पञ्चमोऽध्यायः
ब्रह्मोवाच
ममैव मानसः पुत्रः कश्यपो बुद्धिमत्तरः ।
पुण्यवान् धर्मशीलश्च तपस्वी विजितेन्द्रियः
॥१॥अतिकारुणिको लोके दुःखशोकावमर्दनः ।
वर्तमानं भूतभावि जानाति मीलितेक्षणः
॥२॥मनसा सृष्टिसंहारकर्ता वेदान्तपारगः ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञ समलोष्ठाश्मकाञ्चनः
॥३॥अदितिर्यस्य ज्येष्ठाऽऽसीत्पत्नी नाम्नाऽतिवल्लभा ।
सर्वलक्षण सम्पूर्णाऽनुपमा सा त्रिविष्टपे
॥४॥त्रिलोकीं भस्मसात् कर्तुं पातिव्रत्येन तेजसा ।
शेषो यस्या गुणान् वक्तुं नेशो वक्त्रसहस्रकैः
॥५॥सेवन्ते यां सदा चाष्टनायिका गुणलब्धये ।
शक्रादि सुरवृन्दानि जनयामास याऽनघा
॥६॥मूलप्रकृतिरूपा सा तादृग् रूपं समाश्रिता ।
सा कदाचित् स्वकं कान्तं मुदितं मुदिताऽब्रवीत्
॥७॥स्वामिन् विज्ञप्तुमिच्छामि कृपां कृत्वा वदस्व तत्
॥८॥पतिं विना न चान्याऽस्ति गतिः सद्योषितां प्रभो ।
कश्यप उवाच ।
सम्यगुक्तं त्वया भद्रे मम प्रीतिकरेऽनघे
॥९॥तद् ब्रवीमी समापृच्छ यत्ते मनसि वर्त्तते ।
अदितिरुवाच ।
इन्द्रादयो देवगणाः स्वस्य पुत्रत्वमागताः
॥१०॥परमात्मा चिदानन्द ईश्वरो यः परात्परः ।
यदा स्वपुत्रतामेष्येत् तदा मे स्यात्स्थिरं मनः
॥११॥तस्य सेवां कर्तुमीहे उपायं तत्र मे वद ।
येन स पुत्रतामेष्येत् कृतकृत्यं मनो भवेत्
॥१२॥मुनिरुवाच
साधु प्रोक्तं महाभागे वचनं परितोषकम् ।
यथा जलं तृषार्तस्य क्षुधितस्य च भोजनम्
॥१३॥तथा मे वचनं जातं तव देवि सुतोषकृत् ।
विना पुण्यं कथं यायात्परमात्मा स्वपुत्रताम्
॥१४॥तत्रोपायं वदे तं च हृदि कुरु स्थिरं प्रिये ।
योऽगोचरः श्रुतीनां च ब्रह्मादीनामगोचरः
॥१५॥निर्गुणो निरहङ्कारो निरीहो निर्विकल्पकः ।
योऽमायाविषयो मायानर्तको मायिमोहनः
॥१६॥मायातीतोऽपि मायाया आधारः कारणातिगः ।
मायाविस्तारकारी च कार्यकारणकारणम्
॥१७॥कथं साकारतां गच्छेदनुष्ठानं विना प्रिये ।
अदितिरुवाच ।
कस्य ध्यानं कथं कार्यमनुष्ठानं मयाऽधुना
॥१८॥केन मन्त्रेण वा कुर्वे तद् वदस्व महामुने ।
क उवाच ।
एवं पृष्टो मुनिस्तस्यै नाममन्त्रं समादिशत्
॥१९॥पञ्चाक्षरं चतुर्थ्यन्तमोङ्कारपल्लवान्वितम् ।
नमोऽन्तं ध्यानसहितं न्यासदैवतसंयुतम्
॥२०॥पुरश्चरणमार्गं च सर्वं तस्यै न्यवेदयत् ।
ततः सा मुदिता ब्रह्मन् प्रणिपातपुरःसरम्
॥२१॥कश्यपं निजभर्तारं पूजयामास सादरम् ।
तदनुज्ञां समादाय जगाम तपसे वनम्
॥२२॥स्नाता पवित्रवसना ध्यायन्ति स्थिरचेतसा ।
विनायकं देवदेवं न्यासं कृत्वा यथाविधि
॥२३॥स्थाने द्रुमलताकीर्णे निर्वाते निरुपद्रवे ।
अदिती रुद्धकरणा शुभासनपरिग्रहा
॥२४॥जजाप परमं मन्त्रं स्मरन्ती सा विनायकम् ।
अनन्यवृत्ति मनसा साक्षात्कारमभीप्सती
॥२५॥निराहारा वायुभक्ष्या जपध्यानपरायणा ।
तस्यास्तपः प्रभावेन निर्वैराः प्राणिनोऽभवन्
॥२६॥धर्षिता देवताः सर्वाः किमियं साधयिष्यति ।
एवं वर्षशतं तेपेऽदितिः सा परमं तपः
॥२७॥क्लेशान् बहुविधांस्तस्या दृष्ट्वा देवो विनायकः ।
स्त्रीभावे च तथा धैर्यमाविरासीद् विनायकः
॥२८॥तेजोराशिः पुरस्तस्याः सूर्यकोटिसमप्रभः ।
गजाननो दशभुजो कुण्डलाभ्यां विराजितः
॥२९॥कामातिसुन्दरतनुः सिद्धिबुद्धिसमायुतः ।
मुक्तामालां च परशुं बिभद् यो मेघपुष्पजम्
॥३०॥काञ्चनं कटिसूत्रं च तिलकं मृगनाभिजम् ।
उरगं नाभिदेशे तु दिव्याम्बरविराजितम्
॥३१॥महोराशिं पुरो दृष्ट्वा च कम्पे त्वदितिर्भृशम् ।
निमील्य नयने मूर्छामियाय न्यपतद्भुवि
॥३२॥जपं ध्यानं विसस्मार चिन्तयामास चेतसा ।
किमागतं मम पुरो भाव्यं किमिदमद्भुतम्
॥३३॥विस्मृताऽहं जपं ध्यानं किं वाऽयं परमेश्वरः ।
वरं दातुं समायातो महसा भासयन्दिशः
॥३४॥एवं सा विव्हला यावत् तावद् देवो जगाद ताम् ।
विनायक उवाच ।
सोऽहं देवि दिवारात्रौ यं ध्यायसि च चेतसा
॥३५॥दृष्टवा निष्ठां तपो घोरं वरं दातुमुपस्थितः ।
वरयस्व वरान् मत्तो यान् यान् कामयसे हृदा
॥३६॥ताँस्तान् दास्यामि सन्तुष्टस्तपसाऽनेन सुव्रते ।
क उवाच ।
तदीयं वाक्यमाकर्ण्य स्वस्था जाताऽदितिस्तदा
॥३७॥बद्धाञ्जलि पुटा दीना प्रणनाम विनायकम् ।
अवदच्च तदा देवमतर्क्यं मनसा सदा
॥३८॥अदितिरुवाच
त्वमेव सृजसे विश्वं प्रासि हंस्यखिलेश्वरः ।
नित्यो निरञ्जनो देवो निर्गुणो निरहङ्कृतिः
॥३९॥नानारूपधरो नित्यो योगगम्योऽखिलार्थकृत् ।
इदानीं सौम्यरूपेण वरं देहि विनायक
॥४०॥यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
तदा मे पुत्रतां याहि ततो मे कृतकृत्यता
॥४१॥ततस्ते सेवनं यास्ये साधूनां पालनं भवेत् ।
दुष्टानां निधनं देव लोकानां कृतकृत्यता
॥४२॥विनायक उवाच
अहं ते पुत्रतां यास्ये पास्ये साधूंश्च कण्टकान् ।
हनिष्ये सकलां वाञ्छां पूरयिष्ये तवापि च
॥४३॥क उवाच
एवमुक्त्वाऽन्तर्दधेऽसौ देवदेवो विनायकः ।
साऽदितिः कश्यपं गत्वा सर्व वृतान्तमब्रवीत्
॥४४॥अदितिरुवाच
तवाज्ञया गताऽरण्यं तपस्तप्तं महत्तरम् ।
वरं दातुं महोरूप आगतोऽसौ गजाननः
॥४५॥दृष्ट्वा स्वरूपं भीताऽस्मि ततो प्रार्थि विनायकः ।
तेन नानाविधा दत्ता वरा मे मुनिसत्तम
॥४६॥यास्ये पुत्रत्वमित्युक्त्वाऽन्तर्दधेऽसौ विनायकः ।
सिद्धकार्या तव बलादागता स्वाश्रमं मुने
॥४७॥क उवाच
इति तस्या वचः श्रुत्वा वरदानं सुधोपमम् ।
जहर्ष मुनिमुख्योऽसौ तया सह मुनीश्वर
॥४८॥रेमाते परयप्रीत्या ह्यमृतादिव निर्वृतौ
॥४९॥इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे अदितिवरप्राप्तिवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥