nandādityamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi naṃdādityaṃ samāhitaḥ ||
naṃdena sthāpitaṃ pūrvaṃ tatraivāmitabuddhinā
||1||ततो गच्छेन्महादेवि नंदादित्यं समाहितः ॥
नंदेन स्थापितं पूर्वं तत्रैवामितबुद्धिना
naṃdo rājā purā hyāsītsarvalokasukhapradaḥ ||
na durbhikṣaṃ na ca vyādhi nākāle maraṇaṃ nṛṇām
||2||नंदो राजा पुरा ह्यासीत्सर्वलोकसुखप्रदः ॥
न दुर्भिक्षं न च व्याधि नाकाले मरणं नृणाम्
tasmiñchāsati dharmajñe na cāvṛṣṭikṛtaṃ bhayam ||
kasyacittvatha kālasya pūrvakarmānusārataḥ
||3||तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे न चावृष्टिकृतं भयम् ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य पूर्वकर्मानुसारतः
kuṣṭhena mahatā vyāpto vairāgyaparamaṃ gataḥ ||
tena rogābhibhūtena devadevo divākaraḥ ||
pratiṣṭhito nadītīre sa ca rogādvimocitaḥ
||4||कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः ॥
तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः ॥
प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः
devyuvāca
kimasau rogavānrājā sārvabhaumo mahīpatiḥ ||
tasya dharmaratasyāpi kasmādroga samudbhavaḥ
||5||किमसौ रोगवान्राजा सार्वभौमो महीपतिः ॥
तस्य धर्मरतस्यापि कस्माद्रोग समुद्भवः
īśvara uvāca
eṣa dharmasadācāro naṃdo rājā pratāpavān ||
vyacaratsarvalokānsa vimānavaramāsthitaḥ
||6||एष धर्मसदाचारो नंदो राजा प्रतापवान् ॥
व्यचरत्सर्वलोकान्स विमानवरमास्थितः
vimānaṃ tasya tuṣṭena dattaṃ vai viṣṇunā svayam ||
kāmagaṃ varavarṇena barhiṇena vināditam
||7||विमानं तस्य तुष्टेन दत्तं वै विष्णुना स्वयम् ॥
कामगं वरवर्णेन बर्हिणेन विनादितम्
sa kadācinnṛpaśreṣṭho vicaraṃstatra saṃsthitaḥ ||
gatavānmānasaṃ divyaṃ saro devagaṇānvitam
||8||स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो विचरंस्तत्र संस्थितः ॥
गतवान्मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्
tatrāpaśyadbṛhatpadmaṃ saromadhyagataṃ sitam ||
tatra cāṃguṣṭhamātraṃ tu sthitaṃ puruṣasattamam
||9||तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् ॥
तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्
raktavāsobhirācchannaṃ dvibhujaṃ tigmatejasam ||
taṃ dṛṣṭvā sārathiṃ prāha padmametatsamāhara
||10||रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् ॥
तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत्समाहर
idaṃ tu śirasā bibhratsarvalokasya sannidhau ||
ślāghanīyo bhaviṣyāmi tasmādāhara mā ciram
||11||इदं तु शिरसा बिभ्रत्सर्वलोकस्य सन्निधौ ॥
श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर मा चिरम्
evamuktastatastena sārathiḥ praviveśa ha ||
grahītumupacakrāma tatpadmaṃ varavarṇini ||
spṛṣṭamātre tadā padme huṃkāraḥ samapadyata
||12||एवमुक्तस्ततस्तेन सारथिः प्रविवेश ह ॥
ग्रहीतुमुपचक्राम तत्पद्मं वरवर्णिनि ॥
स्पृष्टमात्रे तदा पद्मे हुंकारः समपद्यत
rājā ca tatkṣaṇāttena śabdena samajāyata ||
kuṣṭhī vigatavarṇaśca balavīryavivarjitaḥ
||13||राजा च तत्क्षणात्तेन शब्देन समजायत ॥
कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः
tathāgatamathātmānaṃ dṛṣṭvā sa puruṣarṣabhaḥ ||
tasthau tatraiva śokārtaḥ kimetaditi ciṃtayan
||14||तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः ॥
तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिंतयन्
tasya ciṃtayato dhīmānājagāma mahātapāḥ ||
vasiṣṭho brahmaputrastu sa taṃ papraccha pārthivaḥ
||15||तस्य चिंतयतो धीमानाजगाम महातपाः ॥
वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रस्तु स तं पप्रच्छ पार्थिवः
eṣa me bhagavañjāto dehasyāsya viparyayaḥ ||
kuṣṭharogābhibhūtātmā nāhaṃ jīvitumutsahe
||16||एष मे भगवञ्जातो देहस्यास्य विपर्ययः ॥
कुष्ठरोगाभिभूतात्मा नाहं जीवितुमुत्सहे
upāyaṃ brūhi me brahmanvyādhitasya cikitsitam ||
utāho vratamanyadvā dānaṃ yajñamathāpi vā
||17||उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् ॥
उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा
vasiṣṭha uvāca
etadbrahmodbhavaṃ nāma padmaṃ trailokyaviśrutam ||
dṛṣṭamātreṇa cānena dṛṣṭāḥ syuḥ sarva devatāḥ
||18||एतद्ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्व देवताः
etaddhi dṛśyate dhanyaiḥ padmaṃ kaiḥ kvāpi pārthiva ||
etasmindṛṣṭamātre tu yo jalaṃ viśate naraḥ
||19||एतद्धि दृश्यते धन्यैः पद्मं कैः क्वापि पार्थिव ॥
एतस्मिन्दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः
sarvapāpavinirmuktaḥ padaṃ nirvāṇa māpnuyāt ||
eṣa dṛṣṭvā tu te sūto hartuṃ toye praviṣṭavān
||20||सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं निर्वाण माप्नुयात् ॥
एष दृष्ट्वा तु ते सूतो हर्तुं तोये प्रविष्टवान्
tava vākyena rājeṃdra mṛto'sau rogavānbhavet ||
brahmaputro'pyahaṃ tena paśyāmi parameśvaram
||21||तव वाक्येन राजेंद्र मृतोऽसौ रोगवान्भवेत् ॥
ब्रह्मपुत्रोऽप्यहं तेन पश्यामि परमेश्वरम्
ahanyahani cāgacchaṃstvaṃ punardṛṣṭavānasi ||
vāṃchaṃti devatā nityamamuṃ hṛdi manoratham
||22||अहन्यहनि चागच्छंस्त्वं पुनर्दृष्टवानसि ॥
वांछंति देवता नित्यममुं हृदि मनोरथम्
mānase brahmapadmaṃ tu dṛṣṭvā snātvā kadā vayam ||
prāpsyāmaḥ paramaṃ brahma yadgatvā na punarbhavet
||23||मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा स्नात्वा कदा वयम् ॥
प्राप्स्यामः परमं ब्रह्म यद्गत्वा न पुनर्भवेत्
idaṃ ca kāraṇaṃ bhūyo dvitīyaṃ śṛṇu pārthiva ||
kuṣṭhasya yattvayā prāptaṃ hartukāmena paṃkajam
||24||इदं च कारणं भूयो द्वितीयं शृणु पार्थिव ॥
कुष्ठस्य यत्त्वया प्राप्तं हर्तुकामेन पंकजम्
pradyotanastu garbhe'sminsvayameva vyavasthitaḥ ||
tavaiṣā buddhirabhavaddṛṣṭvedaṃ varapaṃkajam
||25||प्रद्योतनस्तु गर्भेऽस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः ॥
तवैषा बुद्धिरभवद्दृष्ट्वेदं वरपंकजम्
dhārayāmi śirasyenaṃ lokamadhye vibhūṣaṇam ||
idaṃ cintayataḥ pāpamevaṃ devena darśitam
||26||धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् ॥
इदं चिन्तयतः पापमेवं देवेन दर्शितम्
tataḥ sarvaprayatnena tamārādhaya bhāskaram ||
prasādāddevadevasya mokṣyase nātra saṃśayaḥ
||27||ततः सर्वप्रयत्नेन तमाराधय भास्करम् ॥
प्रसादाद्देवदेवस्य मोक्ष्यसे नात्र संशयः
prabhāsaṃ gaccha rājeṃdra tīrthaṃ trailokyaviśrutam ||
tatra siddhirbhavecchīghramārttānāṃ prāṇināṃ bhuvi
||28||प्रभासं गच्छ राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
तत्र सिद्धिर्भवेच्छीघ्रमार्त्तानां प्राणिनां भुवि
īśvara uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā vasiṣṭhasya mahātmanaḥ ||
prabhāsaṃ kṣetramāsādya māheśvaryāstaṭe śubhe
||29||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठस्य महात्मनः ॥
प्रभासं क्षेत्रमासाद्य माहेश्वर्यास्तटे शुभे
naṃdādityaṃ pratiṣṭhāpya gaṃdhadhūpānulepanaiḥ ||
pūjayāmāsa taṃ devi puṣpairuccāvacaistathā
||30||नंदादित्यं प्रतिष्ठाप्य गंधधूपानुलेपनैः ॥
पूजयामास तं देवि पुष्पैरुच्चावचैस्तथा
tasya tuṣṭo divānātho varado'hamathābravīt
||31||तस्य तुष्टो दिवानाथो वरदोऽहमथाब्रवीत्
nanda uvāca
kuṣṭhena mahatā vyāptaṃ paśya māṃ surasattama ||
yathā'yaṃ nāśamāyāti tathā kuru divākara
||32||कुष्ठेन महता व्याप्तं पश्य मां सुरसत्तम ॥
यथाऽयं नाशमायाति तथा कुरु दिवाकर
sānnidhyaṃ kuru deveśa sthāne'sminnityadā vibho
||33||सान्निध्यं कुरु देवेश स्थानेऽस्मिन्नित्यदा विभो
sūrya uvāca
nīrogastvaṃ mahārāja sadya eva bhaviṣyasi ||
atra ye māṃ samāgatya drakṣyaṃti ca narā bhuvi
||34||नीरोगस्त्वं महाराज सद्य एव भविष्यसि ॥
अत्र ये मां समागत्य द्रक्ष्यंति च नरा भुवि
saptamyāṃ sūryavāreṇa yāsyaṃti paramāṃ gatim ||
atra me sūryavāreṇa sāṃnidhyaṃ saptamīdine ||
bhaviṣyati na saṃdeho gamiṣye tvaṃ sukhī bhava
||35||सप्तम्यां सूर्यवारेण यास्यंति परमां गतिम् ॥
अत्र मे सूर्यवारेण सांनिध्यं सप्तमीदिने ॥
भविष्यति न संदेहो गमिष्ये त्वं सुखी भव
evamuktvā sahasrāṃśustatraivāṃtaradhīyata
||36||एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत
nīrogatvamavā pyāsau kṛtvā rājyamanuttamam ||
jagāma paramaṃ sthānaṃ yatra devo divākaraḥ ||
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā kṛtvā śrāddhaṃ prayatnataḥ
||37||नीरोगत्वमवा प्यासौ कृत्वा राज्यमनुत्तमम् ॥
जगाम परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः ॥
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा श्राद्धं प्रयत्नतः
naṃdādityaṃ punardṛṣṭvā na punarmarttyatāṃ vrajeta ||
pradadyātkapilāṃ tatra brāhmaṇe vedapārage
||38||नंदादित्यं पुनर्दृष्ट्वा न पुनर्मर्त्त्यतां व्रजेत ॥
प्रदद्यात्कपिलां तत्र ब्राह्मणे वेदपारगे
ahorātroṣito bhūtvā ghṛtadhenumathāpi vā ||
na tasya guṇituṃ śakyā saṃkhyā puṇyasya kenacit
||39||अहोरात्रोषितो भूत्वा घृतधेनुमथापि वा ॥
न तस्य गुणितुं शक्या संख्या पुण्यस्य केनचित्
ityevaṃ devadevasya māhātmyaṃ dīptadīdhiteḥ ||
kathitaṃ tava suśroṇi sarvapāpapraṇāśanam
||40||इत्येवं देवदेवस्य माहात्म्यं दीप्तदीधितेः ॥
कथितं तव सुश्रोणि सर्वपापप्रणाशनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye nandādityamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭpañcāśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ || 256 ||