नक्रमोक्षणं नाम अष्टमोऽध्यायः
क उवाच
विरजां निहतां श्रुत्वा राक्षसीं बलवत्तराम् ।
उद्धतो धुन्धुरश्चापि राक्षसौ बलवत्तरौ
॥१॥आगतावाश्रमपदं कश्यपस्य महात्मनः ।
शुकरूपधरौ बालो दृष्ट्वा प्रोचेऽदितिं तदा
॥२॥त्यक्त्वा स्तनं दीयतां मे उभौ रन्तुं शुकाविमौ ।
सोचे तं खगमौ शक्यौ भूगया न स्त्रिया क्वचित्
॥३॥अथापि धर्तुं याता चेदुड्डीयैतौ गमिष्यतः ।
कटेरुत्तीर्य जग्राह बालस्तौ श्येनवत्तदा
॥४॥पक्षाघातेन चञ्च्वा च जघ्नतुस्तौ भृशं च तम् ।
तावदास्फालयत् सोऽपि तौ बलेन धरातले
॥५॥जहतुस्तौ तदा प्राणान् निजरूपधरावुभौ ।
तद्देहभारभीत्या भूर्भृशं विव्हलिताऽभवत्
॥६॥भग्नवृक्षौ सनिनदौ देहौ निपतितौ तयोः ।
गव्यूतिमात्रं तौ दृष्टवाऽदितिस्तं पुनरग्रहीत्
॥७॥शरीरे ददृशे तेन मुनिना विस्तृते तयोः ।
छित्त्वा ददाह तौ लोकः काष्ठसञ्चययोगतः
॥८॥चकाराद्भुतशान्तिं च बालकाभ्युदयेच्छया ।
आश्चर्यं परमं चक्रे शिशोर्दष्ट्वा पराक्रमम्
॥९॥उवाच परमप्रीतोऽदितिं पुत्रयुतां तदा ।
यौ न देवेन शक्रेण न हतौ राक्षसेश्वरौ
॥१०॥शुकरूपधरावेतौ लीलया शिशुना हतौ ।
अदितिं च चुकोपाऽसौ किमर्थं मोचितस्त्वया
॥११॥रक्षितो जगदीशेन क्वायुष्यं नास्य विद्महे ।
अविस्मरो रक्षणीयो बालोऽयं यत्नतःसति
॥१२॥कथं च निहतावेतौ गिरिसारौ निशाचरौ ।
निशाचरस्थलमिदं कथं जीवेच्छिशुर्मम
॥१३॥क उवाच
उक्त्वा परस्परं तौ तु स्नाप्य बालं तथाविधम् ।
स्नात्वा सुषुपतुस्तत्र दम्पत्ती विस्मयान्वितौ
॥१४॥ततश्चतुर्थे वर्षे स स्वाश्रमात् परतो ययौ ।
कासारं जलजैर्युक्तं नक्रमत्स्यगणैर्युतम्
॥१५॥तमालवृक्षसरलजम्ब्वाम्रपनसान्वितम् ।
नानावृक्षलताकीर्णं फलपुष्पसुशोभितम्
॥१६॥नानापक्षिगणाकीर्णं नानामुनिगणान्वितम् ।
अति स्वच्छजलं रम्यं सुजनस्येव मानसम्
॥१७॥व्यतीपाते सोमवत्यां स्नातुं तत्रादितिर्ययौ ।
उपवेश्य स्वकं बालमाकण्ठं जलगाऽभवत्
॥१८॥बाल उड्डीय तां गन्तुं जलमध्ये पपात ह ।
चिक्रीड स जले यावत् तावन्नक्रो दधार तम्
॥१९॥धाव धावेति जननी चुक्रोश जलमध्यगा ।
आगत्य जननी बालं गृहीतुं नैव चाशकत्
॥२०॥आकृष्यते जले तेन जनन्याः बहिरेव सः ।
स नक्रो बालसहितां दूरे दूरे चकर्ष ह
॥२१॥बालोऽवदत् ततस्तां स न मोच्योऽहं सुतस्त्वया ।
सह त्वया सहैवाऽहं मरिष्ये न बलं मम
॥२२॥दृष्ट्वा स बालामाकण्ठमग्नां तां विव्हलां भृशम् ।
निष्कासितुं बलाच्छिष्या उड्डीय पतिता वने
॥२३॥तस्माद्बलवतो नक्रात् तेऽपि शक्ता न चाभवन् ।
ततोऽत्यन्तं बलं तस्य दर्शयामास बालकः
॥२४॥लीलयैव तदा नक्रं पृथिव्यां जलतोऽक्षिपत् ।
वायुर्यथा फलं पक्वं ग्रावाणं बालको यथा
॥२५॥शरीरं दृश्यते तस्य विशीर्णं पतितं भुवि ।
गतचेष्टं गतप्राणं योजनायतमद्भुतम्
॥२६॥सबाला सह शिष्यैः सा मुदं प्राप्ताऽदितिस्तदा ।
ततो दिव्यवपुश्चित्रगन्धर्वस्तमुवाच ह
॥२७॥अहमासं पुरा राजा गन्धर्वाणां गजानन ।
विवाहे सर्वगन्धर्वा मम गेहमुपागताः
॥२८॥पूजिताः परया भक्त्या न भृगुः पूजितो मया ।
वैवाहिकानि कार्याणि कुर्वता कुपितो मुनिः
॥२९॥शशाप मां नक्रवरो भविष्यसि सरोगतः ।
समाकर्ण्य मुनेः शापमुपशापं तमर्थयम्
॥३०॥ततो भृगुरुवाचेत्थं यदा कश्यपनन्दनः ।
गजाननः स्पृशेत् त्वान्तु तदा स्वं वपुराप्स्यसि
॥३१॥इदानीमसि विज्ञातो बालरूपी गजाननः ।
त्वमेव जगतां नाथः कर्ता पाताऽपहारकः
॥३२॥निर्गुणो निरहङ्कारः सदसत्कारणं परम् ।
नानावतारैर्भक्तानां पालको दुष्टनाशनः
॥३३॥सर्वव्यापी पूर्णकामोऽनेकब्रह्माण्डनायकः ।
मुनीनामप्यगम्यस्त्वं मनोवागनिरूपितः
॥३४॥इति स्तुत्वा च नत्वा च सम्पूज्य बालरूपिणम् ।
गजाननं प्रयातोऽसौ कृत्वा प्रदक्षिणां मुहुः
॥३५॥अदितिर्बालकं गृह्य लालयित्वा स्तनं ददौ ।
आश्चर्यमानसा याता प्रसन्ना निजमन्दिरम्
॥३६॥प्रणम्य कश्यपं सर्व वृत्तान्तं समभाषत ।
स विस्मितोऽब्रवीच्चैनामयन्त्तु परमेश्वरः
॥३७॥लीलाविग्रहवान् मन्ये मानुषं देहमाश्रितः ।
अत्यद्भुतानि चान्यानि कर्माण्येष करिष्यति
॥३८॥देवासुरैरशक्यानि द्रष्टव्यानि प्रसादतः ।
अस्मिन् भक्तिर्दृढा कार्या जनैरात्महितेप्सुभिः
॥३९॥इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे बालचरिते नक्रमोक्षणं नाम अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥