hiraṇyeśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi hiraṇyeśvaramuttamam ||
brahmakuṇḍasya vāyavye dhanuṣāṃ dvitaye sthitam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् ॥
ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्
sarvapāpapraśamanaṃ dāridryaughavināśanam ||
kṛtasmarācca parato hyagnitīrthācca pūrvataḥ
||2||सर्वपापप्रशमनं दारिद्र्यौघविनाशनम् ॥
कृतस्मराच्च परतो ह्यग्नितीर्थाच्च पूर्वतः
yameśvarācca nairṛtye samudrasyottare tathā ||
tasya liṃgasya prāgbhāge brahmā tepe mahattapaḥ ||
ārādhayāmāsa tadā devadevaṃ trilocanam
||3||यमेश्वराच्च नैर्ऋत्ये समुद्रस्योत्तरे तथा ॥
तस्य लिंगस्य प्राग्भागे ब्रह्मा तेपे महत्तपः ॥
आराधयामास तदा देवदेवं त्रिलोचनम्
tatastuṣṭo mahādevo brahmanbrūhi varo mama
||4||ततस्तुष्टो महादेवो ब्रह्मन्ब्रूहि वरो मम
brahmovāca
yadi tuṣṭo'si me deva yāja yāmīti me matiḥ ||
sthānaṃ ca yanmahāpuṇyaṃ tanmamākhyātumarhasi
||5||यदि तुष्टोऽसि मे देव याज यामीति मे मतिः ॥
स्थानं च यन्महापुण्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि
īśvara uvāca
kṛtasmarādbrahmakuṃḍaṃ yameśātsāgarāvadhi ||
etadaṃtaramāsādya pāpī cāpi vimucyate
||6||कृतस्मराद्ब्रह्मकुंडं यमेशात्सागरावधि ॥
एतदंतरमासाद्य पापी चापि विमुच्यते
vahedviṣuvatī tatra sadā puṇyātmanāṃ nṛṇām ||
yatra tatra kuru vibho manasā te yathepsitam
||7||वहेद्विषुवती तत्र सदा पुण्यात्मनां नृणाम् ॥
यत्र तत्र कुरु विभो मनसा ते यथेप्सितम्
ityuktaḥ sa tadā brahmā prārebhe yajñamuttamam
||8||इत्युक्तः स तदा ब्रह्मा प्रारेभे यज्ञमुत्तमम्
tato bhāgārthino devā indrādyāstatra cāgatāḥ ||
ṛṣayo bhāgakāmāstu sarve tatra samāgatāḥ
||9||ततो भागार्थिनो देवा इन्द्राद्यास्तत्र चागताः ॥
ऋषयो भागकामास्तु सर्वे तत्र समागताः
tato yajñāgatebhyaḥ sa dakṣiṇāmadadātpunaḥ ||
tato'tha dakṣiṇā kṣīṇā dīyamānā yaśasvini
||10||ततो यज्ञागतेभ्यः स दक्षिणामददात्पुनः ॥
ततोऽथ दक्षिणा क्षीणा दीयमाना यशस्विनि
tatobrahmā bahūdvigno dadhyau vai manasā tadā ||
baddhāñjalipuṭo bhūtvā idaṃ vacanamabravīt
||11||ततोब्रह्मा बहूद्विग्नो दध्यौ वै मनसा तदा ॥
बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्
bhagavanvai virūpākṣa kraturnaiva samāpyate ||
dakṣiṇāhai(dai?)nyato deva na yāti paripūrṇatām
||12||भगवन्वै विरूपाक्ष क्रतुर्नैव समाप्यते ॥
दक्षिणाहै(दै?)न्यतो देव न याति परिपूर्णताम्
dakṣiṇāsahitāḥ sarve yathā yāṃti tathā kuru ||
pitāmahavacaḥ śrutvā kṛtvā dhyānaṃ tadā mayā
||13||दक्षिणासहिताः सर्वे यथा यांति तथा कुरु ॥
पितामहवचः श्रुत्वा कृत्वा ध्यानं तदा मया
smṛtā sarasvatī devī devānāṃ hitakāmyayā ||
āgatā sā mahāpuṇyā uktā devī mayā tadā
||14||स्मृता सरस्वती देवी देवानां हितकाम्यया ॥
आगता सा महापुण्या उक्ता देवी मया तदा
padmayonerdhanaṃ kṣīṇaṃ kraturvai na samāpyate ||
tasmānmama prasādena bhava kāñcanavāhinī
||15||पद्मयोनेर्धनं क्षीणं क्रतुर्वै न समाप्यते ॥
तस्मान्मम प्रसादेन भव काञ्चनवाहिनी
sarasvatyāstataḥ srota utthitaṃ paścimāmukham ||
kāñcanānāṃ tu padmāni ucchritāni sahasraśaḥ
||16||सरस्वत्यास्ततः स्रोत उत्थितं पश्चिमामुखम् ॥
काञ्चनानां तु पद्मानि उच्छ्रितानि सहस्रशः
kāñcanena pravāheṇa toyaṃ sārasvataṃ śubham ||
daityasūdanamāsādya agnitīrthāvadhi priye ||
pūrayāmāsa padmaiśca koṭiśaśca samaṃtataḥ
||17||काञ्चनेन प्रवाहेण तोयं सारस्वतं शुभम् ॥
दैत्यसूदनमासाद्य अग्नितीर्थावधि प्रिये ॥
पूरयामास पद्मैश्च कोटिशश्च समंततः
kāñcanāni tu tānyeva dattvā vipreṣu dakṣiṇām ||
yajñaṃ nirvartayāmāsa hṛṣṭo brahmā dvijaiḥ saha
||18||काञ्चनानि तु तान्येव दत्त्वा विप्रेषु दक्षिणाम् ॥
यज्ञं निर्वर्तयामास हृष्टो ब्रह्मा द्विजैः सह
śeṣāṇi yāni padmāni tāni niḥkṣipya bhūtale ||
tadūrdhvaṃ sthāpayāmāsa ligaṃ tu kanake śvaram
||19||शेषाणि यानि पद्मानि तानि निःक्षिप्य भूतले ॥
तदूर्ध्वं स्थापयामास लिगं तु कनके श्वरम्
tatra liṃgaṃ pratiṣṭhāpya sarvadevanamaskṛtam ||
ṛṣibhyo dakṣiṇāṃ prādādekaikasya yathākramam ||
kāñcanānāṃ ca padmānāṃ pratyekamayutaṃ dadau
||20||तत्र लिंगं प्रतिष्ठाप्य सर्वदेवनमस्कृतम् ॥
ऋषिभ्यो दक्षिणां प्रादादेकैकस्य यथाक्रमम् ॥
काञ्चनानां च पद्मानां प्रत्येकमयुतं ददौ
tataḥ śeṣāṇi padmāni nihitāni dharātale ||
brahmakuṇḍasya madhye tu nāpuṇyo labhate naraḥ
||21||ततः शेषाणि पद्मानि निहितानि धरातले ॥
ब्रह्मकुण्डस्य मध्ये तु नापुण्यो लभते नरः
tatkuṇḍatoyamadyāpi nānāvarṇaṃ pradṛśyate ||
tatrādhaḥ padmasaṃyogānnīraṃ svarṇāyate kṣaṇāt
||22||तत्कुण्डतोयमद्यापि नानावर्णं प्रदृश्यते ॥
तत्राधः पद्मसंयोगान्नीरं स्वर्णायते क्षणात्
hiraṇmayāni padmāni adhaḥ kṛtvā prajāpatiḥ ||
liṃgamūrdhvaṃ pratiṣṭhāpya svayaṃ pūjitavāṃstadā ||
hiraṇyakamalairdivyairhiraṇyeśastato'bhavat
||23||हिरण्मयानि पद्मानि अधः कृत्वा प्रजापतिः ॥
लिंगमूर्ध्वं प्रतिष्ठाप्य स्वयं पूजितवांस्तदा ॥
हिरण्यकमलैर्दिव्यैर्हिरण्येशस्ततोऽभवत्
sarvapāpapraśamanaṃ tathā dāridryanāśanam ||
dṛṣṭvā hiraṇmayeśānaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate
||24||सर्वपापप्रशमनं तथा दारिद्र्यनाशनम् ॥
दृष्ट्वा हिरण्मयेशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
māgha māse caturdaśyāṃ yastalliṃgaṃ prapūjayet ||
pūjitaṃ tena sakalaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram
||25||माघ मासे चतुर्दश्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् ॥
पूजितं तेन सकलं ब्रह्माण्डं सचराचरम्
sarvadānāni dattāni sarve devāśca toṣitāḥ ||
brahmāṇḍaṃ tena dattaṃ syādyena talliṃgamarcitam
||26||सर्वदानानि दत्तानि सर्वे देवाश्च तोषिताः ॥
ब्रह्माण्डं तेन दत्तं स्याद्येन तल्लिंगमर्चितम्
etanmayā te kathitaṃ snehena varavarṇini ||
na kasyacinmayā''khyātaṃ mahāgopyaṃ varānane
||27||एतन्मया ते कथितं स्नेहेन वरवर्णिनि ॥
न कस्यचिन्मयाऽऽख्यातं महागोप्यं वरानने
ya idaṃ śṛyuyādbhaktyā paṭhedvā bhaktisaṃyutaḥ ||
sa gaccheddevalokaṃ tu muktaḥ sarvaistu pātakaiḥ
||28||य इदं शृयुयाद्भक्त्या पठेद्वा भक्तिसंयुतः ॥
स गच्छेद्देवलोकं तु मुक्तः सर्वैस्तु पातकैः
iti te cātivikhyātāḥ pavitrāḥ pañca bhairavāḥ ||
brahmakuṇḍasamīpasthāḥ kathitāstava sundari
||29||इति ते चातिविख्याताः पवित्राः पञ्च भैरवाः ॥
ब्रह्मकुण्डसमीपस्थाः कथितास्तव सुन्दरि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye brahmakuṇḍamāhātmye hiraṇyeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tripañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 153 ||