brahmakuṇḍamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi brahmakuṇḍamanuttamam ||
tasyaiva nairṛte bhāge brahmaṇā nirmitaṃ purā
||1||ततो गच्छेन्महादेवि ब्रह्मकुण्डमनुत्तमम् ॥
तस्यैव नैर्ऋते भागे ब्रह्मणा निर्मितं पुरा
yadā tu ṛkṣarājena somanāthaḥ prati ṣṭhitaḥ ||
tadā brahmādayo devāḥ sarve tatra samāgatāḥ ||
pratiṣṭhārthaṃ hi devasya śaśāṃkena nimantritāḥ
||2||यदा तु ऋक्षराजेन सोमनाथः प्रति ष्ठितः ॥
तदा ब्रह्मादयो देवाः सर्वे तत्र समागताः ॥
प्रतिष्ठार्थं हि देवस्य शशांकेन निमन्त्रिताः
athā'bravīnniśānātho brahmāṇaṃ vinayānvitaḥ
||3||अथाऽब्रवीन्निशानाथो ब्रह्माणं विनयान्वितः
kṛtaṃ bhavadbhirjānāti sthāpanaṃ vai yathā janaḥ ||
tathā kuru suraśreṣṭha cihnamātmasamudbhavam
||4||कृतं भवद्भिर्जानाति स्थापनं वै यथा जनः ॥
तथा कुरु सुरश्रेष्ठ चिह्नमात्मसमुद्भवम्
evaṃ śrutvā tadā brahmā dhyānaṃ kṛtvā tu niścalam ||
āhvayatsarvatīrthāni puṣkarādīni sarvaśaḥ
||5||एवं श्रुत्वा तदा ब्रह्मा ध्यानं कृत्वा तु निश्चलम् ॥
आह्वयत्सर्वतीर्थानि पुष्करादीनि सर्वशः
svarge vai yāni tīrthāni tathaiva ca rasātale ||
tapaḥsāmarthyayogena brahmaṇā ''karṣitāni ca ||
atastasyaiva nāmnā tu brahmakuṇḍaṃ tu gīyate
||6||स्वर्गे वै यानि तीर्थानि तथैव च रसातले ॥
तपःसामर्थ्ययोगेन ब्रह्मणा ऽऽकर्षितानि च ॥
अतस्तस्यैव नाम्ना तु ब्रह्मकुण्डं तु गीयते
gaṇānāṃ ca sahasraistu caturdaśabhirīkṣyate ||
ataścābhaktiyuktānāṃ duṣprāpyaṃ tīrthamuttamam
||7||गणानां च सहस्रैस्तु चतुर्दशभिरीक्ष्यते ॥
अतश्चाभक्तियुक्तानां दुष्प्राप्यं तीर्थमुत्तमम्
athābravītsarvadevānbrahmā lokapitāmahaḥ
||8||अथाब्रवीत्सर्वदेवान्ब्रह्मा लोकपितामहः
atra kuṇḍe naraḥ snātvā yaḥ pitṝṃstarpayiṣyati ||
agniṣṭomaphalaṃ sava lapsyate sa ca mānavaḥ ||
tatprasādātsvargaloke vimānena cariṣyati
||9||अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा यः पितॄंस्तर्पयिष्यति ॥
अग्निष्टोमफलं सव लप्स्यते स च मानवः ॥
तत्प्रसादात्स्वर्गलोके विमानेन चरिष्यति
godānaṃ cāśvadānaṃ ca tathā svarṇakamaṇḍalum ||
dadyādviprāya viduṣe sarvapāpāpanuttaye
||10||गोदानं चाश्वदानं च तथा स्वर्णकमण्डलुम् ॥
दद्याद्विप्राय विदुषे सर्वपापापनुत्तये
paurṇamāsyāṃ mahādevi tathā ca pratipaddine ||
sarvapāpavināśārthaṃ tatra snāti sarasvatī
||11||पौर्णमास्यां महादेवि तथा च प्रतिपद्दिने ॥
सर्वपापविनाशार्थं तत्र स्नाति सरस्वती
siddhaṃ rasāyanaṃ devi tatra vai hyudakaṃ priye ||
nānāvarṇasamāyuktamupadeśena siddhyati
||12||सिद्धं रसायनं देवि तत्र वै ह्युदकं प्रिये ॥
नानावर्णसमायुक्तमुपदेशेन सिद्ध्यति
dāridryaduḥkharukchokānmānavaḥ sevate katham ||
brahmakuṇḍamanuprāpya kalpavṛkṣamivāparam
||13||दारिद्र्यदुःखरुक्छोकान्मानवः सेवते कथम् ॥
ब्रह्मकुण्डमनुप्राप्य कल्पवृक्षमिवापरम्
devyuvāca
bhagavanvistarādbrūhi brahmakuṇḍamahodayam ||
sarvaprāṇihitārthāya vistarādvada me prabho
||14||भगवन्विस्तराद्ब्रूहि ब्रह्मकुण्डमहोदयम् ॥
सर्वप्राणिहितार्थाय विस्तराद्वद मे प्रभो
brahmakuṃḍasya māhātmyaṃ śrotuṃ me kautukaṃ mahat ||
lokānāṃ duḥkhanāśāya dāridyakṣayahetave
||15||ब्रह्मकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुं मे कौतुकं महत् ॥
लोकानां दुःखनाशाय दारिद्यक्षयहेतवे
bhagavanmānuṣāḥ sarve duḥkhaśokanipīḍitāḥ ||
bhramaṃti sakalaṃ janma rasāyanavimohitāḥ
||16||भगवन्मानुषाः सर्वे दुःखशोकनिपीडिताः ॥
भ्रमंति सकलं जन्म रसायनविमोहिताः
teṣāṃ hitāya me brūhi nirvāṇaṃ rasamuttamam ||
ādāviha śarīraṃ tu akṣayyaṃ tu yathā bhavet
||17||तेषां हिताय मे ब्रूहि निर्वाणं रसमुत्तमम् ॥
आदाविह शरीरं तु अक्षय्यं तु यथा भवेत्
aṣṭasiddhisamā yuktaṃ sarvavidyāsamanvitam ||
kāmarūpaṃ kriyāyuktaṃ sarvavyādhivivarjitam
||18||अष्टसिद्धिसमा युक्तं सर्वविद्यासमन्वितम् ॥
कामरूपं क्रियायुक्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्
tatastu paramaṃ deva nirvāṇaṃ yena vai labhet ||
mānavaḥ kṛtakṛtyaśca jāyate ca yathā prabho
||19||ततस्तु परमं देव निर्वाणं येन वै लभेत् ॥
मानवः कृतकृत्यश्च जायते च यथा प्रभो
tathā kathaya me deva dayāṃ kṛtvā jagatprabho ||
nirvāṇaparamaṃ kalpaṃ sarvabhrāṃtivivarjitam ||
prasiddhaṃ sukhadaṃ divyaṃ samā cakṣva maheśvara
||20||तथा कथय मे देव दयां कृत्वा जगत्प्रभो ॥
निर्वाणपरमं कल्पं सर्वभ्रांतिविवर्जितम् ॥
प्रसिद्धं सुखदं दिव्यं समा चक्ष्व महेश्वर
īśvara uvāca
sādhusādhu mahādevi lokānāṃ hitakāriṇi ||
martyaloke mahādevi tīrthaṃ(?) tīrthavaraṃ śubham
||21||साधुसाधु महादेवि लोकानां हितकारिणि ॥
मर्त्यलोके महादेवि तीर्थं(?) तीर्थवरं शुभम्
prabhāsaṃ paramaṃ khyātaṃ tacca dvādaśayojanam ||
tatra someśvaro devastriṣu lokeṣu viśrutaḥ
||22||प्रभासं परमं ख्यातं तच्च द्वादशयोजनम् ॥
तत्र सोमेश्वरो देवस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
tasya pūrve samākhyātaḥ śrīkṛṣṇo daityasūdanaḥ ||
caṇḍikā yoginī tatra sakhībhiḥ parivāritā
||23||तस्य पूर्वे समाख्यातः श्रीकृष्णो दैत्यसूदनः ॥
चण्डिका योगिनी तत्र सखीभिः परिवारिता
tataḥ pūrve diśāṃ bhāge caturvaktreṇa nirmitam ||
tīrthāttīrthaṃ varaṃ divyaṃ sarvāścaryamayaṃ śubham
||24||ततः पूर्वे दिशां भागे चतुर्वक्त्रेण निर्मितम् ॥
तीर्थात्तीर्थं वरं दिव्यं सर्वाश्चर्यमयं शुभम्
sevitaṃ sarvadevaistu siddhaiḥ sādhyairgrahaistathā ||
apsaromunibhirdivyairyakṣaiśca pannagaiḥ sadā
||25||सेवितं सर्वदेवैस्तु सिद्धैः साध्यैर्ग्रहैस्तथा ॥
अप्सरोमुनिभिर्दिव्यैर्यक्षैश्च पन्नगैः सदा
siddhyarthaṃ sarvakāmārthaṃ divyabhogāvahaṃ śubham ||
brahmakuṇḍamiti khyātaṃ brahmaṇā nirmitaṃ yataḥ
||26||सिद्ध्यर्थं सर्वकामार्थं दिव्यभोगावहं शुभम् ॥
ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं ब्रह्मणा निर्मितं यतः
tasya vāyavyakoṇe tu hira ṇyeśaḥ svayaṃ sthitaḥ ||
tamārādhya mahādevaṃ hiraṇyeśvaramuttamam
||27||तस्य वायव्यकोणे तु हिर ण्येशः स्वयं स्थितः ॥
तमाराध्य महादेवं हिरण्येश्वरमुत्तमम्
mahāmantraṃ japetkṣipraṃ daśāṃśaṃ homayetsudhīḥ ||
homena siddhyate mantraḥ satyaṃ satyaṃ varānane
||28||महामन्त्रं जपेत्क्षिप्रं दशांशं होमयेत्सुधीः ॥
होमेन सिद्ध्यते मन्त्रः सत्यं सत्यं वरानने
tasyottare tu digbhāge kiñcidīśānamāśritaḥ ||
caturvaktro mahādevi kṣetrapo liṃgarūpadhṛk
||29||तस्योत्तरे तु दिग्भागे किञ्चिदीशानमाश्रितः ॥
चतुर्वक्त्रो महादेवि क्षेत्रपो लिंगरूपधृक्
tatsthānaṃ rakṣate devi liṃgarūpeṇa śaṃkaraḥ ||
tamārādhya prayatnena tataḥ kuṇḍaṃ samāśrayet
||30||तत्स्थानं रक्षते देवि लिंगरूपेण शंकरः ॥
तमाराध्य प्रयत्नेन ततः कुण्डं समाश्रयेत्
sarvaiśvaryamayaṃ devi nānāvarṇavicitritam ||
kuṇḍasyāsyeśadigbhāge bhairaveśvaramuttamam
||31||सर्वैश्वर्यमयं देवि नानावर्णविचित्रितम् ॥
कुण्डस्यास्येशदिग्भागे भैरवेश्वरमुत्तमम्
durgandhā bhāsurā devi vahate rasarūpiṇī ||
tasyā rasena saṃyuktaṃ pṛthagvarṇaṃ hi karburam
||32||दुर्गन्धा भासुरा देवि वहते रसरूपिणी ॥
तस्या रसेन संयुक्तं पृथग्वर्णं हि कर्बुरम्
meghavarṇaṃ mahādivyaṃ rājataṃ ca punaḥ śubham ||
kapilaṃ dugdhavarṇaṃ ca karpūrābhaṃ suśobhanam
||33||मेघवर्णं महादिव्यं राजतं च पुनः शुभम् ॥
कपिलं दुग्धवर्णं च कर्पूराभं सुशोभनम्
kadā kastūrikābhāsaṃ kuṃkumacchavikāvaham ||
saugandhaṃ caṃdanopetaṃ kadācidraudhi rodakam
||34||कदा कस्तूरिकाभासं कुंकुमच्छविकावहम् ॥
सौगन्धं चंदनोपेतं कदाचिद्रौधि रोदकम्
ete rasāśca vividhā dṛśyaṃte tatra sarvadā ||
yasya tuṣṭo mahādevaḥ siddhyate tasya tatkṣaṇāt
||35||एते रसाश्च विविधा दृश्यंते तत्र सर्वदा ॥
यस्य तुष्टो महादेवः सिद्ध्यते तस्य तत्क्षणात्
rajataṃ kṣipyate tatra suvarṇa miva jāyate ||
pratyakṣameva tatraiva rasāyanamanuttamam
||36||रजतं क्षिप्यते तत्र सुवर्ण मिव जायते ॥
प्रत्यक्षमेव तत्रैव रसायनमनुत्तमम्
paśyaṃti mānavā devi kautukaṃ tatkṣaṇādbhṛśam ||
rasaṃ hi paramaṃ divyaṃ tatrasthaṃ ca kalau yuge
||37||पश्यंति मानवा देवि कौतुकं तत्क्षणाद्भृशम् ॥
रसं हि परमं दिव्यं तत्रस्थं च कलौ युगे
siddhaṃ siddharasaṃ puṃsāṃ vyādhīnāṃ kṣayakārakam ||
hemabījamayaṃ divyaṃ brahmakuṇḍodbhavaṃ mahat
||38||सिद्धं सिद्धरसं पुंसां व्याधीनां क्षयकारकम् ॥
हेमबीजमयं दिव्यं ब्रह्मकुण्डोद्भवं महत्
idānīṃ te pravakṣyāmi manuṣyāṇāṃ hitāya vai ||
dāridryaṃ kṣayamāpnoti tatkṣaṇācca yaśasvini
||39||इदानीं ते प्रवक्ष्यामि मनुष्याणां हिताय वै ॥
दारिद्र्यं क्षयमाप्नोति तत्क्षणाच्च यशस्विनि
ādāveva prakurvanti tāmrakumbhaṃ dṛḍhaṃ śubham ||
tīrthodakaṃ kṣipettatra patraistāmrastathā yutam
||40||आदावेव प्रकुर्वन्ति ताम्रकुम्भं दृढं शुभम् ॥
तीर्थोदकं क्षिपेत्तत्र पत्रैस्ताम्रस्तथा युतम्
nikṣipya bhūmau tatkumbhaṃ jvālayedanalaṃ tataḥ ||
cuhlīrūpeṇa ṣaṇmāsaṃ pācayettaṃ śanaiḥśanaiḥ
||41||निक्षिप्य भूमौ तत्कुम्भं ज्वालयेदनलं ततः ॥
चुह्लीरूपेण षण्मासं पाचयेत्तं शनैःशनैः
paścāduddhṛtya taṃ kumbhaṃ punareva jalaṃ kṣipet ||
māsamekaṃ punaḥ kuryānmāsamekaṃ punarbhṛśam
||42||पश्चादुद्धृत्य तं कुम्भं पुनरेव जलं क्षिपेत् ॥
मासमेकं पुनः कुर्यान्मासमेकं पुनर्भृशम्
tataḥ sarvāṇi khaṇḍāni ekīkṛtya prayatnataḥ ||
punarevodakenaiva plāvya cāvartayetpunaḥ
||43||ततः सर्वाणि खण्डानि एकीकृत्य प्रयत्नतः ॥
पुनरेवोदकेनैव प्लाव्य चावर्तयेत्पुनः
kāṃcanaṃ jāyate tatra yadi tuṣṭo maheśvaraḥ
||44||कांचनं जायते तत्र यदि तुष्टो महेश्वरः
siddhiṃ śarīrajāṃ devi yadīcchenmānavottamaḥ ||
sa snānamāditaḥ kṛtvā saṃvatsaratrayaṃ punaḥ
||45||सिद्धिं शरीरजां देवि यदीच्छेन्मानवोत्तमः ॥
स स्नानमादितः कृत्वा संवत्सरत्रयं पुनः
maunena niyamenaiva mahāmaṃtrajapānvitaḥ ||
pūjayecca hiraṇyeśaṃ kṣetrapālaṃ prayatnataḥ
||46||मौनेन नियमेनैव महामंत्रजपान्वितः ॥
पूजयेच्च हिरण्येशं क्षेत्रपालं प्रयत्नतः
paṃcopacārasaṃyuktaṃ dhyānadhāraṇasaṃyutam ||
tīrthodakena pākaṃ vai peyaṃ tadvadudumbare
||47||पंचोपचारसंयुक्तं ध्यानधारणसंयुतम् ॥
तीर्थोदकेन पाकं वै पेयं तद्वदुदुम्बरे
evaṃ varṣatrayeṇaiva divyadehaḥ prajāyate ||
tejasvī valavānprājñaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ
||48||एवं वर्षत्रयेणैव दिव्यदेहः प्रजायते ॥
तेजस्वी वलवान्प्राज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः
jīvedvarṣeśatānyeva trīṇi duḥkhavivarjitaḥ ||
varṣatrayamavicchinnaṃ yastatra snānamācaret
||49||जीवेद्वर्षेशतान्येव त्रीणि दुःखविवर्जितः ॥
वर्षत्रयमविच्छिन्नं यस्तत्र स्नानमाचरेत्
vāgīśvarīṃ japennityaṃ pūjāhomasamanvitaḥ ||
tasya pravartate vāṇī siddhiḥ sārasvatī bhavet
||50||वागीश्वरीं जपेन्नित्यं पूजाहोमसमन्वितः ॥
तस्य प्रवर्तते वाणी सिद्धिः सारस्वती भवेत्
saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ caivāpabhraṃśaṃ bhūtabhāṣitam ||
gāṃgasrotaḥpravāheṇa udgiredgiramātmavān ||
aśrāntāṃ ca varārohe hyavicchinnāṃ ca saṃtatam
||51||संस्कृतं प्राकृतं चैवापभ्रंशं भूतभाषितम् ॥
गांगस्रोतःप्रवाहेण उद्गिरेद्गिरमात्मवान् ॥
अश्रान्तां च वरारोहे ह्यविच्छिन्नां च संततम्
vadedvādisahasraistu na śramastasya jāyate ||
tīrthasyāsya prabhāveṇa sarvaśāstraviśāradāḥ
||52||वदेद्वादिसहस्रैस्तु न श्रमस्तस्य जायते ॥
तीर्थस्यास्य प्रभावेण सर्वशास्त्रविशारदाः
paṃḍitā garvitāḥ sarve tarkaśāstraviśāradāḥ ||
āgacchanti samaṃ tāta vidyayoddhatakandharāḥ ||
na śaknuvaṃti te vaktuṃ draṣṭuṃ vaktramapi priye
||53||पंडिता गर्विताः सर्वे तर्कशास्त्रविशारदाः ॥
आगच्छन्ति समं तात विद्ययोद्धतकन्धराः ॥
न शक्नुवंति ते वक्तुं द्रष्टुं वक्त्रमपि प्रिये
vādināṃ ca sahasrāṇi bhanaktyevaṃ nirīkṣaṇāt
||54||वादिनां च सहस्राणि भनक्त्येवं निरीक्षणात्
udvāhayati śāstrāṇi vibuddhārthāni satvaram ||
vimalaṃ pāñcarātraṃ ca vaiṣṇavaṃ śaivameva ca
||55||उद्वाहयति शास्त्राणि विबुद्धार्थानि सत्वरम् ॥
विमलं पाञ्चरात्रं च वैष्णवं शैवमेव च
itihāsapurāṇaṃ ca bhūtataṃtraṃ ca gāruḍam ||
bhairavaṃ ca mahātaṃtraṃ kulamārgaṃ dvidhā priye
||56||इतिहासपुराणं च भूततंत्रं च गारुडम् ॥
भैरवं च महातंत्रं कुलमार्गं द्विधा प्रिये
rathapravaravegena vāṇī cāskhalitā bhavet ||
naśyaṃti vādinaḥ sarve garuḍasyeva pannagāḥ
||57||रथप्रवरवेगेन वाणी चास्खलिता भवेत् ॥
नश्यंति वादिनः सर्वे गरुडस्येव पन्नगाः
na dāridryaṃ na rogaśca na duḥkhaṃ mānasaṃ punaḥ ||
rājamānyo mahāmānī bhavedbrahmaprasādataḥ
||58||न दारिद्र्यं न रोगश्च न दुःखं मानसं पुनः ॥
राजमान्यो महामानी भवेद्ब्रह्मप्रसादतः
utsāhabalasaṃyukto devavajjīvate sudhīḥ ||
dātā bhoktā ca vāggmī ca tīrthasyāsya prasādataḥ
||59||उत्साहबलसंयुक्तो देववज्जीवते सुधीः ॥
दाता भोक्ता च वाग्ग्मी च तीर्थस्यास्य प्रसादतः
tailābhyaktasya yattejo jāyate manujeṣu ca ||
snātamātre tathā tejastīrthasyaiva prasādataḥ
||60||तैलाभ्यक्तस्य यत्तेजो जायते मनुजेषु च ॥
स्नातमात्रे तथा तेजस्तीर्थस्यैव प्रसादतः
yatpāpaṃ kurute jaṃtuḥ paiśunyaṃ ca kṛtaghnatām ||
mitradrohe ca yatpāpaṃ yatpāpaṃ pāradārikam ||
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti kuṃḍasnānaratasya ca
||61||यत्पापं कुरुते जंतुः पैशुन्यं च कृतघ्नताम् ॥
मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं पारदारिकम् ॥
तत्सर्वं विलयं याति कुंडस्नानरतस्य च
muśalaṃ laṅghayed yastu yo gāstyajati vai dvijaḥ ||
tatpāpaṃ kṣayamāpnoti brahmakuṇḍasya darśanāt
||62||मुशलं लङ्घयेद् यस्तु यो गास्त्यजति वै द्विजः ॥
तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डस्य दर्शनात्
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni daivatāni tathā punaḥ ||
pūjitāni ca sarvāṇi kuṇḍasnānaprabhāvataḥ
||63||पृथिव्यां यानि तीर्थानि दैवतानि तथा पुनः ॥
पूजितानि च सर्वाणि कुण्डस्नानप्रभावतः
saptajanmārjitaṃ pāpaṃ darśanātkṣayamāvrajet
||64||सप्तजन्मार्जितं पापं दर्शनात्क्षयमाव्रजेत्
yatpāpaṃ gurugoghne ca parasvaharaṇeṣu ca ||
tatpāpaṃ kṣayamāpnoti brahmakuṇḍaniṣevaṇāt
||65||यत्पापं गुरुगोघ्ने च परस्वहरणेषु च ॥
तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डनिषेवणात्
pradakṣiṇaṃ ca yaḥ kuryātsnātvā kuṇḍasya nāmataḥ ||
saṃkhyayā paṃcadaśa vai śṛṇu tasyāpi yatphalam
||66||प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्स्नात्वा कुण्डस्य नामतः ॥
संख्यया पंचदश वै शृणु तस्यापि यत्फलम्
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā ||
saptapātālasahitā tīrthakoṭibhirāvṛtā
||67||प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥
सप्तपातालसहिता तीर्थकोटिभिरावृता
āhāramātraṃ yo dadyāttatra vedavidāṃ vare ||
lakṣabhojyaṃ kṛtaṃ tena tīrthasyāsya prabhāvataḥ
||68||आहारमात्रं यो दद्यात्तत्र वेदविदां वरे ॥
लक्षभोज्यं कृतं तेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः
brahmeśvaraṃ ca saṃpūjya hiraṇyeśvaramuttamam ||
kṣetrapālaṃ caturvaktraṃ pūjayeccintitaṃ labhet
||69||ब्रह्मेश्वरं च संपूज्य हिरण्येश्वरमुत्तमम् ॥
क्षेत्रपालं चतुर्वक्त्रं पूजयेच्चिन्तितं लभेत्
ekaviṃśatkulai ryuktaḥ sarvapāpavivarjitaḥ ||
brahmalokaṃ sa vai yāti nātra kāryā vicāraṇā
||70||एकविंशत्कुलै र्युक्तः सर्वपापविवर्जितः ॥
ब्रह्मलोकं स वै याति नात्र कार्या विचारणा
viraṃcikuṇḍe snātvā vā yo japedvedamātaram ||
lakṣajāpyavidhānena sa muktaḥ pātakairbhavet
||71||विरंचिकुण्डे स्नात्वा वा यो जपेद्वेदमातरम् ॥
लक्षजाप्यविधानेन स मुक्तः पातकैर्भवेत्
sa eva puṇyakarttā ca sa eva puruṣottamaḥ ||
yātrā tatra kṛtā yena brahmakuṇḍe varānane
||72||स एव पुण्यकर्त्ता च स एव पुरुषोत्तमः ॥
यात्रा तत्र कृता येन ब्रह्मकुण्डे वरानने
aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdhvaretasām ||
brahmakuṇḍaṃ samāśritya brahmadevamupāsate
||73||अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् ॥
ब्रह्मकुण्डं समाश्रित्य ब्रह्मदेवमुपासते
tāvadgarjaṃti tīrthāni trailokye sacarācare ||
yāvadbrahmeśvaraṃ tīrthaṃ na paśyanti narāḥ priye
||74||तावद्गर्जंति तीर्थानि त्रैलोक्ये सचराचरे ॥
यावद्ब्रह्मेश्वरं तीर्थं न पश्यन्ति नराः प्रिये
brahmakuṇḍe ca pānīyaṃ ye pibanti narāḥ sakṛt ||
na teṣāṃ saṃkrametpāpaṃ vācikaṃ mānasaṃ tanau
||75||ब्रह्मकुण्डे च पानीयं ये पिबन्ति नराः सकृत् ॥
न तेषां संक्रमेत्पापं वाचिकं मानसं तनौ
brahmāṃḍottaramadhye tu yāni tīrthāni saṃti vai ||
teṣāṃ puṇyamavāpnoti brahmakuṇḍe pradakṣiṇāt
||76||ब्रह्मांडोत्तरमध्ये तु यानि तीर्थानि संति वै ॥
तेषां पुण्यमवाप्नोति ब्रह्मकुण्डे प्रदक्षिणात्
yājñavalkyo mahātmā ca parabrahmasvarūpavān ||
so'pi kuṃḍaṃ na muṃceta nikuṃ bhastu gaṇastathā
||77||याज्ञवल्क्यो महात्मा च परब्रह्मस्वरूपवान् ॥
सोऽपि कुंडं न मुंचेत निकुं भस्तु गणस्तथा
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ māhātmyaṃ brahmakuṇḍajam ||
tava snehena deveśi kimanyatparipṛcchasi
||78||इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं ब्रह्मकुण्डजम् ॥
तव स्नेहेन देवेशि किमन्यत्परिपृच्छसि
ya idaṃ śṛṇuyānmartyaḥ samyakchraddhāsamanvitaḥ ||
sa muktaḥ pātakaiḥ sarvairbrahmalokaṃ ca gacchati
||79||य इदं शृणुयान्मर्त्यः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ॥
स मुक्तः पातकैः सर्वैर्ब्रह्मलोकं च गच्छति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye brahmakuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 147 ||