sthānamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi nāgasthānamanuttamam ||
maṃkīśātpaścime bhāge saṃgamatritayaṃ gatam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि नागस्थानमनुत्तमम् ॥
मंकीशात्पश्चिमे भागे संगमत्रितयं गतम्
pāpaghnaṃ sarvajaṃtūnāṃ pātālavivaraṃ mahat
||2||पापघ्नं सर्वजंतूनां पातालविवरं महत्
balabhadraḥ purā devi śrutvā kṛṣṇasya paṃcatām ||
bhallatīrthe tu bhallena tataḥ prabhāsamāgataḥ
||3||बलभद्रः पुरा देवि श्रुत्वा कृष्णस्य पंचताम् ॥
भल्लतीर्थे तु भल्लेन ततः प्रभासमागतः
kṣetraṃ mahāprabhāvaṃ hi jñātvā sarvārthasiddhidam ||
yādavānāṃ kṣayaṃ kṛtvā tato vairāgyameyivān
||4||क्षेत्रं महाप्रभावं हि ज्ञात्वा सर्वार्थसिद्धिदम् ॥
यादवानां क्षयं कृत्वा ततो वैराग्यमेयिवान्
śeṣanāgeśarūpeṇa niṣkramya ca śarīrataḥ ||
gacchangacchaṃstadā prāpya tīrthaṃ traisaṃgamaṃ param
||5||शेषनागेशरूपेण निष्क्रम्य च शरीरतः ॥
गच्छन्गच्छंस्तदा प्राप्य तीर्थं त्रैसंगमं परम्
pātālasya tadā dṛṣṭvā dvāraṃ vivararūpakam ||
praviṣṭo'tha jagāmāśu yatrānaṃtaḥ svayaṃ sthitaḥ
||6||पातालस्य तदा दृष्ट्वा द्वारं विवररूपकम् ॥
प्रविष्टोऽथ जगामाशु यत्रानंतः स्वयं स्थितः
yato nāgasvarūpeṇa sthāne'smiṃśca samāviśat ||
tatprabhṛtyeva deveśi nāgasthānamiti śrutam
||7||यतो नागस्वरूपेण स्थानेऽस्मिंश्च समाविशत् ॥
तत्प्रभृत्येव देवेशि नागस्थानमिति श्रुतम्
nāgarādityapūrveṇa yatra kāyo visarjitaḥ ||
tadadyāpi prasiddhaṃ vai śeṣasthānamiti śrutam
||8||नागरादित्यपूर्वेण यत्र कायो विसर्जितः ॥
तदद्यापि प्रसिद्धं वै शेषस्थानमिति श्रुतम्
ataḥ snātvā mahādevi tatra tīrthe trisaṃgame |
nāgasthānaṃ samabhyarcya pañcamyāmakṛtāśanaḥ
||9||अतः स्नात्वा महादेवि तत्र तीर्थे त्रिसंगमे ।
नागस्थानं समभ्यर्च्य पञ्चम्यामकृताशनः
śrāddhaṃ kṛtvā yathāśaktyā dattvā viprāya dakṣiṇām ||
vimuktaḥ sarvaduḥkhebhyo rudralokaṃ sa gacchati
||10||श्राद्धं कृत्वा यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् ॥
विमुक्तः सर्वदुःखेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति
pāyasaṃ madhusaṃmiśraṃ bhakṣyabhojyaiḥ samanvitam ||
śeṣanāgaṃ samuddiśya vipraṃ yastatra bhojayet ||
koṭibhojyaṃ kṛtaṃ tena jāyate nātra saṃśayaḥ
||11||पायसं मधुसंमिश्रं भक्ष्यभोज्यैः समन्वितम् ॥
शेषनागं समुद्दिश्य विप्रं यस्तत्र भोजयेत् ॥
कोटिभोज्यं कृतं तेन जायते नात्र संशयः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye nāga sthānamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍaśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 186 ||