praśnādhyāyavarṇanam
athaśrīskānde mahāpurāṇe saptamaṃ prabhāsakhaṇḍam
||7||अथश्रीस्कान्दे महापुराणे सप्तमं प्रभासखण्डम्
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
atha prabhāsakhaṇḍaṃ prārabhyate ||
tatredaṃ prathamaṃ prabhāsakṣetramāhātmyam
||5||श्रीगणेशाय नमः ॥
अथ प्रभासखण्डं प्रारभ्यते ॥
तत्रेदं प्रथमं प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यम्
oṃnamaḥ śrīparamātmane paramapuruṣottamāya ||
oṃ namo hariharahiraṇyagarbhebhyo namo vyāsavālmīkiśukaparāśarebhyaḥ ||
vyāsa uvāca ||
yaścādyaḥ puruṣaḥ purāṇa iti yaḥ saṃstūyate sarvataḥ someśaḥ surasaṃyutaḥ kṣititale yairvīkṣito hīkṣaṇaiḥ ||
te tīrtvā vitatāṃtaraṃ bhavabhayaṃ bhūtyā'bhisaṃbhūṣitāḥ svargaṃ yānavaraiḥprayānti sukṛtairyajñai yathā yajvinaḥ
||1||ॐनमः श्रीपरमात्मने परमपुरुषोत्तमाय ॥
ॐ नमो हरिहरहिरण्यगर्भेभ्यो नमो व्यासवाल्मीकिशुकपराशरेभ्यः ॥
व्यास उवाच ॥
यश्चाद्यः पुरुषः पुराण इति यः संस्तूयते सर्वतः सोमेशः सुरसंयुतः क्षितितले यैर्वीक्षितो हीक्षणैः ॥
ते तीर्त्वा विततांतरं भवभयं भूत्याऽभिसंभूषिताः स्वर्गं यानवरैःप्रयान्ति सुकृतैर्यज्ञै यथा यज्विनः
prasaradbindunādāya śuddhāmṛtamayātmane ||
ṣaḍtriṃśattattvadehāya namaścinmātramūrtaye
||2||प्रसरद्बिन्दुनादाय शुद्धामृतमयात्मने ॥
षड्त्रिंशत्तत्त्वदेहाय नमश्चिन्मात्रमूर्तये
amṛtenodarasthena mriyante sarvadevatāḥ ||
kaṃṭhasthita viṣeṇāpi yo jīvati sa pātuḥ vaḥ
||3||अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः ॥
कंठस्थित विषेणापि यो जीवति स पातुः वः
satrānte sūtamanaghaṃ naimiṣeyā maharṣayaḥ ||
purāṇasaṃhitāṃ puṇyāṃ papracchū romaharṣaṇam
||4||सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषेया महर्षयः ॥
पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्
tvayā sūta mahā buddhe bhagavānbrahmavittamaḥ ||
itihāsapurāṇārthe vyāsaḥ samyagupāsitaḥ
||5||त्वया सूत महा बुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः ॥
इतिहासपुराणार्थे व्यासः सम्यगुपासितः
tasya te sarvaromāṇi vacasā harṣitāni yat ||
dvaipāyanasyānubhāvāttato'bhū romaharṣaṇaḥ
||6||तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हर्षितानि यत् ॥
द्वैपायनस्यानुभावात्ततोऽभू रोमहर्षणः
bhavantameva prathamaṃ vyājahāra svayaṃ prabhuḥ ||
munīnāṃ saṃhitāṃ vaktuṃ vyāsaḥ paurāṇikīṃ kathām
||7||भवन्तमेव प्रथमं व्याजहार स्वयं प्रभुः ॥
मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं कथाम्
tvaṃ hi svāyaṃbhuve yajñe sutyāhe vitate hariḥ ||
saṃbhūtaḥ saṃhitāṃ vaktuṃ svāṃśena puruṣottamaḥ
||8||त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः ॥
संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः
tasmādbhavantaṃ pṛcchāmaḥ purāṇe skandakīrtite ||
prabhāsakṣetramāhātmye brāhmī yātrā śrutā purā
||9||तस्माद्भवन्तं पृच्छामः पुराणे स्कन्दकीर्तिते ॥
प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मी यात्रा श्रुता पुरा
adhunā vaiṣṇavīṃ raudrīṃ yātrāṃ sarvārthasaṃyutām ||
vaktumarhasi cāsmākaṃ purāṇārthaviśārada
||10||अधुना वैष्णवीं रौद्रीं यात्रां सर्वार्थसंयुताम् ॥
वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद
munīnā vacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ ||
praṇamya śirasā prāha vyāsaṃ satyavatīsutam
||11||मुनीना वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः ॥
प्रणम्य शिरसा प्राह व्यासं सत्यवतीसुतम्
romaharṣaṇa uvāca
śrīvatsāṃkaṃ jagadyoniṃ harimoṃkārarūpiṇam ||
aprameyaṃ guruṃ devaṃ nirmalaṃ nirmalāśrayam
||12||श्रीवत्सांकं जगद्योनिं हरिमोंकाररूपिणम् ॥
अप्रमेयं गुरुं देवं निर्मलं निर्मलाश्रयम्
haṃsaṃ śuciṣadaṃ vyoma vyāpakaṃ sarvadaṃ śivam ||
udāsīnaṃ nirāyāsaṃ niṣprapañcaṃ nirañjanam
||13||हंसं शुचिषदं व्योम व्यापकं सर्वदं शिवम् ॥
उदासीनं निरायासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम्
śūnyaṃ biṃdusvarūpaṃ tu dhyeyaṃ dhyānavivarjitam ||
asti nāstīti yaṃ prāhuḥ sudūre cāntike ca yat
||14||शून्यं बिंदुस्वरूपं तु ध्येयं ध्यानविवर्जितम् ॥
अस्ति नास्तीति यं प्राहुः सुदूरे चान्तिके च यत्
manogrāhyaṃ paraṃ dhāma puruṣākhyaṃ jaganmayam ||
hṛtpaṃkajasamāsīnaṃ tejorūpaṃ nirindriyam
||15||मनोग्राह्यं परं धाम पुरुषाख्यं जगन्मयम् ॥
हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपं निरिन्द्रियम्
evaṃvidhaṃ namaskṛtya paramātmānamīśvaram ||
kathāṃ vadiṣye dvividhāṃ dviśarīrāṃ tathaiva tu
||16||एवंविधं नमस्कृत्य परमात्मानमीश्वरम् ॥
कथां वदिष्ये द्विविधां द्विशरीरां तथैव तु
divyabhāṣāsamopetāṃ vedādhiṣṭhānasaṃyutām ||
pañcasaṃdhisamāyuktāṃ ṣaḍalaṃkārabhūṣitām
||17||दिव्यभाषासमोपेतां वेदाधिष्ठानसंयुताम् ॥
पञ्चसंधिसमायुक्तां षडलंकारभूषिताम्
saptasādhanasaṃyuktāṃ rasāṣṭaguṇaraṃjitām ||
guṇairnavabhirākīrṇāṃ daśadoṣavivarjitām
||18||सप्तसाधनसंयुक्तां रसाष्टगुणरंजिताम् ॥
गुणैर्नवभिराकीर्णां दशदोषविवर्जिताम्
vibhāṣābhūṣitāṃ tadvadekāyattāṃ manoharām ||
pañcakāraṇasaṃyuktāṃ catuṣkaraṇasammatām
||19||विभाषाभूषितां तद्वदेकायत्तां मनोहराम् ॥
पञ्चकारणसंयुक्तां चतुष्करणसम्मताम्
Comments on Prabhaasa punaśca dvividhāṃ tadvajjñānasaṃdohadāyinīm ||
vyāsena kathitāṃ puṇyāṃ śṛṇudhvaṃ pāpanāśinīm
||20||Comments on Prabhaasa पुनश्च द्विविधां तद्वज्ज्ञानसंदोहदायिनीम् ॥
व्यासेन कथितां पुण्यां शृणुध्वं पापनाशिनीम्
yāṃ śrutvā pāpakarmāpi gaccheddhi paramāṃ gatim ||
duḥkhatrayavinirmuktaḥ sarvātaṅkavivarjitaḥ
||21||यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेद्धि परमां गतिम् ॥
दुःखत्रयविनिर्मुक्तः सर्वातङ्कविवर्जितः
na nāstike kathāṃ puṇyāmimāṃ brūyātkadācana ||
śraddadhānāya śāntāya kīrtanīyā dvijātaye
||22||न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात्कदाचन ॥
श्रद्दधानाय शान्ताय कीर्तनीया द्विजातये
niṣekādiḥ śmaśānānto mantrairyasyodito vidhiḥ ||
tasya śāstre'dhikāro'sti jñeyo nānyasya kasyacit
||23||निषेकादिः श्मशानान्तो मन्त्रैर्यस्योदितो विधिः ॥
तस्य शास्त्रेऽधिकारोऽस्ति ज्ञेयो नान्यस्य कस्यचित्
catuḥpakṣāvadātasya viśuddhirbrāhmaṇasya ca ||
sadvṛttasyādhikāro'sti śāstre'sminvedasammate
||24||चतुःपक्षावदातस्य विशुद्धिर्ब्राह्मणस्य च ॥
सद्वृत्तस्याधिकारोऽस्ति शास्त्रेऽस्मिन्वेदसम्मते
yathā surāṇāṃ pravaro devadevo maheśvaraḥ ||
nadīnāṃ ca yathā gaṃgā varṇānāṃ brāhmaṇo yathā
||25||यथा सुराणां प्रवरो देवदेवो महेश्वरः ॥
नदीनां च यथा गंगा वर्णानां ब्राह्मणो यथा
akṣarāṇāṃ tu sarveṣāmoṃkāraḥ prathamo yathā ||
pūjyānāṃ tu yathā mātā gurūṇāṃ ca yathā pitā ||
tathaiva sarvaśāstrāṇāṃ pradhānaṃ skandakīrtitam
||26||अक्षराणां तु सर्वेषामोंकारः प्रथमो यथा ॥
पूज्यानां तु यथा माता गुरूणां च यथा पिता ॥
तथैव सर्वशास्त्राणां प्रधानं स्कन्दकीर्तितम्
purā kailāsaśikhare brahmādīnāṃ ca sannidhau ||
skāndaṃ purāṇaṃ kathitaṃ pārvatyagre pinākinā
||27||पुरा कैलासशिखरे ब्रह्मादीनां च सन्निधौ ॥
स्कान्दं पुराणं कथितं पार्वत्यग्रे पिनाकिना
pārvatyā ṣaṇmukhasyāgre tena nandigaṇāya vai ||
nandinā tu kumārāya tena vyāsāya dhīmate
||28||पार्वत्या षण्मुखस्याग्रे तेन नन्दिगणाय वै ॥
नन्दिना तु कुमाराय तेन व्यासाय धीमते
vyāsena me samākhyātaṃ bhavadbhyo'haṃ prakīrtaye
||29||व्यासेन मे समाख्यातं भवद्भ्योऽहं प्रकीर्तये
yūyaṃ sadbhāvasaṃyuktā yataḥ sarve maharṣayaḥ ||
tena me bhāṣituṃ śraddhā bhavatāṃ skandasaṃhitām
||30||यूयं सद्भावसंयुक्ता यतः सर्वे महर्षयः ॥
तेन मे भाषितुं श्रद्धा भवतां स्कन्दसंहिताम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye praśnādhyāyavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||