puṣkarāvartakānadīmāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi puṣkarāvartakāṃ nadīm ||
brahmakuṃḍāduttarato nātidūre vyavasthitām
||1||ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करावर्तकां नदीम् ॥
ब्रह्मकुंडादुत्तरतो नातिदूरे व्यवस्थिताम्
purā yajñe vartamāne somasya tu mahātmanaḥ ||
brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ prabhāsaṃ kṣetramāgataḥ
||2||पुरा यज्ञे वर्तमाने सोमस्य तु महात्मनः ॥
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं प्रभासं क्षेत्रमागतः
somanāthapratiṣṭhārthamṛkṣarājanimaṃtritaḥ ||
pratijñātaṃ purā tena brahmaṇā lokakāriṇā
||3||सोमनाथप्रतिष्ठार्थमृक्षराजनिमंत्रितः ॥
प्रतिज्ञातं पुरा तेन ब्रह्मणा लोककारिणा
yāvatsthāsyāmyahaṃ martye kasmiṃścitkāraṇāṃtare ||
tāvatsaṃdhyātrayaṃ vaṃdyaṃ nityameva tripuṣkare
||4||यावत्स्थास्याम्यहं मर्त्ये कस्मिंश्चित्कारणांतरे ॥
तावत्संध्यात्रयं वंद्यं नित्यमेव त्रिपुष्करे
etasminneva kāle tu lagnakāla upasthite ||
ādiṣṭaṃ śobhanaṃ kālaṃ brāhmaṇairdaivacintakaiḥ
||5||एतस्मिन्नेव काले तु लग्नकाल उपस्थिते ॥
आदिष्टं शोभनं कालं ब्राह्मणैर्दैवचिन्तकैः
tatastaṃ prasthitaṃ jñātvā puṣkare tu pitāmaham ||
saṃdhyārthaṃ rātrinātho vai vākyametaduvāca ha
||6||ततस्तं प्रस्थितं ज्ञात्वा पुष्करे तु पितामहम् ॥
संध्यार्थं रात्रिनाथो वै वाक्यमेतदुवाच ह
daivajñaiḥ kalitaḥ kāla eṣa eva śubhodayaḥ ||
yathā kālātyayo na syāttathā nītirvidhīyatām
||7||दैवज्ञैः कलितः काल एष एव शुभोदयः ॥
यथा कालात्ययो न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम्
taṃ jñātvā sāṃprataṃ kālaṃ brahmā lokapitāmahaḥ ||
manasā cintayāmāsa puṣkarāṇi samāhitaḥ
||8||तं ज्ञात्वा सांप्रतं कालं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
मनसा चिन्तयामास पुष्कराणि समाहितः
tāni vai smṛtamātrāṇi brahmaṇā varavarṇini ||
prādurbhūtāni tatraiva nadyāstīre suśobhane
||9||तानि वै स्मृतमात्राणि ब्रह्मणा वरवर्णिनि ॥
प्रादुर्भूतानि तत्रैव नद्यास्तीरे सुशोभने
āvartāstatra sañjātā jyeṣṭhamadhyakanīyasaḥ ||
atha nāmākarottasyā brahmā lokapitāmahaḥ
||10||आवर्तास्तत्र सञ्जाता ज्येष्ठमध्यकनीयसः ॥
अथ नामाकरोत्तस्या ब्रह्मा लोकपितामहः
puṣkarāvartakā nāmnā adyaprabhṛti śobhanā ||
nadī prayāsyate loke khyātiṃ mama prasādataḥ
||11||पुष्करावर्तका नाम्ना अद्यप्रभृति शोभना ॥
नदी प्रयास्यते लोके ख्यातिं मम प्रसादतः
atra snātvā naro bhaktyā tarpayiṣyati yaḥ pitṝn ||
tripuṣkarasamaṃ puṇyaṃ lapsyate sa tathepsitam
||12||अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयिष्यति यः पितॄन् ॥
त्रिपुष्करसमं पुण्यं लप्स्यते स तथेप्सितम्
śrāvaṇe śuklapakṣasya tṛtīyāyāṃ narottamaḥ ||
yaḥ pitṝṃstarpayettatra tṛptiḥ kalpāyutaṃ bhavet
||13||श्रावणे शुक्लपक्षस्य तृतीयायां नरोत्तमः ॥
यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र तृप्तिः कल्पायुतं भवेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye puṣkarāvartakānadīmāhātmyavarṇanaṃnāma catustriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 134 ||