एकोनसप्ततितमोऽध्यायः
क उवाच
ततो देवान्तकोऽतीव विस्मितोऽतर्कयत् तदा ।
यथा यथा मया माया क्रियतेऽस्य निवृत्तये
॥१॥तथा तथाऽप्ययं बालो दर्शयत्येव पौरुषम् ।
कदायं निधनं यायात् कदा स्वप्स्ये गतश्रमः
॥२॥इत्येवं चिन्तयाविष्टो धनुः सज्यमथाकरोत् ।
अभिमन्त्र्य शरं घोरं विससर्ज विनायके
॥३॥स सायको बाणवर्षमनन्तं कृतवान् विभौ ।
शक्तिं च निर्ममे घोरां त्रैलोक्यग्राससाहसाम्
॥४॥ददर्श विघ्नराजस्तं तदङ्के दैत्यपुङ्गवम् ।
वर्षन्तं शरजालानि तीक्ष्णानि सुबहून्यपि
॥५॥ततोऽष्टसिद्धयः शीघ्रमुड्डीय बलवत्तरम् ।
दध्रुस्तां सहसा शक्तिमानिन्युस्तां विनायकम्
॥६॥आनीयमाना सा हस्तान्निःसृत्याऽथ पलायिता ।
रोषात् ताभिर्दैत्यपतिरानायि स कचग्रहात्
॥७॥अणिमानं ततो दैत्यो जघान मुष्टिना दृढम् ।
मुष्टिघातं समासाद्य मूर्छिता निपपात ह
॥८॥लघिमा गरिमा चाथ वशिमा तं महासुरम् ।
यावल्लत्ताप्रहारैस्तु निजघ्नुस्तावदेव हि
॥९॥दैत्येन विधृताः वेगाच्चरणेषु पृथक्पृथक् ।
यावदास्फालयत् पृथ्व्यां निःसृतास्तावदेवताः
॥१०॥प्राकाम्यं चैव भूतिश्च जघ्नतुस्तं ततो बलात् ।
पपात भूतले दैत्यो वमन्नग्निं मुखात्ततः
॥११॥क्षणाल्लभ्य ततः संज्ञामारुरोह हयं दृढम् ।
शस्त्रपाणिर्वायुवेगो निजघान विनायकम्
॥१२॥दृढासिघाताद् देवोऽथ किञ्चिन् मूर्च्छामवाप्तवान् ।
निमेषात्सावधानोऽभूदधावद् दैत्यनायकम्
॥१३॥हिरण्यकशिपुं विष्णुर्यथा वृत्रं शचीपतिः ।
शरं च कमलं पाशमङ्कुशं च चतुःकरैः
॥१४॥बिभ्राणः शुशुभे वीरश्रिया परमया ज्वलन् ।
गर्जित्वा घनवद् देवो जघान दैत्यपुङ्गवम्
॥१५॥चतुर्भिरायुधैर्वेगान्न चचाल तथापि सः ।
आश्चर्यं परमं प्राप दृष्ट्वा शस्त्रं वृथागतम्
॥१६॥वज्रात् सारतरं मेने दैत्यदैहं विनायकः ।
ततो देवो राक्षसस्य धूम्राक्ष्यस्य महायुधम्
॥१७॥वज्रं सञ्चूर्णयन् सूर्यमण्डलादागतं तु यत् ।
तदादायाऽहनत्तेन दैत्यं तच्छतधाऽभवत्
॥१८॥न रोमापि चचालाऽस्य तदप्याश्चर्यमुत्तमम् ।
ततो नानाशस्त्रघातैर्जघ्नतुस्तौ परस्परम्
॥१९॥मस्तके पृष्ठभागे च हृदये बाहुमण्डले ।
तयोः शस्त्रविघातेन जातो वह्निर्वसुन्धराम्
॥२०॥ददाह न च तौ भीतौ युद्धमेवान्वपद्यत ।
निशीथे तमसा व्याप्ते विरामं न समीयतुः
॥२१॥ततः कृत्रिमदीप्त्या तौ परस्परमयुध्यताम् ।
ततो मायां रौद्रकेतुश्चक्रे सुरविमोहिनीम्
॥२२॥अदितिं सुन्दरां कृत्वा दैत्यहस्ते न्यवेशयत् ।
पद्मनेत्रां पीनकुचां कुङ्कुमारक्तभालिकाम्
॥२३॥मुक्तहारां सुवलयां दिव्यांशुकविराजिताम् ।
लावण्यलहरीं रुक्मविलसद्दिव्यकञ्चुकाम्
॥२४॥विनायकं निरीक्ष्यैव रुरोद दैत्यहस्तगा ।
धाव धावेति तं प्राह त्रासिताऽहं किमीक्ष्यसे
॥२५॥एवं ब्रुवत्या दैत्योऽस्याश्चिच्छेद कञ्चुकीं बलात् ।
अंशुकं च चकर्षांस्या मदेनाविष्टचेतसा
॥२६॥उच्चैरुवाच देवं सा क्व गता पुरुषार्थता ।
लोकलज्जाभयान्मां त्वं निःस्नेहाशु विमोचय
॥२७॥विनायको निरीक्ष्यैतां बाष्पकण्ठो रुषान्वितः ।
न सस्मार विचारं स शस्त्राणि जगलुः करात्
॥२८॥शुशोच मम मातेयं कथमस्य करे गता ।
धिग्जन्म यस्य जननि गताऽवस्थां दुरत्ययाम्
॥२९॥देवानां जननी चैव सम्प्राप्ता दृष्टसङ्गतिम् ।
काशिराजोऽपि तं दृष्ट्वा शोचन्तं गणनायकम्
॥३०॥स्वयं शुशोच बहुधा लोकोऽपि नगरे स्थितः ।
ततो देवान्तको देवं जगर्हे बहुधा तदा
॥३१॥धिग्जन्म पौरुषं तेऽद्य न प्राणं त्यजसे कथम् ।
निर्लज्जोऽसि मुखं लोके दर्शयस्येव योऽधुना
॥३२॥त्वत्समीपं हनिष्येऽस्याः शिरः कायात्खलाधुना ।
क उवाच ।
इति तं निष्ठुरं वाक्यं श्रुत्वा देवो विनायकः
॥३३॥तर्कयामास मनसि सत्यमेव वदत्ययम् ।
प्राणत्यागाय किं कार्यं विषं वा पाशबन्धनम्
॥३४॥उदरे शस्त्रसङ्घातः कार्यो वा मृत्युहेतवे ।
इत्थं यावच्चिन्तयते दुःखशोकसमन्वितः
॥३५॥तावदाकाशवाणीं स शुश्राव च विनायकः ।
सोवाच ।
मायेयं रचिता देव दैत्येन दुष्टबुद्धिना
॥३६॥अवधेहि रणंयत्तो भूत्वा जहि निजं रिपुम् ।
ततः स सावधानोऽभूज्ज्ञात्वा मायामयीं तु ताम्
॥३७॥जहर्ष च महाबुद्धिर्दैत्यं हन्तुं प्रचक्रमे ।
स्मृत्वा च तद्वरं शम्भुदत्तं तस्मै दुरात्मने
॥३८॥उषःकालं विना सर्वशस्त्रास्त्राणि वृथा त्वयि ।
एवं तस्य वरं ज्ञात्वा प्रातर्युद्धाय निर्ययौ
॥३९॥दैत्योऽपि पुरतोऽपश्यद् युद्धान्ते तं विनायकम् ।
आरक्तनयनं भ्राजन्मुकुटं कुण्डलोज्वलम्
॥४०॥दन्तप्रकाशरुचिरं मुक्तादामविभूषितम् ।
दिव्याम्बरं सुधामानं व्योमस्पृक्पुष्करं विभुम्
॥४१॥दृष्ट्वा देवान्तको रूपं बिभाय च विसस्मरे ।
अर्द्धं नरशरीरं किमर्द्धं गजसमं परम्
॥४२॥इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे मायाप्रदर्शनं नामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ६९ ॥