kaṃkaṇamāhātmyavarṇanam
devyuvāca
kimarthaṃ kaṃkaṇaṃ deva kṣipyate lavaṇāṃbhasi ||
tasyā puṇyaṃ na pūrvoktaṃ yathāvadvaktumarhasi
||1||किमर्थं कंकणं देव क्षिप्यते लवणांभसि ॥
तस्या पुण्यं न पूर्वोक्तं यथावद्वक्तुमर्हसि
ke maṃtrāḥ kiṃ vidhānaṃ tatkasminkāle mahatphalam ||
kiṃ purābhūcca tadvṛttaṃ bhagavankaṃkaṇāśritam
||2||के मंत्राः किं विधानं तत्कस्मिन्काले महत्फलम् ॥
किं पुराभूच्च तद्वृत्तं भगवन्कंकणाश्रितम्
īśvara uvāca
āsītpurā mahīpālo bṛhadratha iti śrutaḥ ||
tasya bhāryā'bhavatsādhvī nāmnā ceṃdumatī priyā
||3||आसीत्पुरा महीपालो बृहद्रथ इति श्रुतः ॥
तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना चेंदुमती प्रिया
na devī na ca gandharvī nāsurī na ca kiṃnarī ||
tādṛgrūpā mahādevi yādṛśī sā sumadhyamā
||4||न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च किंनरी ॥
तादृग्रूपा महादेवि यादृशी सा सुमध्यमा
śīlarūpaguṇopetā nityaṃ sā tu pativatā ||
sarvayoṣidguṇairyuktā yathā sādhvī hyarundhatī
||5||शीलरूपगुणोपेता नित्यं सा तु पतिवता ॥
सर्वयोषिद्गुणैर्युक्ता यथा साध्वी ह्यरुन्धती
pradhāna (?)hasrasya saubhāgyamadagarvitā ||
na vinā sa tayā reme muhūrttamapi pārthivaḥ
||6||प्रधान (?)हस्रस्य सौभाग्यमदगर्विता ॥
न विना स तया रेमे मुहूर्त्तमपि पार्थिवः
ekadā tasyarājarṣerarddhāsanagatā satī ||
yāvattiṣṭhati rājeṃdramṛṣistāvadupāgataḥ ||
kaṇvo nāma mahātejāstapasvī vedapāragaḥ
||7||एकदा तस्यराजर्षेरर्द्धासनगता सती ॥
यावत्तिष्ठति राजेंद्रमृषिस्तावदुपागतः ॥
कण्वो नाम महातेजास्तपस्वी वेदपारगः
tamāgatamatho dṛṣṭvā sahasotthāya pārthivaḥ ||
pūjāṃ kṛtvā yathānyāyaṃ dattvā cārghyamanuttamam
||8||तमागतमथो दृष्ट्वा सहसोत्थाय पार्थिवः ॥
पूजां कृत्वा यथान्यायं दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम्
sukhāsīnaṃ tato matvā viśrāṃtaṃ munipuṃgavam ||
āpṛcchatkuśalaṃ rājā sa sarvaṃ cānvamodayat
||9||सुखासीनं ततो मत्वा विश्रांतं मुनिपुंगवम् ॥
आपृच्छत्कुशलं राजा स सर्वं चान्वमोदयत्
tato dharmakathāṃ cakre sa ṛṣirnṛpasannidhau
||10||ततो धर्मकथां चक्रे स ऋषिर्नृपसन्निधौ
tataḥ kathāvasāne sā bhāryā tasya mahīpateḥ ||
abravīdamṛtaṃ vākyaṃ kṛtāṃjalipuṭā satī
||11||ततः कथावसाने सा भार्या तस्य महीपतेः ॥
अब्रवीदमृतं वाक्यं कृतांजलिपुटा सती
indumatyuvāca
tvaṃ vetsi bhagavansarvamatītānāgataṃ vibho ||
pṛcche tvāṃ kautukāviṣṭā tasmāttvaṃ kṣaṃtumarhasi
||12||त्वं वेत्सि भगवन्सर्वमतीतानागतं विभो ॥
पृच्छे त्वां कौतुकाविष्टा तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि
anyadehodbhavaṃ karma mama sarvaṃ prakīrttaya ||
īdṛśaṃ mama saubhāgyaṃ patirdevasutopamaḥ
||13||अन्यदेहोद्भवं कर्म मम सर्वं प्रकीर्त्तय ॥
ईदृशं मम सौभाग्यं पतिर्देवसुतोपमः
saubhāgyaṃ patidevatvaṃ śīlaṃ trailokyaviśrutam ||
kiṃ prabhāvo vratasyaiṣa utāhopoṣitasya vā
||14||सौभाग्यं पतिदेवत्वं शीलं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
किं प्रभावो व्रतस्यैष उताहोपोषितस्य वा
dānasya vā muniśreṣṭha yanme saubhāgyamuttamam ||
vaśo rājā mahābāhurmama vākyānugaḥ sadā
||15||दानस्य वा मुनिश्रेष्ठ यन्मे सौभाग्यमुत्तमम् ॥
वशो राजा महाबाहुर्मम वाक्यानुगः सदा
etanme sarvamācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me
||16||एतन्मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
sūta uvāca
tasyāstadvacanaṃ śrutvā dhyātvā ca suciraṃ muniḥ ||
abravītprahasanvākyaṃ kaṇvo vedavidāṃ varaḥ
||17||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा च सुचिरं मुनिः ॥
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं कण्वो वेदविदां वरः
kaṇva uvāca
śṛṇu rājñi pravakṣyāmi anyadehodbhavaṃ tava ||
na roṣaśca tvayā kāryo lajjā vāpi sumadhyame
||18||शृणु राज्ञि प्रवक्ष्यामि अन्यदेहोद्भवं तव ॥
न रोषश्च त्वया कार्यो लज्जा वापि सुमध्यमे
tvamāsīdanyadehe tu ābhīrī paṃcabhartṛkā ||
saurāṣṭraviṣaye hīnā devaṃ someśvaraṃ gatā
||19||त्वमासीदन्यदेहे तु आभीरी पंचभर्तृका ॥
सौराष्ट्रविषये हीना देवं सोमेश्वरं गता
tataḥ snātuṃ praviṣṭā ca sāgare lavaṇāṃbhasi ||
hatā kallolamālābhirvihvalatvamupāgatā
||20||ततः स्नातुं प्रविष्टा च सागरे लवणांभसि ॥
हता कल्लोलमालाभिर्विह्वलत्वमुपागता
tava hastāccyutaṃ tatra haimaṃ kaṃkaṇameva ca ||
naṣṭaṃ samudrasalile paścāttāpastu te sthitaḥ
||21||तव हस्ताच्च्युतं तत्र हैमं कंकणमेव च ॥
नष्टं समुद्रसलिले पश्चात्तापस्तु ते स्थितः
atha kālena mahatā paṃcatvaṃ tvamupāgatā ||
daśārṇādhipatergehe tato jātāsi sundari
||22||अथ कालेन महता पंचत्वं त्वमुपागता ॥
दशार्णाधिपतेर्गेहे ततो जातासि सुन्दरि
bṛhadrathena coḍhāsi kaṃkaṇasya prabhā vataḥ ||
na vrataṃ na tapo dānaṃ tvayā cīrṇaṃ purā śubhe
||23||बृहद्रथेन चोढासि कंकणस्य प्रभा वतः ॥
न व्रतं न तपो दानं त्वया चीर्णं पुरा शुभे
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
tacchrutvā sā viśālākṣī trapayā'dho mukhī tathā ||
āsīttūṣṇīṃ tadā devī śrutvā vākyaṃ ca tādṛśam
||24||एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
तच्छ्रुत्वा सा विशालाक्षी त्रपयाऽधो मुखी तथा ॥
आसीत्तूष्णीं तदा देवी श्रुत्वा वाक्यं च तादृशम्
evaṃ nivedya sa munī rājapatnīṃ varānane ||
jagāma bhavanaṃ svaṃ ca āmaṃtrya vasudhādhipam
||25||एवं निवेद्य स मुनी राजपत्नीं वरानने ॥
जगाम भवनं स्वं च आमंत्र्य वसुधाधिपम्
jñātvā phalaṃ kaṃkaṇasya munestasya prabhāvataḥ ||
gatvā someśvaraṃ devaṃ snātvā ca lavaṇāṃbhasi
||26||ज्ञात्वा फलं कंकणस्य मुनेस्तस्य प्रभावतः ॥
गत्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा च लवणांभसि
prākṣipatkaṃkaṇaṃ tatra prativarṣaṃ(?) mahāprabhe ||
tato devatvamāpannā prabhāvāttasya bhāmini
||27||प्राक्षिपत्कंकणं तत्र प्रतिवर्षं(?) महाप्रभे ॥
ततो देवत्वमापन्ना प्रभावात्तस्य भामिनि
īśvara uvāca
eṣa prabhāvaḥ sumahānkaṃkaṇasya prakīrtitaḥ ||
sarvakāmaprado devi sarvapāpapraṇāśanaḥ
||28||एष प्रभावः सुमहान्कंकणस्य प्रकीर्तितः ॥
सर्वकामप्रदो देवि सर्वपापप्रणाशनः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye someśvaramāhātmye kaṃkaṇamāhātmyavarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||