmiva ||
ūcatuḥ samabhidrutya nāsatyāvaśvināvatha
||2||तां दृष्ट्वा दर्शनीयांगीं देवराजसुतामिव ॥
ऊचतुः समभिद्रुत्य नासत्यावश्विनावथ
kasya tvamasi vāmoru kiṃ vane'smiṃścikīrṣasi ||
icchāvastvāṃ ca vijñātuṃ tattvamākhyāhi śobhane
||3||कस्य त्वमसि वामोरु किं वनेऽस्मिंश्चिकीर्षसि ॥
इच्छावस्त्वां च विज्ञातुं तत्त्वमाख्याहि शोभने
tataḥ sukanyā saṃvītā tāvuvāca surottamau ||
śaryātitanayāṃ vittaṃ bhāryāṃ ca cyavanasya mām
||4||ततः सुकन्या संवीता तावुवाच सुरोत्तमौ ॥
शर्यातितनयां वित्तं भार्यां च च्यवनस्य माम्
tato'śvinau prahasyaināmabrūtāṃ punareva tu ||
kathaṃ tvaṃ ca viditvā tu pitrā dattā''gatā vane
||5||ततोऽश्विनौ प्रहस्यैनामब्रूतां पुनरेव तु ॥
कथं त्वं च विदित्वा तु पित्रा दत्ताऽऽगता वने
bhrājase gaganoddeśe vidyutsaudāmanī yathā ||
na deveṣvapi tulyāṃ hi tava paśyāva bhāmini
||6||भ्राजसे गगनोद्देशे विद्युत्सौदामनी यथा ॥
न देवेष्वपि तुल्यां हि तव पश्याव भामिनि
sarvābharaṇasaṃpannā paramāṃbaradhāriṇī ||
māmaivamanavadyāṃgi tyajainamavivekinam
||7||सर्वाभरणसंपन्ना परमांबरधारिणी ॥
मामैवमनवद्यांगि त्यजैनमविवेकिनम्
kasmādevaṃvidhā bhūtvā jarājarjaritaṃ bhuvi ||
tvamupāsye hi kalyāṇi kāmabhāvabahiṣkṛtam
||8||कस्मादेवंविधा भूत्वा जराजर्जरितं भुवि ॥
त्वमुपास्ये हि कल्याणि कामभावबहिष्कृतम्
asamarthaṃ paritrāṇe poṣaṇe vā śucismite ||
sā tvaṃ cyavanamutsṛjya varayasvaikamāvayoḥ
||9||असमर्थं परित्राणे पोषणे वा शुचिस्मिते ॥
सा त्वं च्यवनमुत्सृज्य वरयस्वैकमावयोः
patyarthaṃ devagarbhābhe mā vṛthā yauvanaṃ kṛthāḥ ||
evamuktā sukanyā sā surau tāvidamabravīt
||10||पत्यर्थं देवगर्भाभे मा वृथा यौवनं कृथाः ॥
एवमुक्ता सुकन्या सा सुरौ ताविदमब्रवीत्
ratā'haṃ cyavane patyau na caivaṃ pariśaṃkatam ||
tāvabrūtāṃ punaścaitāmāvāṃ devabhiṣagvarau
||11||रताऽहं च्यवने पत्यौ न चैवं परिशंकतम् ॥
तावब्रूतां पुनश्चैतामावां देवभिषग्वरौ
yuvānaṃ rūpasaṃpannaṃ kariṣyāvaḥ patiṃ tava ||
tatastasyāvayoścaiva patimekatamaṃ vṛṇu
||12||युवानं रूपसंपन्नं करिष्यावः पतिं तव ॥
ततस्तस्यावयोश्चैव पतिमेकतमं वृणु
etena samayenāvāṃ śamaṃ naya sumadhyame ||
sā tayorvacanāddevi upasaṃgamya bhārgavam ||
uvāca vākyaṃ yattābhyāmuktaṃ bhṛgusutaṃ prati
||13||एतेन समयेनावां शमं नय सुमध्यमे ॥
सा तयोर्वचनाद्देवि उपसंगम्य भार्गवम् ॥
उवाच वाक्यं यत्ताभ्यामुक्तं भृगुसुतं प्रति
tadvākyaṃ cyavano bhāryāmuvācādriyatāmiti ||
ityuktā cyavanenātha sukanyā tāvuvāca vai
||14||तद्वाक्यं च्यवनो भार्यामुवाचाद्रियतामिति ॥
इत्युक्ता च्यवनेनाथ सुकन्या तावुवाच वै
evaṃ devau bhavadbhyāṃ yatproktaṃ tatkiyatāṃ laghu ||
ityuktau bhiṣajau tatra tayā caiva sukanyayā ||
ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patistava viśatvapaḥ
||15||एवं देवौ भवद्भ्यां यत्प्रोक्तं तत्कियतां लघु ॥
इत्युक्तौ भिषजौ तत्र तया चैव सुकन्यया ॥
ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस्तव विशत्वपः
tato'paścyavanaḥ śīghraṃ rūpārthī praviveśa ha ||
aśvināvapi taddevi tataḥ prāviśatāṃ jalam
||16||ततोऽपश्च्यवनः शीघ्रं रूपार्थी प्रविवेश ह ॥
अश्विनावपि तद्देवि ततः प्राविशतां जलम्
tato muhūrttāduttīrṇāḥ sarve te sarasastataḥ ||
divyarūpadharāḥ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ
||17||ततो मुहूर्त्तादुत्तीर्णाः सर्वे ते सरसस्ततः ॥
दिव्यरूपधराः सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः
divyaveṣadharāścaiva manasaḥ prītivarddhanāḥ ||
te'bruvansahitāḥ sarve vṛṇīṣvānyatamaṃ śubhe
||18||दिव्यवेषधराश्चैव मनसः प्रीतिवर्द्धनाः ॥
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे वृणीष्वान्यतमं शुभे
asmākamīpsitaṃ bhadre yatastvaṃ varavarṇinī ||
yatra vāpyabhi kāmāsi taṃ vṛṇīṣva suśobhane
||19||अस्माकमीप्सितं भद्रे यतस्त्वं वरवर्णिनी ॥
यत्र वाप्यभि कामासि तं वृणीष्व सुशोभने
sā samīkṣya tu tānsarvāṃstulyarūpadharānsthitān ||
niścitya manasā buddhyā devi vavre patiṃ svakam
||20||सा समीक्ष्य तु तान्सर्वांस्तुल्यरूपधरान्स्थितान् ॥
निश्चित्य मनसा बुद्ध्या देवि वव्रे पतिं स्वकम्
labdhvā tu cyavano bhāryāṃ vayorūpamavasthitaḥ ||
hṛṣṭo'bravīnmahātejāstau nāsatyāvidaṃ vacaḥ
||21||लब्ध्वा तु च्यवनो भार्यां वयोरूपमवस्थितः ॥
हृष्टोऽब्रवीन्महातेजास्तौ नासत्याविदं वचः
yadahaṃ rūpasaṃpanno vayasā ca samanvitaḥ ||
kṛto bhavadbhyāṃ vṛddhaḥ sanbhāryāṃ ca prāptavānnijām ||
tadbrūtaṃ vai vidhāsyāmi bhavatoryadabhīpsitam
||22||यदहं रूपसंपन्नो वयसा च समन्वितः ॥
कृतो भवद्भ्यां वृद्धः सन्भार्यां च प्राप्तवान्निजाम् ॥
तद्ब्रूतं वै विधास्यामि भवतोर्यदभीप्सितम्
aśvināvūcatuḥ
āvāṃ tu devabhiṣajau na ca śakraḥ karoti nau ||
somapānārhatāṃ tasmātkuru nau somapāyinau
||23||आवां तु देवभिषजौ न च शक्रः करोति नौ ॥
सोमपानार्हतां तस्मात्कुरु नौ सोमपायिनौ
cyavana uvāca
ahaṃ vāṃ yajñabhāgārhau kariṣye somapāyinau
||24||अहं वां यज्ञभागार्हौ करिष्ये सोमपायिनौ
īśvara uvāca
tatastau hṛṣṭamanasau nāsatyau divi jagmatuḥ ||
cyavano'pi sukanyā ca surāviva vijahratuḥ
||25||ततस्तौ हृष्टमनसौ नासत्यौ दिवि जग्मतुः ॥
च्यवनोऽपि सुकन्या च सुराविव विजह्रतुः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvara māhātmyavarṇanaṃnāmaikāśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 281 ||