बालचरितेऽष्टतत्रिंशोऽध्यायः
कीर्तिरुवाच
सम्यगुक्तं त्वया ब्रह्मन् शमीमाहात्म्यमादरात् ।
मन्दारस्यापि कथितं तेन मे तुष्यते मनः
॥१॥जीवितश्च कुमारोऽयमुपदिष्टः षडक्षरम् ।
न चोच्चारयितुं शक्यं बालभावान्मुनीश्वर
॥२॥सुगमं सुप्रसादं च स्वराज्यप्रापकं मुने ।
जप्तुं शक्यं बालकेन मन्त्रमस्मै दिशाधुना
॥३॥मुनिरुवाच
सम्यगदृष्टा तव मतिर्गजाननपदाम्बुजे ।
अतोऽहमस्य दास्यामि निज मन्त्रं सुखप्रदम्
॥४॥सर्वस्य जगतो हेतुर्नाम यच्चतुरक्षरम् ।
शुभाशुभस्य च द्रष्टर्दुष्टदैत्यहरस्य च
॥५॥सर्वधर्मपरित्रातुर्दिवोदासोपकारिणः ।
द्विजरूपधरस्यापि वाराणस्यां स्थितस्य ह
॥६॥विश्वेश्वरस्याविमुक्तप्राप्त्यै यत्नं प्रकुर्वतः ।
सर्वान्तर्यामिणश्चापि विश्वेश्वरनुतस्य ह
॥७॥जगतः पालनार्थाय जनार्दननुतस्य च ।
ध्यातस्य पूजितस्यापि ब्रह्मणा सृष्टिहेतवे
॥८॥अर्चितस्य शिवेनापि सर्वसंहारहेतवे ।
पुलोमजाधवेनापि पूजितस्य सुभक्तितः
॥९॥दैत्यानां निधनार्थाय देवराज्यसुखात्पये ।
सूर्येण वरुणेनापि शशिना च यमेन च
॥१०॥अग्निना वायुना स्वस्वगुणोत्कर्षाय पूजिताः ।
बृहस्पत्युशनोभ्यां च स्वस्वोत्कर्षाय पूजितः
॥११॥शेषेणाराधितो ढुण्ढिर्धराधरणहेतवे ।
गन्धर्वकिन्नरा यक्षाः सिद्धचारणराक्षसाः ।
ऋषयः पशवः सर्वे स्थावरा जङ्गमाः शुभाः
॥१२॥आराधयन्ति विश्वेशं स्वस्वकार्यार्थसिद्धये ।
अपारगुणपारोऽयं ढुण्ढिराजोऽखिलेश्वरः
॥१३॥गुणान्तं न ययुर्यस्य ब्रह्मविष्णुशिवादयः ।
तस्मिन्स्तु पूजिते भक्त्या शमीपत्रेण भावतः
॥१४॥पुत्रस्ते भविता राज्यभागी शत्रुनिबर्हणः ।
कीर्तिरुवाच ।
श्रुतो मे महिमा ब्रह्मन् ढुण्ढिराजाश्रयोऽखिलः
॥१५॥किङ्कर्मा कथमुत्पन्नः कस्यांशः किपराक्रमः ।
केनास्य च कृतं नाम केनासौ पूजितः पुरा
॥१६॥इमं मे संशयं ब्रह्मन् छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
मुनिरुवाच ।
सम्यक्पृष्टं त्वया भद्रे ज्ञानाधिकतया शुभे
॥१७॥भक्त्या निवेदितश्चायं संशयस्मं नुदामि ते ।
यथा दुरासदो दैत्यो हतोऽनेन तु राक्षसः
॥१८॥मायावतारो मोहाय यातो दिवोदासं नृपम् ।
अविमुक्तं समानीतो यथा विश्वेश्वरो हरः
॥१९॥ढुण्डिराजेति नामास्य येन जातं नृपाङ्गने ।
तत्सर्वं कथयिष्यामि यथा स्कन्दाच्छ्रुतं मया
॥२०॥अगस्त्याय कथयता शृणुष्वैकमनाः शुभे ।
स्कन्द उवाच ।
शृणुष्वावहितो ब्रह्मन्नविमुक्ताश्रयां कथाम्
॥२१॥यस्याः श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
कश्यपाय हरिः प्राह सृज नानाविधाः प्रजाः
॥२२॥प्ररूढतपसा कायः ससृजेऽथ जरायुजा प्रजाः ।
एकविंशतिसाहस्रमण्डजाः स्वेदजास्तदा
॥२३॥उद्भिजाश्चैव तावन्त्यो मानष्यं तासु दुर्लभम् ।
पुण्येन लभते तच्च ब्राह्मण्यं बहपुण्यतः
॥२४॥तच्चेत्संरक्षितं सम्यग् धर्माधर्मव्यवस्थया ।
ददाति परमं स्थानं यद्गत्वा न निर्वतते
॥२५॥चतुराशीतिलक्षेषु नो चेत्पतितजन्मसु ।
दुराचारा नरा याम्ययातनासु पतन्ति वै
॥२६॥कर्मक्षये ततो जाते बहुकालेन ते पुनः ।
मृत्युलोकं समायान्ति काणाः कुब्जा दरिद्रिणः
॥२७॥तदेषामनुकम्पार्थं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।
ऋषयश्व महाभागा नानातीर्थानि चक्रिरे
॥२८॥क्षेत्राणि च महार्हाणि प्राणिपापहराणि च ।
विलयन्तः स्थितास्तत्र पापं देवर्षयस्तदा
॥२९॥यत्र स्थितानां जन्तूनां पापस्य विलयो भवेत् ।
जन्तून् पापात् परित्रातुं स्थिता देवर्षयः सदा
॥३०॥सर्वश्रेष्ठां सर्वगुणां भुक्तिमुक्तिप्रदां शुभाम् ।
विश्वेश्वरो निर्ममेऽथ ध्यातृज्ञातृविमुक्तिदाम्
॥३१॥सर्वतीर्थमयीं रम्यां नाम्ना वाराणसीं पुरीम् ।
यत्र चक्रे सरः ख्यातं विष्णुना प्रभविष्णुना
॥३२॥तपस्यता कृतं चारु स्नानमात्रेण मुक्तिदम् ।
यदृष्ट्वा कन्धराकम्पाच्छिवस्य कुण्डलान्मणिः
॥३३॥पतितस्तत्र सञ्जाता नाम्ना सा मणिकर्णिका ।
ततो भगीरथाहूता जाता भागीरथी नदी
॥३४॥अत्र कीटपतङ्गानां मुक्तिर्मरणतो भवेत् ।
त्रिवारनामस्मरणात् काशीवासफलप्रदा
॥३५॥धन्यास्ता वीरुधो वल्ल्यस्तृणवृक्षा न चान्यतः ।
गछन्ति कमठा मत्स्या भूकैलासं विहाय तत्
॥३६॥नित्यं यत्र स्थितो शम्भुर्नानारूपोऽथ रूपवान् ।
रविः शशी हरिर्ब्रह्मा स एव गिरिजापतिः
॥३७॥विनायकः शक्तिरूपः कारणं जगतोऽपि सः ।
प्रलयेऽपि त्रिशूलाग्रे ध्रियते येन काशिका
॥३८॥एकोऽयं पञ्चधा जातो लोकानुग्रहकाम्ययाः ।
भक्तो यां ध्यायति मूर्तिं सा तेन ध्रियते क्षणात्
॥३९॥अत्र यो मनुते भेदं सोऽवीचीर्लभते नरः ।
स्तुतिमेकत्र निन्दां वा परत्र यः समाचरेत्
॥४०॥स याति नरकानेकविंशतिं बहुवत्सरम् ।
अतो भस्मासुरसुतः ख्यातो नाम्ना दुरासदः
॥४१॥स शुक्रमुपसङ्गम्य विद्यां पञ्चाक्षरीमगात् ।
दिव्यवर्षसहस्रं स एकाङ्गुष्ठस्थितोऽभवत्
॥४२॥निराहारः काष्ठभूतः सवल्मीकोऽस्थिशेषवान् ।
नेत्रमात्रावशिष्टोऽसौ जजाप परमं मनुम्
॥४३॥आययौ तं वरं दातुं तत्क्लेशपरितोषितः ।
दशबाहुः पञ्चवक्त्रो रुण्डमालाविभूषितः
॥४४॥त्रिशुलं डमरु बिभ्रज्जटाजूटविभूषितः ।
गङ्गाधरस्त्रिनयनश्चिताभस्माङ्गलेपनः
॥४५॥वृषध्वजो वृषारूढः शशिरेखाविभूषितः ।
अपर्णाङ्ककृपाविष्टो जगाद दैत्यपुङ्गवम्
॥४६॥शिव उवाच
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तपसा क्लेशितो भृशम् ।
ईप्सितं ते प्रदास्यामि वरयस्व हृदि स्थितम्
॥४७॥क उवाच
तत उन्मील्य नयने बद्ध्वाञ्जलिपुटोऽसुरः ।
प्रणम्य परितुष्टाव वरदं तं महेश्वरम्
॥४८॥त्वं जगत्कारणं देव परमानन्दविग्रहः ।
क्षराक्षरातीततनुर्गुणत्रयविकारकृत्
॥४९॥गुणातीतो ज्ञानमयो व्यक्ताव्यक्तविधानवित् ।
मुनिध्येयतनुः सर्वभक्तानुग्रहकारकः
॥५०॥ब्रह्माण्डानामनन्तानां हेतुः श्रेयस्करः सताम् ।
अखण्डानन्दपूर्णस्त्वममोघफलदायकः
॥५१॥सर्वाधारः सर्वसहः सर्वशक्त्युपबृंहितः ।
पृथिवीवायुसलिलवह्नितेजः स्वरूपवान्
॥५२॥अद्य धन्यं तपो नेत्रे पितरौ जन्म ते यतः ।
दृष्ट स्वरूपं साक्षान्मे गतं पापं लयं परम्
॥५३॥योगिहृच्छ्रुतिवाचो यो गोचरो न कदाचन ।
इदानीं वरये देव तन्मे त्वं दातुमर्हसि ।
शिव उवाच ।
निःशङ्कं वरयाशु त्वं सर्वं दास्येऽतिदुर्लभम्
॥५४॥स्तोत्रेण तपसा चैव प्रणयेन सुतोषितः ।
मुनिरुवाच ।
ततो वव्रेऽभयं देवात्सुप्रसन्नात्सदाशिवात्
॥५५॥चतुराकरजेभ्यो मे मा मृत्युः सम्भवेदिति ।
यक्षरक्षःपिशाचेभ्यो देवदानवकिन्नरात्
॥५६॥मुनिमानवगन्धर्वसर्पेभ्यो हि वनेचरात् ।
दृष्ट्वा रूपं मदीयं तु त्रसेयू रणमूर्द्धनि
॥५७॥सर्वे देवा महाभाग सुरराज्यं च यच्छ मे ।
संस्मृतिश्चरणे नित्यं भक्तिस्तेऽव्यभिचारिणी
॥५८॥शिव उवाच
एकां शक्तिं विना सर्वदेवेभ्योऽदायितेऽभयम् ।
शक्तितेजोद्भवः कश्चिज्जित्वा सञ्जीवयिष्यति
॥५९॥शिरसि स्थाप्य चरणं धरिष्यति निरन्तरन् ।
निष्काशितो यदा तेन चरणस्ते शिरो गतः
॥६०॥तदा पुनस्त्रिलोकी त्वं बलाज्जेष्यसि तेजसा ।
भक्तिश्व मे दृढतरा स्मृतिस्ते वै भविष्यति
॥६॥गृत्समद उवाच
एवं दत्त्वा वरांस्तस्मै शिवोऽन्तर्धानमन्वगात् ।
दुरासदोऽपि स्वगृहमाययौ हर्ष निर्भरः
॥६२॥इदं स्तोत्रं पठेद्यस्तु सर्वान्कामानवाप्नुयात्
॥६३॥इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे बालचरिते दुरासदवरप्राप्तिवर्णनं नामाऽष्टतत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३८ ॥