prabhāsakṣetramāhātmye'rkkasthalamāhātmyārkasthalapūjāvidhānādivarṇanam
īśvara uvāca
atha pūjāvidhānaṃ te kathayāmi yaśasvini ||
arkasthalasya devasya yathā pūjyo narottamaiḥ
||1||अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि ॥
अर्कस्थलस्य देवस्य यथा पूज्यो नरोत्तमैः
sarveṣāmeva devānāmādirāditya ucyate ||
ādikarttā tvasau yasmādādityastena cocyate
||2||सर्वेषामेव देवानामादिरादित्य उच्यते ॥
आदिकर्त्ता त्वसौ यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते
nādityena vinā rātrirna divā na ca tarpaṇam ||
na dharmo vai na cādharmo na saṃtiṣṭheccarācaram
||3||नादित्येन विना रात्रिर्न दिवा न च तर्पणम् ॥
न धर्मो वै न चाधर्मो न संतिष्ठेच्चराचरम्
ādityaḥ pālayetsarvamādityaḥ sṛjate sadā ||
ādityaḥ saṃharetsarvaṃ tasmādeṣa trayīmayaḥ
||4||आदित्यः पालयेत्सर्वमादित्यः सृजते सदा ॥
आदित्यः संहरेत्सर्वं तस्मादेष त्रयीमयः
ārādhanavidhiṃ tasya bhāskarasya mahātmanaḥ ||
kathayāmi mahādevi vedoktairmaṃtravistaraiḥ ||
taṃ śṛṇuṣva varārohe sarvapāpapraṇāśanam
||5||आराधनविधिं तस्य भास्करस्य महात्मनः ॥
कथयामि महादेवि वेदोक्तैर्मंत्रविस्तरैः ॥
तं शृणुष्व वरारोहे सर्वपापप्रणाशनम्
mūrttisthaḥ pūjyate yena vidhānena maheśvari ||
dvādaśātmā yathā sūryastatte vakṣyāmyaśeṣataḥ
||6||मूर्त्तिस्थः पूज्यते येन विधानेन महेश्वरि ॥
द्वादशात्मा यथा सूर्यस्तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
mukhaśuddhiṃ ca kṛtvā''dau snānaṃ kṛtvā viśeṣataḥ ||
vastraśuddhiṃ deha śuddhiṃ kṛtvā sūryaṃ spṛśettataḥ
||7||मुखशुद्धिं च कृत्वाऽऽदौ स्नानं कृत्वा विशेषतः ॥
वस्त्रशुद्धिं देह शुद्धिं कृत्वा सूर्यं स्पृशेत्ततः
dantakāṣṭhavidhānaṃ tu prathamaṃ kathayāmi te ||
madhūke putralābhaḥ syādarke netrasukhaṃ priye
||9||दन्तकाष्ठविधानं तु प्रथमं कथयामि ते ॥
मधूके पुत्रलाभः स्यादर्के नेत्रसुखं प्रिये
vaktṛtvaṃ vai badaryā ca bṛhatyā drurjjanāñjayet ||
aiśvaryaṃ ca bhavedbilve khadire ca na saṃśayaḥ
||9||वक्तृत्वं वै बदर्या च बृहत्या द्रुर्ज्जनाञ्जयेत् ॥
ऐश्वर्यं च भवेद्बिल्वे खदिरे च न संशयः
rogakṣayaḥ kadambe tu arthalābho'timuktake ||
marutāṃ yāti sarvatra āṭarūṣakasaṃbhavaiḥ
||10||रोगक्षयः कदम्बे तु अर्थलाभोऽतिमुक्तके ॥
मरुतां याति सर्वत्र आटरूषकसंभवैः
jātipradhānatāṃ jātāvaśvattho yacchate yaśaḥ ||
śriyaṃ prāpnoti nikhilāṃ śirīṣasya niṣevaṇāt
||11||जातिप्रधानतां जातावश्वत्थो यच्छते यशः ॥
श्रियं प्राप्नोति निखिलां शिरीषस्य निषेवणात्
priyaṃguṃ sevamānasya saubhāgyaṃ paramaṃ bhavet ||
abhīpsitārthasiddhiḥ syānnityaṃ plakṣaniṣevaṇāt
||12||प्रियंगुं सेवमानस्य सौभाग्यं परमं भवेत् ॥
अभीप्सितार्थसिद्धिः स्यान्नित्यं प्लक्षनिषेवणात्
na pāṭitaṃ samaśnīyāddaṃtakāṣṭhaṃ na savraṇam ||
na corddhaśuṣkaṃ vakraṃ vā naiva ca tvagvivarjjitam
||13||न पाटितं समश्नीयाद्दंतकाष्ठं न सव्रणम् ॥
न चोर्द्धशुष्कं वक्रं वा नैव च त्वग्विवर्ज्जितम्
vitastimātramaśnīyāddīrghaṃ hrasvaṃ ca varjayet ||
udaṅmukho vā prāṅmukhaḥ sukhāsīno'tha vāgyataḥ
||14||वितस्तिमात्रमश्नीयाद्दीर्घं ह्रस्वं च वर्जयेत् ॥
उदङ्मुखो वा प्राङ्मुखः सुखासीनोऽथ वाग्यतः
kāmaṃ yatheṣṭaṃ hṛdaye kṛtvā samabhimantrya ca ||
maṃtreṇānena matimānaśnīyāddantadhāvanam
||15||कामं यथेष्टं हृदये कृत्वा समभिमन्त्र्य च ॥
मंत्रेणानेन मतिमानश्नीयाद्दन्तधावनम्
varaṃ dattvā'bhijānāsi kāmaṃ caiva vanaspate ||
siddhiṃ prayaccha me nityaṃ dantakāṣṭha namo'stu te
||16||वरं दत्त्वाऽभिजानासि कामं चैव वनस्पते ॥
सिद्धिं प्रयच्छ मे नित्यं दन्तकाष्ठ नमोऽस्तु ते
trīnvārānparijapyaivaṃ bhakṣayeddaṃtadhāvanam ||
paścātprakṣālya tatkāṣṭhaṃ śucau deśe vinikṣipet
||17||त्रीन्वारान्परिजप्यैवं भक्षयेद्दंतधावनम् ॥
पश्चात्प्रक्षाल्य तत्काष्ठं शुचौ देशे विनिक्षिपेत्
daṃtakāṣṭhena deveśi na jihvāṃ parimārjayet ||
pṛthakpṛthaktadā kāryaṃ yadīcchedvipulaṃ yaśaḥ
||18||दंतकाष्ठेन देवेशि न जिह्वां परिमार्जयेत् ॥
पृथक्पृथक्तदा कार्यं यदीच्छेद्विपुलं यशः
aṃgulyā daṃtakāṣṭhaṃ ca pratyakṣaṃ lavaṇaṃ ca yat ||
mṛttikābhakṣaṇaṃ caiva tulyaṃ gomāṃsabhakṣaṇaiḥ
||19||अंगुल्या दंतकाष्ठं च प्रत्यक्षं लवणं च यत् ॥
मृत्तिकाभक्षणं चैव तुल्यं गोमांसभक्षणैः
mukhe paryuṣite nityaṃ bhavatyaprayato dvijaḥ ||
tasmācchuṣkamathārdraṃ vā bhakṣayeddaṃtadhāvanam
||20||मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो द्विजः ॥
तस्माच्छुष्कमथार्द्रं वा भक्षयेद्दंतधावनम्
varjite divase caiva gaḍūṣāṃścaiva ṣoḍaśa ||
tattatpadmasugandhairvā mukhaśuddhiṃ ca kārayet
||21||वर्जिते दिवसे चैव गडूषांश्चैव षोडश ॥
तत्तत्पद्मसुगन्धैर्वा मुखशुद्धिं च कारयेत्
mukhaśuddhimakṛtvā yo bhāskaraṃ spṛśati dvijaḥ ||
trīṇi varṣasahasrāṇi sa kuṣṭhī jāyate naraḥ
||22||मुखशुद्धिमकृत्वा यो भास्करं स्पृशति द्विजः ॥
त्रीणि वर्षसहस्राणि स कुष्ठी जायते नरः
evaṃ vastrādi saṃśodhya tataḥ snānaṃ samācaret ||
śucau manorame sthāne saṃgṛhyāstreṇa mṛttikām
||23||एवं वस्त्रादि संशोध्य ततः स्नानं समाचरेत् ॥
शुचौ मनोरमे स्थाने संगृह्यास्त्रेण मृत्तिकाम्
sānusvārokārayuto hakāraḥ phaṭsamanvitaḥ ||
anenāstreṇa saṃgṛhya snānaṃ tatra samācaret
||24||सानुस्वारोकारयुतो हकारः फट्समन्वितः ॥
अनेनास्त्रेण संगृह्य स्नानं तत्र समाचरेत्
bhāgatrayaṃ tu saṃśuddhaṃ tṛṇapāṣāṇavarjitam ||
ekamastreṇa cālabhya tathānyaṃ bhāskareṇa tu
||25||भागत्रयं तु संशुद्धं तृणपाषाणवर्जितम् ॥
एकमस्त्रेण चालभ्य तथान्यं भास्करेण तु
aṃgaiścaiva tṛtīyaṃ tu abhimaṃtrya sakṛtsakṛt ||
japtvāstreṇa kṣipeddikṣu nirvighnaṃ tu jalaṃ bhavet
||26||अंगैश्चैव तृतीयं तु अभिमंत्र्य सकृत्सकृत् ॥
जप्त्वास्त्रेण क्षिपेद्दिक्षु निर्विघ्नं तु जलं भवेत्
sūryatīrtha dvitīyena tṛtīyena sakṛtsakṛt ||
guṃṭhayitvā tataḥ snāyādravitīrthena mānavaḥ
||27||सूर्यतीर्थ द्वितीयेन तृतीयेन सकृत्सकृत् ॥
गुंठयित्वा ततः स्नायाद्रवितीर्थेन मानवः
tūryaśaṃkha ninādena dhyātvā devaṃ divākaram ||
snātvā rājopacāreṇa punarācamya yatnataḥ
||28||तूर्यशंख निनादेन ध्यात्वा देवं दिवाकरम् ॥
स्नात्वा राजोपचारेण पुनराचम्य यत्नतः
snānaṃ kṛtvā tato devi maṃtrarājena saṃyutam ||
harephau biṃdu lakṣmīśca tathā'nyo dīrghayā saha
||29||स्नानं कृत्वा ततो देवि मंत्रराजेन संयुतम् ॥
हरेफौ बिंदु लक्ष्मीश्च तथाऽन्यो दीर्घया सह
mātrayā rephasaṃyukto hakāro biṃdunā saha ||
sakāraḥ savisargastu maṃtrarājo'yamucyate
||30||मात्रया रेफसंयुक्तो हकारो बिंदुना सह ॥
सकारः सविसर्गस्तु मंत्रराजोऽयमुच्यते
tatastu tarppayenmaṃtrānsarvāṃstāṃstu karāgrajaiḥ ||
tulanādūrdhvato devānsavyena ca munīṃstathā ||
pitṝṃścaivāpasavyena hṛdbījena pratarpayet
||31||ततस्तु तर्प्पयेन्मंत्रान्सर्वांस्तांस्तु कराग्रजैः ॥
तुलनादूर्ध्वतो देवान्सव्येन च मुनींस्तथा ॥
पितॄंश्चैवापसव्येन हृद्बीजेन प्रतर्पयेत्
yadgītaṃ pravaraṃ loke akṣarāṇāṃ manīṣibhiḥ ||
ekonaviṃśaṃ mātrāyā akṣaraṃ tatprakīrttitam
||32||यद्गीतं प्रवरं लोके अक्षराणां मनीषिभिः ॥
एकोनविंशं मात्राया अक्षरं तत्प्रकीर्त्तितम्
evaṃ snātvā vidhānena saṃdhyāṃ vaṃdedvidhānataḥ ||
tato vidvānkṣipetpaścādbhāskarāyodakāṃjalim
||33||एवं स्नात्वा विधानेन संध्यां वंदेद्विधानतः ॥
ततो विद्वान्क्षिपेत्पश्चाद्भास्करायोदकांजलिम्
japecca tryakṣaraṃ maṃtra ṣaṇmukhaṃ ca yadṛcchayā ||
maṃtrarājeti yaḥ pūrvaṃ tavākhyāto mayā priye
||34||जपेच्च त्र्यक्षरं मंत्र षण्मुखं च यदृच्छया ॥
मंत्रराजेति यः पूर्वं तवाख्यातो मया प्रिये
paścāttīrthena maṃtrāstu saṃhṛtya hṛdaye nyaset ||
maṃtrairātmānamekatra kṛtvā cārghaṃ pradāpayet
||35||पश्चात्तीर्थेन मंत्रास्तु संहृत्य हृदये न्यसेत् ॥
मंत्रैरात्मानमेकत्र कृत्वा चार्घं प्रदापयेत्
raktacaṃdanagaṃdhaistu śuciḥsnāto mahītale ||
kṛtvā maṃḍalakaṃ vṛttamekacitto vyavasthitaḥ
||36||रक्तचंदनगंधैस्तु शुचिःस्नातो महीतले ॥
कृत्वा मंडलकं वृत्तमेकचित्तो व्यवस्थितः
gṛhītvā karavīrāṇi tāmre saṃsthāpya bhājane ||
tilataṃdulasaṃyuktaṃ kuśagandhodakena tu
||37||गृहीत्वा करवीराणि ताम्रे संस्थाप्य भाजने ॥
तिलतंदुलसंयुक्तं कुशगन्धोदकेन तु
raktacaṃdana dhūpena yuktama?rghyopasādhitam ||
kṛtvā śirasi tatpātraṃ jānubhyāmavaniṃ gataḥ
||38||रक्तचंदन धूपेन युक्तम?र्घ्योपसाधितम् ॥
कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यामवनिं गतः
mūlamaṃtreṇa saṃyuktamarghyaṃ dadyācca bhānave ||
mucyate sarvapāpaistu yo hyevaṃ vinivedayet
||39||मूलमंत्रेण संयुक्तमर्घ्यं दद्याच्च भानवे ॥
मुच्यते सर्वपापैस्तु यो ह्येवं विनिवेदयेत्
yadyugādisahasreṇa vyatīpātaśatena ca ||
ayanānāṃ sahasreṇa yatphalaṃ jyeṣṭhapuṣkare ||
tatphalaṃ samavāpnoti sūryāyārghya nivedane
||40||यद्युगादिसहस्रेण व्यतीपातशतेन च ॥
अयनानां सहस्रेण यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥
तत्फलं समवाप्नोति सूर्यायार्घ्य निवेदने
dīkṣāmaṃtravihīno'pi bhaktyā saṃvatsareṇa tu ||
phalamargheṇa vai devi labhate nātra saṃśayaḥ
||41||दीक्षामंत्रविहीनोऽपि भक्त्या संवत्सरेण तु ॥
फलमर्घेण वै देवि लभते नात्र संशयः
yaḥ punardīkṣito vidvānvidhinārghyaṃ nivedayet ||
nāsau saṃbhavate bhūmau pralayaṃ yāti bhāskare
||42||यः पुनर्दीक्षितो विद्वान्विधिनार्घ्यं निवेदयेत् ॥
नासौ संभवते भूमौ प्रलयं याति भास्करे
iha janmani saubhāgyamāyurārogyasaṃpadam ||
acirāllabhate devi sabhāryaḥ sukhabhājanam
||43||इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदम् ॥
अचिराल्लभते देवि सभार्यः सुखभाजनम्
evaṃ snānavidhiḥ proktaḥ sauraḥ saṃkṣepatastava ||
hitāya mānavendrāṇāṃ sarvapāpapraṇāśanaḥ
||44||एवं स्नानविधिः प्रोक्तः सौरः संक्षेपतस्तव ॥
हिताय मानवेन्द्राणां सर्वपापप्रणाशनः
athavā vedamārgeṇa kuryātsnānaṃ dvijottamaḥ ||
yadyevaṃ mantravistāre hyaśakto dīkṣayā vinā
||45||अथवा वेदमार्गेण कुर्यात्स्नानं द्विजोत्तमः ॥
यद्येवं मन्त्रविस्तारे ह्यशक्तो दीक्षया विना
īśvara uvāca
atha pūjāvidhānaṃ te kathayāmi yaśasvini ||
vedamārgeṇa divyena brāhmaṇānāṃ hitāya vai
||46||अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि ॥
वेदमार्गेण दिव्येन ब्राह्मणानां हिताय वै
evaṃ saṃbhṛtasaṃbhāraḥ puṣpādipraguṇīkṛtaḥ ||
tata āvāhayedbhānuṃ sthāpayetkarṇikopari
||47||एवं संभृतसंभारः पुष्पादिप्रगुणीकृतः ॥
तत आवाहयेद्भानुं स्थापयेत्कर्णिकोपरि
upasthānaṃ tu vai kṛtvā maṃtreṇānena suvrate ||
udutyaṃ jātavedasamiti maṃtraḥ saṃparikīrtitaḥ
||48||उपस्थानं तु वै कृत्वा मंत्रेणानेन सुव्रते ॥
उदुत्यं जातवेदसमिति मंत्रः संपरिकीर्तितः
agniṃ dūteti maṃtreṇa anenāvāhya bhāmini ||
ākṛṣṇena rajasā maṃtreṇānena vā'rcayet
||49||अग्निं दूतेति मंत्रेण अनेनावाह्य भामिनि ॥
आकृष्णेन रजसा मंत्रेणानेन वाऽर्चयेत्
haṃsaḥ śuciṣaditi maṃtreṇānena pūjayet ||
apatyeteti mantreṇa sūryaṃ devi prapūjayet
||50||हंसः शुचिषदिति मंत्रेणानेन पूजयेत् ॥
अपत्येतेति मन्त्रेण सूर्यं देवि प्रपूजयेत्
adṛśramasya caitena sūryaṃ devi samarccayet ||
taraṇirviśvadarśeti anena satataṃ japam
||51||अदृश्रमस्य चैतेन सूर्यं देवि समर्च्चयेत् ॥
तरणिर्विश्वदर्शेति अनेन सततं जपम्
citraṃ devānāmudeti bhadrāṃ devo sadārcayet ||
vibhūtimarccayennityaṃ yenā pāvaka cakṣasā
||52||चित्रं देवानामुदेति भद्रां देवो सदार्चयेत् ॥
विभूतिमर्च्चयेन्नित्यं येना पावक चक्षसा
vidyāmepirajaspṛthvityanena vimalāṃ sadā ||
amoghāṃ pūjayennityaṃ maṃtreṇānena suvrate
||53||विद्यामेपिरजस्पृथ्वित्यनेन विमलां सदा ॥
अमोघां पूजयेन्नित्यं मंत्रेणानेन सुव्रते
sapta tvā harito'nena siddhidāṃ sarvakarmasu ||
vidyutāmarcayeddevaṃ sapta tvā haritena ca
||54||सप्त त्वा हरितोऽनेन सिद्धिदां सर्वकर्मसु ॥
विद्युतामर्चयेद्देवं सप्त त्वा हरितेन च
navamīṃ pūjayeddevīṃ satataṃ sarvatomukhīm ||
mantreṇānena vai devi udvayantamitīha vai
||55||नवमीं पूजयेद्देवीं सततं सर्वतोमुखीम् ॥
मन्त्रेणानेन वै देवि उद्वयन्तमितीह वै
udyannadya mitramahaḥ prathamamakṣaraṃ japet ||
dvitīyaṃ pūjayeddevi śukeṣu me harimeti vai
||56||उद्यन्नद्य मित्रमहः प्रथममक्षरं जपेत् ॥
द्वितीयं पूजयेद्देवि शुकेषु मे हरिमेति वै
udagādayamādityo hyanenāpi tṛtīyakam ||
tatsaviturvareṇyeti caturthaṃ parikīrtitam
||57||उदगादयमादित्यो ह्यनेनापि तृतीयकम् ॥
तत्सवितुर्वरेण्येति चतुर्थं परिकीर्तितम्
mahāhivo mahāyeti pañcamaṃ parikīrtitam ||
hiraṇyagarbhaḥ samavartata ṣaṣṭhaṃ bījaṃ prakīrtitam
||58||महाहिवो महायेति पञ्चमं परिकीर्तितम् ॥
हिरण्यगर्भः समवर्तत षष्ठं बीजं प्रकीर्तितम्
savitā paścātātsavitā saptamaṃ varavarṇini ||
evaṃ bījāni vinyasya ādityaṃ sthāpayecchubhe
||59||सविता पश्चातात्सविता सप्तमं वरवर्णिनि ॥
एवं बीजानि विन्यस्य आदित्यं स्थापयेच्छुभे
ādityaṃ sthāpayitvā tu paścādaṅgāni vinyaset
||60||आदित्यं स्थापयित्वा तु पश्चादङ्गानि विन्यसेत्
āgneyyāṃ hṛdayaṃ nyasya aiśānyāṃ tu śiro nyaset ||
nairṛtyāṃ tu śikhāṃ caiva kavacaṃ vāyugocare
||61||आग्नेय्यां हृदयं न्यस्य ऐशान्यां तु शिरो न्यसेत् ॥
नैर्ऋत्यां तु शिखां चैव कवचं वायुगोचरे
astraṃ diśāsu vinyasya svabījena tu karṇikām ||
amosi prāṇiteneti anena hṛdayaṃ yajet
||62||अस्त्रं दिशासु विन्यस्य स्वबीजेन तु कर्णिकाम् ॥
अमोसि प्राणितेनेति अनेन हृदयं यजेत्
śirastu pūjayeddevi āyuṣyaṃ varcaseti vai ||
gāyatryā tu śikhāṃ pūjya nairṛtyāṃ tu vyavasthitām
||63||शिरस्तु पूजयेद्देवि आयुष्यं वर्चसेति वै ॥
गायत्र्या तु शिखां पूज्य नैर्ऋत्यां तु व्यवस्थिताम्
jīmūtasyeva bhavati pratyekaṃ kavacaṃ yajet ||
dhanvannāgā dhanvaneti anenāstraṃ sadā'rcayet
||64||जीमूतस्येव भवति प्रत्येकं कवचं यजेत् ॥
धन्वन्नागा धन्वनेति अनेनास्त्रं सदाऽर्चयेत्
netraṃ tu pūjayeddevi aśvinā tejaseti ca ||
hyataḥ pūrvataḥ somaṃ dakṣiṇena budhaṃ tathā
||65||नेत्रं तु पूजयेद्देवि अश्विना तेजसेति च ॥
ह्यतः पूर्वतः सोमं दक्षिणेन बुधं तथा
paścimena guruṃ nyasya uttareṇa ca bhārgavam ||
āgneyyāṃ maṅgalaṃ nyasya nairṛtyāṃ tu śanaiścaram
||66||पश्चिमेन गुरुं न्यस्य उत्तरेण च भार्गवम् ॥
आग्नेय्यां मङ्गलं न्यस्य नैर्ऋत्यां तु शनैश्चरम्
vāyavyāṃ tu nyasedrāhuṃ ketumīśānagocare ||
āpyāyasveti mantreṇa devi somaṃ sadārcayet
||67||वायव्यां तु न्यसेद्राहुं केतुमीशानगोचरे ॥
आप्यायस्वेति मन्त्रेण देवि सोमं सदार्चयेत्
udbudhyadhvaṃ mahādevi budhaṃ tatra sadārcayet ||
bṛhaspateti mantreṇa pūjayetsatataṃ gurum
||68||उद्बुध्यध्वं महादेवि बुधं तत्र सदार्चयेत् ॥
बृहस्पतेति मन्त्रेण पूजयेत्सततं गुरुम्
śukraḥ śuśukvāniti ca bhārgavaṃ devi pūjayet ||
agnirmūrddheti mantreṇa sadā maṃgalamarcayet
||69||शुक्रः शुशुक्वानिति च भार्गवं देवि पूजयेत् ॥
अग्निर्मूर्द्धेति मन्त्रेण सदा मंगलमर्चयेत्
śamagniritimantreṇa pūjayedbhāskarātmajam ||
kayānaścitretimantreṇa devi rāhuṃ sadā'rcayet
||70||शमग्निरितिमन्त्रेण पूजयेद्भास्करात्मजम् ॥
कयानश्चित्रेतिमन्त्रेण देवि राहुं सदाऽर्चयेत्
ketuṃ kṛṇveti ketuṃ vai satataṃ pūjayedbudhaḥ ||
bāhyataḥ pūrvataḥ śukraṃ dakṣiṇena yamaṃ tathā
||71||केतुं कृण्वेति केतुं वै सततं पूजयेद्बुधः ॥
बाह्यतः पूर्वतः शुक्रं दक्षिणेन यमं तथा
aiśānyāmīśvaraṃ viṃdyādāgneyyāmagnirucyate ||
naiṛteti virūpākṣaṃ pavanaṃ vāyugocare
||72||ऐशान्यामीश्वरं विंद्यादाग्नेय्यामग्निरुच्यते ॥
नैऋतेति विरूपाक्षं पवनं वायुगोचरे
tamuṣṭavāma iti vai hyanenendramathārcayet ||
udīratāmavareti sadā vaivasvataṃ yajet
||73||तमुष्टवाम इति वै ह्यनेनेन्द्रमथार्चयेत् ॥
उदीरतामवरेति सदा वैवस्वतं यजेत्
tattvāyāmīti mantreṇa varuṇaṃ devi pūjayet ||
indrāsomāvata iti mantreṇa dhanadaṃ yajet
||74||तत्त्वायामीति मन्त्रेण वरुणं देवि पूजयेत् ॥
इन्द्रासोमावत इति मन्त्रेण धनदं यजेत्
pāvakaṃ pūjayeddevi agnimīl̤e purohitam ||
rakṣohaṇaṃ vājineti virūpākṣaṃ sadārcayet
||75||पावकं पूजयेद्देवि अग्निमीळे पुरोहितम् ॥
रक्षोहणं वाजिनेति विरूपाक्षं सदार्चयेत्
vāyavāyāhi mantreṇa vāyuṃ devi sadārcayet ||
yathākramamimāndevi sarvānvai pūjayedbudhaḥ
||76||वायवायाहि मन्त्रेण वायुं देवि सदार्चयेत् ॥
यथाक्रममिमान्देवि सर्वान्वै पूजयेद्बुधः
bāhyataḥ pūrvato devi indrādīnāṃ samantataḥ ||
raktavarṇaṃ mahātejaṃ sitapadmopari sthitam
||77||बाह्यतः पूर्वतो देवि इन्द्रादीनां समन्ततः ॥
रक्तवर्णं महातेजं सितपद्मोपरि स्थितम्
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam ||
dvibhujaṃ caikavaktraṃ ca saumyapañcakadhṛkkaram
||78||सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् ॥
द्विभुजं चैकवक्त्रं च सौम्यपञ्चकधृक्करम्
varttulaṃ tejabiṃbaṃ tu madhyasthaṃ raktavāsasam ||
ādityasya tvidaṃ rūpaṃ sarvalokeṣu pūjitam ||
dhyātvā saṃpūjayennityaṃ sthaṃḍilaṃ maṇḍalāśrayam
||79||वर्त्तुलं तेजबिंबं तु मध्यस्थं रक्तवाससम् ॥
आदित्यस्य त्विदं रूपं सर्वलोकेषु पूजितम् ॥
ध्यात्वा संपूजयेन्नित्यं स्थंडिलं मण्डलाश्रयम्
devyuvāca
maṇḍalasthaḥ suraśreṣṭha vidhinā yena bhāskaraḥ ||
pūjyate mānavairbhaktyā sa vidhiḥ kathitastvayā
||80||मण्डलस्थः सुरश्रेष्ठ विधिना येन भास्करः ॥
पूज्यते मानवैर्भक्त्या स विधिः कथितस्त्वया
pūjayedvidhinā yena bhāskaraṃ padmasaṃbhavam ||
mūrttisthaṃ sarvagaṃ devaṃ tanme kathaya śaṃkara
||81||पूजयेद्विधिना येन भास्करं पद्मसंभवम् ॥
मूर्त्तिस्थं सर्वगं देवं तन्मे कथय शंकर
īśvara uvāca
sādhusādhu mahādevi sādhu pṛṣṭo'smi suvate ||
śṛṇuṣvaikamanā devi mūrtithaṃ yena pūjayet
||82||साधुसाधु महादेवि साधु पृष्टोऽस्मि सुवते ॥
शृणुष्वैकमना देवि मूर्तिथं येन पूजयेत्
iṣetveti ca mantreṇa uttamāṃgaṃ sadārcayet ||
agnimīl̤eti mantreṇa pūjayeddakṣiṇaṃ karam
||83||इषेत्वेति च मन्त्रेण उत्तमांगं सदार्चयेत् ॥
अग्निमीळेति मन्त्रेण पूजयेद्दक्षिणं करम्
agna āyāhi mantreṇa pādau devasya pūjayet ||
ājighreti ca mantreṇa pūjayetpuṣpamālayā
||84||अग्न आयाहि मन्त्रेण पादौ देवस्य पूजयेत् ॥
आजिघ्रेति च मन्त्रेण पूजयेत्पुष्पमालया
yogeyogeti mantreṇa muktapuṣpāṃjaliṃ kṣipet ||
samudrāgaccha yatproktamanena snāpayedravim
||85||योगेयोगेति मन्त्रेण मुक्तपुष्पांजलिं क्षिपेत् ॥
समुद्रागच्छ यत्प्रोक्तमनेन स्नापयेद्रविम्
imaṃ me gaṃgeti yatproktamanenāpi ca bhāmini ||
samudrajyeti mantreṇa kṣālayedvidhivadravim
||86||इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि ॥
समुद्रज्येति मन्त्रेण क्षालयेद्विधिवद्रविम्
sinīvālīti mantreṇa snāpayecchaṃkhavāriṇā ||
yajñaṃ yajñeti mantreṇa kaṣāyaiḥ parirakṣayet
||87||सिनीवालीति मन्त्रेण स्नापयेच्छंखवारिणा ॥
यज्ञं यज्ञेति मन्त्रेण कषायैः परिरक्षयेत्
snāpayetpayasā devi āpyāyasveti maṃtrataḥ ||
dadhikrāvṇeti vai dadhnā snāpayedvidhivadravim
||88||स्नापयेत्पयसा देवि आप्यायस्वेति मंत्रतः ॥
दधिक्राव्णेति वै दध्ना स्नापयेद्विधिवद्रविम्
imaṃ me gaṃgeti yatproktamanenāpi ca bhāmini ||
samudrajyeti maṃtreṇa snānamauṣadhibhiḥ smṛtam
||89||इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि ॥
समुद्रज्येति मंत्रेण स्नानमौषधिभिः स्मृतम्
udvartayettato bhānuṃ dvipadābhirvarānane ||
mānastoketi maṃtreṇa yugapatsnānamācaret
||90||उद्वर्तयेत्ततो भानुं द्विपदाभिर्वरानने ॥
मानस्तोकेति मंत्रेण युगपत्स्नानमाचरेत्
viṣṇorarāṭamantreṇa snāpayedgaṃdhavāriṇā ||
sauvarṇena tu maṃtreṇa arghyaṃ pādyaṃ nivedayet
||91||विष्णोरराटमन्त्रेण स्नापयेद्गंधवारिणा ॥
सौवर्णेन तु मंत्रेण अर्घ्यं पाद्यं निवेदयेत्
idaṃ viṣṇurvicakrame maṃtreṇārghyaṃ pradāpayet ||
vedosīti ca maṃtreṇa upavītaṃ pradāpayet
||92||इदं विष्णुर्विचक्रमे मंत्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् ॥
वेदोसीति च मंत्रेण उपवीतं प्रदापयेत्
bṛhaspateti maṃtreṇa dadyādvastrāṇi bhānave ||
yena śriyaṃ prakurvāṇaḥ puṣpamālāṃ prapūjayet
||93||बृहस्पतेति मंत्रेण दद्याद्वस्त्राणि भानवे ॥
येन श्रियं प्रकुर्वाणः पुष्पमालां प्रपूजयेत्
dhūrasīti ca maṃtreṇa dhūpaṃ dadyātsaguggalam ||
samiddhoṃjanamaṃtreṇa aṃjanaṃ tu pradāpayet
||94||धूरसीति च मंत्रेण धूपं दद्यात्सगुग्गलम् ॥
समिद्धोंजनमंत्रेण अंजनं तु प्रदापयेत्
yuṃjāna iti maṃtreṇa bhānuṃ rocanamālabhet ||
ārārttikaṃ ca vai kuryāddīrghāyutvāya vai punaḥ
||95||युंजान इति मंत्रेण भानुं रोचनमालभेत् ॥
आरार्त्तिकं च वै कुर्याद्दीर्घायुत्वाय वै पुनः
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sūryaṃ śirasi pūjayet ||
śaṃbhavāyeti maṃtreṇa ravernetre parāmṛśet
||96||सहस्रशीर्षा पुरुषः सूर्यं शिरसि पूजयेत् ॥
शंभवायेति मंत्रेण रवेर्नेत्रे परामृशेत्
viśvataścakṣurityevaṃ bhānordehaṃ samālabhet ||
śrīśca te lakṣmīśceti sarvāṃge pūjayedravim
||97||विश्वतश्चक्षुरित्येवं भानोर्देहं समालभेत् ॥
श्रीश्च ते लक्ष्मीश्चेति सर्वांगे पूजयेद्रविम्
īśvara uvāca
atha merormahādevi aṣṭaśṛṃgasya suvrate ||
pūjāvidhānamaṃtrāṃste kathayāmi samāsataḥ
||98||अथ मेरोर्महादेवि अष्टशृंगस्य सुव्रते ॥
पूजाविधानमंत्रांस्ते कथयामि समासतः
aṣṭaśṛṃgaṃ mahādevi anena vidhinā'rcayet ||
prathamaṃ pūjayenmadhye maṃtreṇānena suvrate
||99||अष्टशृंगं महादेवि अनेन विधिनाऽर्चयेत् ॥
प्रथमं पूजयेन्मध्ये मंत्रेणानेन सुव्रते
mahāhivomahāyeti nānāpuṣpakadaṃbakaiḥ ||
trātāramiṃdramaṃtreṇa pūrvaśṛṃgaṃ sadārcayet
||100||महाहिवोमहायेति नानापुष्पकदंबकैः ॥
त्रातारमिंद्रमंत्रेण पूर्वशृंगं सदार्चयेत्
tamuṣṭavāmeti maṃtreṇa pūjayetsurasundari ||
agnimīl̤e purohitamāgneyaṃ śṛṃgamarcayet
||101||तमुष्टवामेति मंत्रेण पूजयेत्सुरसुन्दरि ॥
अग्निमीळे पुरोहितमाग्नेयं शृंगमर्चयेत्
āgneyyā caiva gāyatryā athavānena pūjayet ||
yamāya tvā makhāya tvā dakṣiṇaṃ śṛṃgamarca yet
||102||आग्नेय्या चैव गायत्र्या अथवानेन पूजयेत् ॥
यमाय त्वा मखाय त्वा दक्षिणं शृंगमर्च येत्
udīratāmavarepyathavānena pūjayet ||
āyaṃ gauriti maṃtreṇa nairṛtyaṃ śṛṅgamarcayet
||103||उदीरतामवरेप्यथवानेन पूजयेत् ॥
आयं गौरिति मंत्रेण नैर्ऋत्यं शृङ्गमर्चयेत्
rakṣohaṇaṃ vājinaṃ vā pūjayedasurāṃtikam ||
iṃdrāsomā ca yo maṃtro hyathavā tena pūjayet
||104||रक्षोहणं वाजिनं वा पूजयेदसुरांतिकम् ॥
इंद्रासोमा च यो मंत्रो ह्यथवा तेन पूजयेत्
abhi tvā sūra nonviti caiśānaṃ śṛṃgamarcayet ||
yenedaṃ bhūtamiti vā athavānena pūjayet
||105||अभि त्वा सूर नोन्विति चैशानं शृंगमर्चयेत् ॥
येनेदं भूतमिति वा अथवानेन पूजयेत्
namostu sarpebhya iti merupīṭhaṃ sadā'rcayet ||
hiraṇyagarbhaḥ samavarttateti punarmadhye sadārcayet
||106||नमोस्तु सर्पेभ्य इति मेरुपीठं सदाऽर्चयेत् ॥
हिरण्यगर्भः समवर्त्ततेति पुनर्मध्ये सदार्चयेत्
savitā paścātāditi vai pūjayetpuṣpa mālayā ||
trikālamarcayeddevi pradadyādarghyamādarāt
||107||सविता पश्चातादिति वै पूजयेत्पुष्प मालया ॥
त्रिकालमर्चयेद्देवि प्रदद्यादर्घ्यमादरात्
mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāṃ pūrvāhne caiva pūjayet ||
madhyāhne pūjayeddevi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
||108||माता रुद्राणां दुहिता वसूनां पूर्वाह्ने चैव पूजयेत् ॥
मध्याह्ने पूजयेद्देवि तद्विष्णोः परमं पदम्
ham̐saḥ śuciṣaditi vā aparāhṇe sadārcayet ||
evaṃ bhānuṃ grahaiḥ sārddha pūjayedvaravarṇini
||109||हँसः शुचिषदिति वा अपराह्णे सदार्चयेत् ॥
एवं भानुं ग्रहैः सार्द्ध पूजयेद्वरवर्णिनि
devyuvāca
yāni puṣpāṇi ceṣṭāni sadā bhāskarapūjane ||
kāni coktāni deveśa kathayasva prasādataḥ
||110||यानि पुष्पाणि चेष्टानि सदा भास्करपूजने ॥
कानि चोक्तानि देवेश कथयस्व प्रसादतः
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi puṣpā dhyāyamanuttamam ||
yena cārkasthale devi śīghraṃ tuṣyati pūjitaḥ
||111||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि पुष्पा ध्यायमनुत्तमम् ॥
येन चार्कस्थले देवि शीघ्रं तुष्यति पूजितः
mālatīkusumaiḥ pūjā bhavetsāṃnidhyakārikā ||
mallikāyāśca kusumairbhogavāñjāyate naraḥ
||112||मालतीकुसुमैः पूजा भवेत्सांनिध्यकारिका ॥
मल्लिकायाश्च कुसुमैर्भोगवाञ्जायते नरः
saubhāgyaṃ puṃḍarīkaistu bhavatyarthaśca śāśvataḥ ||
kadaṃbapuṣpairdeveśi paramaiśvaryamaśnute
||113||सौभाग्यं पुंडरीकैस्तु भवत्यर्थश्च शाश्वतः ॥
कदंबपुष्पैर्देवेशि परमैश्वर्यमश्नुते
bhavatyakṣayamannaṃ ca bakulai rarcane raveḥ ||
maṃdārapuṣpakaiḥ pūjā sarvakuṣṭhavināśinī
||114||भवत्यक्षयमन्नं च बकुलै रर्चने रवेः ॥
मंदारपुष्पकैः पूजा सर्वकुष्ठविनाशिनी
bilvasya patrakusumaimahatīṃ śriyamaśnute ||
arkasrajā bhavatyarthaḥ sarvakāmaphalapradaḥ
||115||बिल्वस्य पत्रकुसुमैमहतीं श्रियमश्नुते ॥
अर्कस्रजा भवत्यर्थः सर्वकामफलप्रदः
pradadyādrūpiṇīṃ kanyāṃ pūjito bakulasrajā ||
kiṃśukairarcito devi na pīḍayati bhāskaraḥ
||116||प्रदद्याद्रूपिणीं कन्यां पूजितो बकुलस्रजा ॥
किंशुकैरर्चितो देवि न पीडयति भास्करः
agastikusumaistadvadānukūlyaṃ prayaccha ti ||
karavīraistu deveśi sūryasyānucaro bhavet
||117||अगस्तिकुसुमैस्तद्वदानुकूल्यं प्रयच्छ ति ॥
करवीरैस्तु देवेशि सूर्यस्यानुचरो भवेत्
śatapatrasrajā devi sūryasālokyatāṃ vrajet ||
bakapuṣpairmahādevi dāridyaṃ naiva jāyate
||119||शतपत्रस्रजा देवि सूर्यसालोक्यतां व्रजेत् ॥
बकपुष्पैर्महादेवि दारिद्यं नैव जायते
ṛtukusumena gandhena samabhyarcya divākaram ||
catuḥsamudramaryādāṃ sa bhuṃkte pṛthivīmimām
||119||ऋतुकुसुमेन गन्धेन समभ्यर्च्य दिवाकरम् ॥
चतुःसमुद्रमर्यादां स भुंक्ते पृथिवीमिमाम्
yaḥ sūryāyatanaṃ bhaktyā gairikeṇopalepayet ||
prāpnuyānmahatīṃ lakṣmīṃ rogaiścāpi pramucyate
||120||यः सूर्यायतनं भक्त्या गैरिकेणोपलेपयेत् ॥
प्राप्नुयान्महतीं लक्ष्मीं रोगैश्चापि प्रमुच्यते
aṣṭādaśeha kuṣṭhāni ye cānye vyādhayo nṛṇām ||
pralayaṃ yāṃti te sarve mṛdā yadyupalepayet
||121||अष्टादशेह कुष्ठानि ये चान्ये व्याधयो नृणाम् ॥
प्रलयं यांति ते सर्वे मृदा यद्युपलेपयेत्
vilepanānāṃ sarveṣāṃ kuṃkumaṃ raktacaṃdanam ||
puṣpāṇāṃ karavīrāṇi praśastāni varānane
||122||विलेपनानां सर्वेषां कुंकुमं रक्तचंदनम् ॥
पुष्पाणां करवीराणि प्रशस्तानि वरानने
nātaḥ parataraṃ kiṃcidbhāsvatastuṣṭikārakam ||
yādṛśaṃ kuṅkumaṃ jātī śatapatraṃ tathā'guruḥ
||123||नातः परतरं किंचिद्भास्वतस्तुष्टिकारकम् ॥
यादृशं कुङ्कुमं जाती शतपत्रं तथाऽगुरुः
kiṃ tasya na bhavelloke yaścaibhiścārcayedravim ||
upalipyālayaṃ yastu kuryānmaṃḍalakaṃ śubham
||124||किं तस्य न भवेल्लोके यश्चैभिश्चार्चयेद्रविम् ॥
उपलिप्यालयं यस्तु कुर्यान्मंडलकं शुभम्
ekenāsya bhavedartho dvābhyāmārogyamaśnute ||
tribhistu sarvavidyāvāṃścaturbhirbhogavānbhavet
||125||एकेनास्य भवेदर्थो द्वाभ्यामारोग्यमश्नुते ॥
त्रिभिस्तु सर्वविद्यावांश्चतुर्भिर्भोगवान्भवेत्
paṃcabhirvipulaṃ dhānyaṃ ṣaḍbhirāyurbalaṃ yaśaḥ ||
saptamaṇḍalatārī syānmaṃḍalādhipatirnaraḥ
||126||पंचभिर्विपुलं धान्यं षड्भिरायुर्बलं यशः ॥
सप्तमण्डलतारी स्यान्मंडलाधिपतिर्नरः
ghṛtadīpapradānena cakṣuṣmāñjāyate naraḥ ||
kaṭutailasya dīpena svaṃ śatruṃ jayate naraḥ
||127||घृतदीपप्रदानेन चक्षुष्माञ्जायते नरः ॥
कटुतैलस्य दीपेन स्वं शत्रुं जयते नरः
tailadīpapradānena sūryaloke mahīyate ||
madhūkatailadīpena saubhāgyaṃ paramaṃ labhet ||
puṣpāṇāṃ pravarā jātī dhūpānāṃ vijayaḥ paraḥ ||
gandhānāṃ kuṃkumaṃ śreṣṭhaṃ lepānāṃ raktacaṃdanam
||129||तैलदीपप्रदानेन सूर्यलोके महीयते ॥
मधूकतैलदीपेन सौभाग्यं परमं लभेत् ॥
पुष्पाणां प्रवरा जाती धूपानां विजयः परः ॥
गन्धानां कुंकुमं श्रेष्ठं लेपानां रक्तचंदनम्
dīpadāne ghṛtaṃ śreṣṭhaṃ naivedye modakaḥ param ||
etaistuṣyati deveśaḥ sāṃnidhyaṃ cādhigacchati
||130||दीपदाने घृतं श्रेष्ठं नैवेद्ये मोदकः परम् ॥
एतैस्तुष्यति देवेशः सांनिध्यं चाधिगच्छति
evaṃ saṃpūjya vidhivatkṛtvā pitṛpradakṣiṇām ||
praṇamya śirasā devaṃ tatra cārkasthalaṃ priye
||131||एवं संपूज्य विधिवत्कृत्वा पितृप्रदक्षिणाम् ॥
प्रणम्य शिरसा देवं तत्र चार्कस्थलं प्रिये
sukhāsīnastataḥ paśyedraverabhimukhe sthitaḥ ||
ekaṃ siddhārthakaṃ kṛtvā haste pānīyasaṃyutam
||132||सुखासीनस्ततः पश्येद्रवेरभिमुखे स्थितः ॥
एकं सिद्धार्थकं कृत्वा हस्ते पानीयसंयुतम्
kāmaṃ yatheṣṭaṃ hṛdaye kṛtvārkasthalasannidhau ||
pibetsatoyaṃ taddevi hyaspṛṣṭaṃ daśanaiḥ sakṛt
||133||कामं यथेष्टं हृदये कृत्वार्कस्थलसन्निधौ ॥
पिबेत्सतोयं तद्देवि ह्यस्पृष्टं दशनैः सकृत्
evaṃ kṛtvā naro devi koṭiyātrāphalaṃ labhet ||
brahmā viṣṇurmahādevo jvalano dhanadastathā
||134||एवं कृत्वा नरो देवि कोटियात्राफलं लभेत् ॥
ब्रह्मा विष्णुर्महादेवो ज्वलनो धनदस्तथा
bhānumāśritya sarve te modante divi suvrate ||
tasmādbhānusamaṃ devaṃ nāhaṃ paśyāmi kañcana
||135||भानुमाश्रित्य सर्वे ते मोदन्ते दिवि सुव्रते ॥
तस्माद्भानुसमं देवं नाहं पश्यामि कञ्चन
iti kṛtvā mahādevi punarbhānau pradakṣiṇam ||
kuryānmantreṇa deveśi saptakṛtvo varānane
||136||इति कृत्वा महादेवि पुनर्भानौ प्रदक्षिणम् ॥
कुर्यान्मन्त्रेण देवेशि सप्तकृत्वो वरानने
tamuṣṭavāma iti ṛkprathamā parikīrtitā ||
etonvindraṃ stavāmeti dvitīyā parikīrtitā
||137||तमुष्टवाम इति ऋक्प्रथमा परिकीर्तिता ॥
एतोन्विन्द्रं स्तवामेति द्वितीया परिकीर्तिता
iṃdra śuddho na āgahi tṛtīyā parikīrtitā ||
indraṃ śuddho hi no rayiṃ caturthī parikīrtitā
||138||इंद्र शुद्धो न आगहि तृतीया परिकीर्तिता ॥
इन्द्रं शुद्धो हि नो रयिं चतुर्थी परिकीर्तिता
asya vāmasyeti śubhe pañcamī parikīrtitā ||
tribhiṣṭvaṃ deva iti vai ṣaṣṭhī ca parikīrtitā
||139||अस्य वामस्येति शुभे पञ्चमी परिकीर्तिता ॥
त्रिभिष्ट्वं देव इति वै षष्ठी च परिकीर्तिता
daśa sāmāni vai yāni pravarāṇi manīṣibhiḥ ||
gītāni sāmagairnityaṃ saptamīṃ taistu kārayet
||14||दश सामानि वै यानि प्रवराणि मनीषिभिः ॥
गीतानि सामगैर्नित्यं सप्तमीं तैस्तु कारयेत्
tāni te kathayāmyadya daśa sāmāni sundari ||
huṃkāraḥ praṇavodgīthaḥ prastāvaśca catuṣṭayam
||141||तानि ते कथयाम्यद्य दश सामानि सुन्दरि ॥
हुंकारः प्रणवोद्गीथः प्रस्तावश्च चतुष्टयम्
pañcamaṃ praharo yatra ṣaṣṭhamāraṇyakaṃ tathā ||
nidhanaṃ saptamaṃ sāmnāṃ saptasiddhimiti smṛtam
||142||पञ्चमं प्रहरो यत्र षष्ठमारण्यकं तथा ॥
निधनं सप्तमं साम्नां सप्तसिद्धिमिति स्मृतम्
pañcavidhyamiti proktaṃ hrīṃkārapraṇavena tu ||
aṣṭamaṃ ca tathā sādhyaṃ navamaṃ vāmadevakam
||143||पञ्चविध्यमिति प्रोक्तं ह्रींकारप्रणवेन तु ॥
अष्टमं च तथा साध्यं नवमं वामदेवकम्
jyeṣṭhaṃ tu daśamaṃ sāma vedhase priyamuttamam ||
eteṣāṃ devi sāmnāṃ vai jāpyaṃ kāryaṃ vidhānataḥ
||144||ज्येष्ठं तु दशमं साम वेधसे प्रियमुत्तमम् ॥
एतेषां देवि साम्नां वै जाप्यं कार्यं विधानतः
jyeṣṭhasāmaparaṃ caiva dvitīyaṃ gadataḥ śṛṇu ||
na ca śrāvyaṃ dvitīyaṃ tu japtavyaṃ muktimicchatā
||145||ज्येष्ठसामपरं चैव द्वितीयं गदतः शृणु ॥
न च श्राव्यं द्वितीयं तु जप्तव्यं मुक्तिमिच्छता
tajjāpyaṃ paramaṃ proktaṃ svayaṃ devena bhānunā ||
jāpyasya viniyogo'sya lakṣaṇaṃ ca nibodha me ||
stobhasāraṃ śvāsalīnamoṃkārādi smṛtaṃ budhaiḥ
||146||तज्जाप्यं परमं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना ॥
जाप्यस्य विनियोगोऽस्य लक्षणं च निबोध मे ॥
स्तोभसारं श्वासलीनमोंकारादि स्मृतं बुधैः
ūrbhānuśca tathā dharmaṃ dharmaḥ satyaṃ hyṛta tathā ||
dharmaṃ ye dharmavaddharme dharme vai nidhanaṃ gatāḥ
||147||ऊर्भानुश्च तथा धर्मं धर्मः सत्यं ह्यृत तथा ॥
धर्मं ये धर्मवद्धर्मे धर्मे वै निधनं गताः
yadebhiśca yajecchabdairucitaṃ sāmagairdvijaiḥ ||
jāpyaṃ caitatparaṃ proktaṃ svayaṃ devena bhānunā
||148||यदेभिश्च यजेच्छब्दैरुचितं सामगैर्द्विजैः ॥
जाप्यं चैतत्परं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना
etadvai japyamānastu punarāvartate na tu ||
sarvarogavinirmukto mucyate brahmahatyayā
||149||एतद्वै जप्यमानस्तु पुनरावर्तते न तु ॥
सर्वरोगविनिर्मुक्तो मुच्यते ब्रह्महत्यया
ājyadohādyadoheti jyeṣṭhasāmno'pi lakṣaṇam
||150||आज्यदोहाद्यदोहेति ज्येष्ठसाम्नोऽपि लक्षणम्
iti saṃpūjya deveśaṃ tataḥ kuryātparāṃ stutim ||
ṛgbhirve paṃcabhiścaiva śṛṇuṣvaikamanāstu tāḥ
||151||इति संपूज्य देवेशं ततः कुर्यात्परां स्तुतिम् ॥
ऋग्भिर्वे पंचभिश्चैव शृणुष्वैकमनास्तु ताः
ukṣāṇaṃ pṛśnimiti vai prathamā parikīrtitā ||
catvāri vākparīti vai dvitīyā parikīrtitā
||152||उक्षाणं पृश्निमिति वै प्रथमा परिकीर्तिता ॥
चत्वारि वाक्परीति वै द्वितीया परिकीर्तिता
iṃdraṃ mitraṃ tṛtīyā tu ṛkcaiva parikīrtitā ||
kṛṣṇaṃ niyānaṃ hi tathā caturthī parikīrtitā
||153||इंद्रं मित्रं तृतीया तु ऋक्चैव परिकीर्तिता ॥
कृष्णं नियानं हि तथा चतुर्थी परिकीर्तिता
dvādaśaprathama iti paṃcamī parikīrtitā ||
yo ratnavāhītyanayā kirīṭaṃ yojayedraveḥ
||154||द्वादशप्रथम इति पंचमी परिकीर्तिता ॥
यो रत्नवाहीत्यनया किरीटं योजयेद्रवेः
gatehanāmityanayā avyaṃgaṃ bhāskaraṃ nyaset ||
anena vidhinā devi pūjayedvidhivadravim
||155||गतेहनामित्यनया अव्यंगं भास्करं न्यसेत् ॥
अनेन विधिना देवि पूजयेद्विधिवद्रविम्
ityeṣa te mayā khyātaḥ pratimāpūjane vidhiḥ
||156||इत्येष ते मया ख्यातः प्रतिमापूजने विधिः
anenavidhinā yastu satataṃ pūjayedravim ||
sa prāpnotyadhikānkāmāniha loke paratra ca
||157||अनेनविधिना यस्तु सततं पूजयेद्रविम् ॥
स प्राप्नोत्यधिकान्कामानिह लोके परत्र च
putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam ||
kanyārthī labhate kanyāṃ vidyārthī vedavidbhavet
||158||पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् ॥
कन्यार्थी लभते कन्यां विद्यार्थी वेदविद्भवेत्
niṣkāmaḥ pūjayedyastu sa mokṣaṃ yāti vai dhruvam ||
asya kṣetrasya māhātmyādarkasūryaprabhāvataḥ
||159||निष्कामः पूजयेद्यस्तु स मोक्षं याति वै ध्रुवम् ॥
अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यादर्कसूर्यप्रभावतः
anyatra brāhmaṇānāṃ ca koṭinā yatphalaṃ labhet ||
arkasthale tathaikena bhojitena tu tatphalam
||160||अन्यत्र ब्राह्मणानां च कोटिना यत्फलं लभेत् ॥
अर्कस्थले तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम्
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ sūryaparvaṇi yatkṛtam ||
tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ sūryakoṭiprabhāvataḥ
||161||स्नानं दानं जपो होमः सूर्यपर्वणि यत्कृतम् ॥
तत्सर्वं कोटिगुणितं सूर्यकोटिप्रभावतः
māghamāse naro yastu saptamyāṃ ravivāsare ||
kṛṣṇapakṣe mahādevi jāgaraṃ śraddhayā''caret ||
arkasthalasamīpe tu sa yāti paramāṃ gatim
||162||माघमासे नरो यस्तु सप्तम्यां रविवासरे ॥
कृष्णपक्षे महादेवि जागरं श्रद्धयाऽऽचरेत् ॥
अर्कस्थलसमीपे तु स याति परमां गतिम्
gośatasya pradattasya kurukṣetre ca yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti tatrārkasthaladarśanāt
||163||गोशतस्य प्रदत्तस्य कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति तत्रार्कस्थलदर्शनात्
arkasthalaḥ pūjanīyastatra sthāne nivāsibhiḥ ||
japāpuṣpairarkapuṣpai rogibhistu viśeṣataḥ
||164||अर्कस्थलः पूजनीयस्तत्र स्थाने निवासिभिः ॥
जपापुष्पैरर्कपुष्पै रोगिभिस्तु विशेषतः
na ca patrorṇakusumairna caivonmattasaṃbhavaiḥ ||
na cāmrātakajaiḥ puṣpairarcanīyo divākaraḥ
||165||न च पत्रोर्णकुसुमैर्न चैवोन्मत्तसंभवैः ॥
न चाम्रातकजैः पुष्पैरर्चनीयो दिवाकरः
āmrātakasya kusumaṃ nirmālyamiva dṛśyate ||
apratyagraṃ bahiryasmāttasmāttatparivarjayet
||166||आम्रातकस्य कुसुमं निर्माल्यमिव दृश्यते ॥
अप्रत्यग्रं बहिर्यस्मात्तस्मात्तत्परिवर्जयेत्
nāvijñātaṃ pradātavyaṃ na mlānaṃ na ca dūṣitam ||
na ca paryyuṣitaṃ mālyaṃ dātavyaṃ bhūtimicchatā
||167||नाविज्ञातं प्रदातव्यं न म्लानं न च दूषितम् ॥
न च पर्य्युषितं माल्यं दातव्यं भूतिमिच्छता
devamullocayedyastu tatkṣaṇātpuṣpalobhataḥ ||
puṣpāṇi ca sugandhāni bhojakenetarāṇi ca
||168||देवमुल्लोचयेद्यस्तु तत्क्षणात्पुष्पलोभतः ॥
पुष्पाणि च सुगन्धानि भोजकेनेतराणि च
brahmahatyāmavāpnoti bhojako lobhamohitaḥ ||
mahārauravamāsādya pacyate śāśvatīḥ samāḥ
||169||ब्रह्महत्यामवाप्नोति भोजको लोभमोहितः ॥
महारौरवमासाद्य पच्यते शाश्वतीः समाः
hanta te kīrttayiṣyāmi dhūpadānavidhiṃ param ||
pradānāddevadevasya yena dhūpena yatphalam
||170||हन्त ते कीर्त्तयिष्यामि धूपदानविधिं परम् ॥
प्रदानाद्देवदेवस्य येन धूपेन यत्फलम्
sadārcane ca dhūpena sāmīpyaṃ kurute raviḥ ||
pradadyātsakalaṃ kāmaṃ yadyadicchati mānavaḥ
||171||सदार्चने च धूपेन सामीप्यं कुरुते रविः ॥
प्रदद्यात्सकलं कामं यद्यदिच्छति मानवः
tathaivāgurudhūpena nidhiṃ dadyādabhīpsitam ||
ārogyārthī dhanārthī ca nityadā guggalaṃ dahet
||172||तथैवागुरुधूपेन निधिं दद्यादभीप्सितम् ॥
आरोग्यार्थी धनार्थी च नित्यदा गुग्गलं दहेत्
piṃḍātadhūpadānena sadā tuṣyati bhānumān ||
ārogyaṃ ca svayaṃ dadyātsaukhyaṃ ca paramaṃ bhavet
||173||पिंडातधूपदानेन सदा तुष्यति भानुमान् ॥
आरोग्यं च स्वयं दद्यात्सौख्यं च परमं भवेत्
śrīvāsakasya dhūpena vāṇijyaṃ sakalaṃ labhet ||
rasaṃ sarjarasaṃ caiva dahato'rthāgamo bhavet
||174||श्रीवासकस्य धूपेन वाणिज्यं सकलं लभेत् ॥
रसं सर्जरसं चैव दहतोऽर्थागमो भवेत्
devadāruṃ ca dahato bhavatyannamathākṣayam|
. vilepanaṃ kuṃkumena sarvakāmaphalapradam
||175||देवदारुं च दहतो भवत्यन्नमथाक्षयम्।
. विलेपनं कुंकुमेन सर्वकामफलप्रदम्
iha loke sukhī bhūtvā akṣayaṃ svargamāpnuyāt ||
caṃdanasya pralepena śriyamāyuśca viṃdati
||176||इह लोके सुखी भूत्वा अक्षयं स्वर्गमाप्नुयात् ॥
चंदनस्य प्रलेपेन श्रियमायुश्च विंदति
raktacandanalepena sarvaṃ dadyāddivākaraḥ ||
api rogaśatairgrastaḥ kṣemamārogyamāpnuyāt
||177||रक्तचन्दनलेपेन सर्वं दद्याद्दिवाकरः ॥
अपि रोगशतैर्ग्रस्तः क्षेममारोग्यमाप्नुयात्
gatigaṃdhaṃ ca saubhāgyaṃ paramaṃ viṃdate naraḥ ||
kastūrikāmardanakairaiśvaryamatulaṃ labhet
||178||गतिगंधं च सौभाग्यं परमं विंदते नरः ॥
कस्तूरिकामर्दनकैरैश्वर्यमतुलं लभेत्
karpūrasaṃyutairgaṃdhaiḥ kṣmādhipādhipatibhavet ||
catuḥsamena gaṃdhena sarvā nkāmānavāpnuyāt
||179||कर्पूरसंयुतैर्गंधैः क्ष्माधिपाधिपतिभवेत् ॥
चतुःसमेन गंधेन सर्वा न्कामानवाप्नुयात्
etatte kathitaṃ devi sūryamāhātmyamuttamam ||
savistaraṃ mayā khyātaṃ kimanyatparipṛcchasi
||180||एतत्ते कथितं देवि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
सविस्तरं मया ख्यातं किमन्यत्परिपृच्छसि
devyuvāca
yadyevaṃ bhagavānsūryaḥ sarvatejasvināṃ varaḥ ||
sa kathaṃ grasyate deva saiṃhikeyena rāhuṇā
||181||यद्येवं भगवान्सूर्यः सर्वतेजस्विनां वरः ॥
स कथं ग्रस्यते देव सैंहिकेयेन राहुणा
īśvara uvāca
śṛṇu daivi pravakṣyāmi sarva pāpapraṇāśanam ||
kāraṇaṃ grahaṇasyāpi bhrāṃtervicchedakārakam
||182||शृणु दैवि प्रवक्ष्यामि सर्व पापप्रणाशनम् ॥
कारणं ग्रहणस्यापि भ्रांतेर्विच्छेदकारकम्
rāhurādityabiṃbasyādhastāttiṣṭhati bhāmini ||
amṛtārthī vimānastho yāvatsaṃsravate'mṛtam
||183||राहुरादित्यबिंबस्याधस्तात्तिष्ठति भामिनि ॥
अमृतार्थी विमानस्थो यावत्संस्रवतेऽमृतम्
biṃbenāṃtarito devi ādityagrahaṇaṃ hi tat ||
na kaścidgrasituṃ śakta ādityo dahati dhruvam
||184||बिंबेनांतरितो देवि आदित्यग्रहणं हि तत् ॥
न कश्चिद्ग्रसितुं शक्त आदित्यो दहति ध्रुवम्
brahmādayastamarcaṃti sa ādiḥ sarvanākinām |
1 ādityadehajāḥ sarve tathānye devadānavāḥ
||185||ब्रह्मादयस्तमर्चंति स आदिः सर्वनाकिनाम् ।
१ आदित्यदेहजाः सर्वे तथान्ये देवदानवाः
ādikarttā svayaṃ yasmādādityastena cocyate ||
prabhāse saṃsthito devaḥ sarvapātakanāśanaḥ
||186||आदिकर्त्ता स्वयं यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते ॥
प्रभासे संस्थितो देवः सर्वपातकनाशनः
bhuktimuktiprado devo vyādhiduṣkṛtanāśakṛt ||
tatra siddhāḥ purā devi lokapālā maharṣayaḥ
||187||भुक्तिमुक्तिप्रदो देवो व्याधिदुष्कृतनाशकृत् ॥
तत्र सिद्धाः पुरा देवि लोकपाला महर्षयः
siddhā vidyā dharā yakṣā gaṃdharvā munayastathā ||
dhanado'pi tathā bhīṣmo yayātirgālavastathā
||188||सिद्धा विद्या धरा यक्षा गंधर्वा मुनयस्तथा ॥
धनदोऽपि तथा भीष्मो ययातिर्गालवस्तथा
sāṃbaścaiva tathā devi parāṃ siddhimito gatāḥ ||
idaṃ rahasyaṃ deveśi sūryamāhātmyamuttamam
||189||सांबश्चैव तथा देवि परां सिद्धिमितो गताः ॥
इदं रहस्यं देवेशि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम्
na deyaṃ duṣṭabuddhīnāṃ pāpināṃ ca viśeṣataḥ ||
na nāstike'śraddadhāne na krūraṃ vā kathaṃcana
||190||न देयं दुष्टबुद्धीनां पापिनां च विशेषतः ॥
न नास्तिकेऽश्रद्दधाने न क्रूरं वा कथंचन
imāṃ kathāmanubrūyāttathā nā'sūyake śive |
idaṃ putrāya śiṣyāya dharmiṇe nyāyavartine
||191||इमां कथामनुब्रूयात्तथा नाऽसूयके शिवे ।
इदं पुत्राय शिष्याय धर्मिणे न्यायवर्तिने
kathanīyaṃ mahābrahma sūryabhaktāya suvrate ||
arkasthalasya devasya māhātmyamidamuttamam
||192||कथनीयं महाब्रह्म सूर्यभक्ताय सुव्रते ॥
अर्कस्थलस्य देवस्य माहात्म्यमिदमुत्तमम्
yaḥ śrāddhe śrāvayeddevi brāhmaṇānsaṃśitavratān ||
tasyānaṃtaṃ bhaveddevi yaddānaṃ puruṣasya vai
||193||यः श्राद्धे श्रावयेद्देवि ब्राह्मणान्संशितव्रतान् ॥
तस्यानंतं भवेद्देवि यद्दानं पुरुषस्य वै
yatredaṃ kīrttyate puṇyaṃ saṃpadastatra vai sadā |
1 yātudhānā na hiṃsaṃti tacchrāddhaṃ bhayavihvalāḥ
||194||यत्रेदं कीर्त्त्यते पुण्यं संपदस्तत्र वै सदा ।
१ यातुधाना न हिंसंति तच्छ्राद्धं भयविह्वलाः
paṃktipāvanatāṃ yāṃti ye'pi vai paṃktidūṣakāḥ ||
sutavāñjanmavāṃśca syātsarvakāmamanoramaḥ
||195||पंक्तिपावनतां यांति येऽपि वै पंक्तिदूषकाः ॥
सुतवाञ्जन्मवांश्च स्यात्सर्वकाममनोरमः
pravāsibhirbaṃdhuvargaiḥ saṃyujyeta sadā naraḥ ||
naṣṭaiḥ saṃyujyate cārthairaparaiścāpi ciṃtitaiḥ
||196||प्रवासिभिर्बंधुवर्गैः संयुज्येत सदा नरः ॥
नष्टैः संयुज्यते चार्थैरपरैश्चापि चिंतितैः
rakṣyate yāginībhiśca priyaiśca na viyujyate ||
upaspṛśya śucirbhūtvā śṛṇuyādbrāhmaṇaḥ sadā ||
sarvānkāmāṃśca labhate nātra kāryā vicāraṇā
||197||रक्ष्यते यागिनीभिश्च प्रियैश्च न वियुज्यते ॥
उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा शृणुयाद्ब्राह्मणः सदा ॥
सर्वान्कामांश्च लभते नात्र कार्या विचारणा
vaiśyaḥ samṛddhimatulāṃ kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ ||
vaṇijaścāpi vāṇijyamakhaṃḍaṃ śatasaṃkhyayā ||
labheyuḥ kīrtanādasyāḥ sūryotpattervarānane
||198||वैश्यः समृद्धिमतुलां क्षत्रियः पृथिवीपतिः ॥
वणिजश्चापि वाणिज्यमखंडं शतसंख्यया ॥
लभेयुः कीर्तनादस्याः सूर्योत्पत्तेर्वरानने
śūdrāścaivābhilaṣitānkāmānprāpsyaṃti bhāmini ||
apamṛtyubhayaṃ ghoraṃ mṛtyuto'pi mahābhayam ||
naśyate nātra saṃdeho rājadvārakṛtaṃ ca yat ||
sarvakāmasamṛddhātmā sūryaloke mahīyate
||200||शूद्राश्चैवाभिलषितान्कामान्प्राप्स्यंति भामिनि ॥
अपमृत्युभयं घोरं मृत्युतोऽपि महाभयम् ॥
नश्यते नात्र संदेहो राजद्वारकृतं च यत् ॥
सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्यलोके महीयते
ityetatkathitaṃ devi māhātmyaṃ sūryadaivatam ||
arkasthalaprasaṃgena kimanyacchrotumicchasi
||201||इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम् ॥
अर्कस्थलप्रसंगेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
sthānaṃ śāśvatamojasāṃ gatirapāṃ dīpo diśāmakṣayaḥ siddherdvāramapāvabhedi jagatāṃ sādhāraṇaṃ locanam ||
haimaṃ puṣkaramaṃtarikṣasaraso dīptaṃ divaḥ kuṇḍalaṃ kālonmānavibhāvanākṣatalayaṃ biṃbaṃ raveḥ pātu vaḥ
||202||स्थानं शाश्वतमोजसां गतिरपां दीपो दिशामक्षयः सिद्धेर्द्वारमपावभेदि जगतां साधारणं लोचनम् ॥
हैमं पुष्करमंतरिक्षसरसो दीप्तं दिवः कुण्डलं कालोन्मानविभावनाक्षतलयं बिंबं रवेः पातु वः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye'rkkasthalamāhātmyārkasthalapūjāvidhānādivarṇanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||